Tự nấu ăn ở homestay trên đảo hợp với nhóm đông, gia đình có trẻ nhỏ, người ăn chay hay ăn kiêng, người ở lâu và những ngày tàu ngừng chạy. Trước khi nấu, hỏi chủ nhà: có được dùng bếp không, giờ nào, gas và điện tính thế nào, có tủ lạnh và dụng cụ không. Đi chợ sáng sớm, nấu món đơn giản, dùng nước ngọt bằng chậu thay vì xả vòi, nấu chín kỹ hải sản, dọn bếp ngay sau khi ăn.
Nhiều người nghĩ ra đảo thì ăn quán cho tiện. Nhưng sau hai ba ngày hải sản nướng, một nồi canh rau, đĩa trứng chiên tự nấu ở hiên nhà lại là bữa dễ chịu nhất. Với nhóm đông, tự nấu còn giúp tiết kiệm và chủ động giờ ăn.
Ở đảo, bếp có những điều khác đất liền: nước ngọt quý, bình gas và nhiều thực phẩm phải chở từ đất liền, chợ theo nhịp chuyến tàu. Bài này giúp bạn nấu mà không làm phiền chủ nhà và không lãng phí những thứ quý của đảo.
Khi nào nên tự nấu
Tự nấu không phải lựa chọn cho mọi chuyến đi. Với cặp đôi đi ba ngày, ăn quán thường tiện hơn và cho trải nghiệm nhiều hơn. Nhưng có những trường hợp tự nấu rõ ràng có lợi.
Gia đình có trẻ nhỏ cần cháo, cơm mềm, giờ ăn cố định; người ăn chay trường, người ăn kiêng vì bệnh lý cần kiểm soát gia vị; nhóm mười người trở lên muốn ăn chung một bữa mà không phải đặt quán; người ở một tuần trở lên, ăn quán mãi thấy ngán và tốn. Ngày tàu ngừng chạy, gió lớn, một số quán nghỉ, có bếp để nấu là có thêm phương án.
Cũng có thể kết hợp: bữa sáng, bữa tối nhẹ tự nấu; bữa trưa và một hai bữa hải sản ăn quán. Cách này giữ được cả trải nghiệm lẫn sự thoải mái.
Trường hợp không nên tự nấu: chỗ ở chỉ có bếp chung rất nhỏ mà đông khách, chủ nhà tỏ ra ngần ngại, hoặc bạn chỉ ở một hai đêm. Lúc đó công sức đi chợ, nấu, dọn không đáng so với lợi ích, và bạn dễ làm phiền người khác hơn là được việc.
Hỏi chủ nhà những gì trước khi dùng bếp
Tốt nhất là hỏi từ lúc đặt phòng, để chọn được nơi có bếp phù hợp. Chuyện chọn chỗ ở và những câu nên hỏi trước khi đặt phòng có chuyên mục riêng của trang; ở đây chỉ là phần liên quan tới bếp.
- Có bếp cho khách dùng không, bếp riêng hay bếp chung với nhà chủ và khách khác.
- Được dùng vào giờ nào; có giờ nào nhà chủ cần bếp.
- Gas, điện tính vào tiền phòng hay tính riêng; có giới hạn gì không.
- Có tủ lạnh, ngăn đá cho khách để đồ không, chỗ nào.
- Có sẵn nồi, chảo, nồi cơm điện, dao thớt, chén bát cho bao nhiêu người.
- Nước rửa lấy ở đâu, nước uống, nước nấu ăn dùng nguồn nào.
- Có được nướng than ngoài sân không, nướng ở đâu cho an toàn.
- Rác bếp, vỏ hải sản bỏ ở đâu, giờ nào có người thu gom.
Hỏi rõ từ đầu tránh được những tình huống khó xử: đang nấu thì hết gas, nồi cơm nhà chủ đang cần, tủ lạnh đầy đồ của khách khác. Nếu chủ nhà ngần ngại, đừng nài; có thể họ có lý do về an toàn hay về nước.
Khi đã được dùng bếp, chào nhà chủ trước khi nấu, báo mình định nấu gì, mất bao lâu. Ở bếp chung với khách khác, xếp lượt nấu, không chiếm cả hai bếp cùng lúc vào giờ cao điểm, và dọn chỗ của mình trước khi người sau vào.
Đi chợ: mua gì, lúc nào
Chợ trên đảo đông nhất buổi sáng sớm, khi thuyền đêm cập bến và hàng từ đất liền vừa được bày ra. Đi sớm có hải sản tươi, rau còn đủ loại; đi muộn hàng thưa dần. Cách mua ở chợ, bến thuyền, câu nên hỏi người bán đã có bài riêng trên phuquy.org.
Rau xanh, trái cây, đậu hũ, thịt gia súc gia cầm phần lớn về theo tàu. Ngày tàu chạy đều thì đủ; sau những ngày tàu nghỉ thì có thể khan và đắt hơn. Mua vừa đủ cho một hai ngày, cất tủ lạnh; đừng mua dồn cho cả tuần vì tủ chung không đủ chỗ và rau mau héo trong không khí nóng ẩm.
Mang theo từ đất liền những thứ nhẹ, khó tìm, dùng lâu: gia vị bạn quen, nước tương, dầu ăn loại nhỏ, gói cháo, mì, cà phê, trà. Gạo, nước mắm, muối thì mua ở đảo được. Mang theo túi vải đi chợ để bớt túi nilon.
Nếu chưa quen chợ, đi cùng chủ nhà hoặc nhờ họ chỉ hàng quen một lần. Người bán ở chợ đảo nhớ mặt khách đi cùng người quen, và bạn học được cách chọn hàng, cách hỏi giá nhanh hơn nhiều so với tự mò.
Thực đơn đơn giản cho ba ngày: ví dụ giả định
Thực đơn dưới đây chỉ là ví dụ để hình dung, dành cho nhóm nhỏ ăn sáng và tối ở chỗ ở, trưa ăn ngoài. Món cụ thể tuỳ chợ hôm đó có gì.
| Ngày | Bữa sáng | Bữa tối |
|---|---|---|
| Ngày đầu (vừa xuống tàu) | Ăn ngoài hoặc ăn trên tàu | Cơm, canh rau, trứng chiên; món nhẹ cho bụng sau chuyến tàu |
| Ngày thứ hai | Cháo hoặc mì nấu rau, trứng | Cá hấp hoặc kho, rau luộc, canh chua |
| Ngày thứ ba | Bánh mì, trứng, trái cây | Mực xào rau, đậu hũ sốt cà, canh rau |
| Ngày về | Cháo hoặc cơm với món luộc, nhẹ bụng | Dọn tủ lạnh, trả bếp |
Món hấp, luộc, kho, canh dùng ít dầu, dễ nấu, dễ dọn, ít mùi khói. Món chiên, nướng nhiều khói và dầu mỡ, nên làm khi có chỗ thoáng và chủ nhà đồng ý.
Nấu theo kiểu một nồi một chảo giúp đỡ cả gas, nước rửa và thời gian. Mỗi bữa một món mặn, một món rau hoặc canh, cơm là đủ; bữa nào thèm hải sản cầu kỳ thì ra quán. Ghi danh sách đồ đã mua và đã dùng để hôm sau đi chợ không mua trùng.
Dùng nước ngọt và gas tiết kiệm
Rửa bằng chậu, không xả vòi. Rửa rau, hải sản trong chậu, thay nước hai ba lượt, thay vì để vòi chảy liên tục. Nước rửa rau lượt cuối có thể dùng tưới cây nếu chủ nhà đồng ý.
Sơ chế hải sản gọn. Nhờ người bán làm sạch cá, mực ngay ở chợ; về nhà chỉ cần rửa lại nhanh. Vừa đỡ nước, vừa đỡ rác tanh trong bếp chung.
Rửa bát theo lượt. Gom bát đĩa, cạo sạch thức ăn thừa vào túi rác trước, rửa bằng chậu nước có xà phòng, tráng bằng chậu nước sạch. Cách này tốn ít nước hơn nhiều so với rửa dưới vòi.
Nấu có nắp. Đậy nắp khi đun nấu giúp sôi nhanh, đỡ gas. Bình gas trên đảo cũng phải chở từ đất liền; hết gas giữa chừng là chuyện phiền cho cả bạn và chủ nhà.
Cơm nấu bằng nồi điện khi có. Nồi cơm điện tiện, ít phải trông, nhưng hỏi chủ nhà trước nếu điện tính riêng hay ổ cắm yếu.
Tắt bếp ngay khi xong. Không để nồi hâm trên bếp khi đi ra ngoài. Gió biển lùa có thể làm tắt lửa mà gas vẫn xì.
Nấu hải sản cho người không quen
Hấp là dễ nhất. Cua, ghẹ, tôm, sò, ốc chỉ cần rửa sạch, cho vào nồi có ít nước và vài lát gừng, sả, đậy nắp hấp tới khi chín đều. Hấp giữ vị ngọt và cho bạn thấy ngay hàng có tươi không.
Cá kho, cá nấu canh chua. Cá làm sạch, cắt khúc, ướp chút muối tiêu; kho với nước mắm, đường, hành tỏi hoặc nấu canh với cà chua, dứa và rau thơm. Hỏi người bán loại cá nào hợp món nào.
Mực xào, mực hấp. Mực tươi xào nhanh trên lửa lớn với rau, để lâu sẽ dai. Mực hấp gừng là món nhanh, ít dầu.
Chín kỹ là bắt buộc. Vỏ sò, ốc phải mở hết khi chín; con nào không mở thì bỏ. Thịt tôm chuyển màu hồng đục, thịt cá trắng đục, tách thớ dễ dàng là đã chín.
Hỏi chủ nhà một mẹo. Người đảo nấu hải sản hằng ngày, một câu hỏi về cách nấu thường đổi lấy một bí quyết nhỏ của bếp nhà. Món của người đảo, xem thêm trên phuquy.org.
Đừng mua quá nhiều loại. Lần đầu tự nấu ở đảo, chọn một hai loại hải sản quen tay thay vì mua mỗi thứ một ít. Nấu ít món mà chín đúng, ngon, còn hơn bày cả bàn mà món nào cũng vội.
An toàn thực phẩm trong bếp chung
Bếp chung ở homestay có nhiều người dùng, nhiều loại thực phẩm. Dùng thớt, dao riêng cho đồ sống và đồ chín, hoặc rửa thật sạch giữa hai lần. Hải sản sống để ngăn dưới tủ lạnh, trong hộp kín, không để nước tanh nhỏ xuống rau và đồ chín. Ghi tên lên túi đồ của bạn trong tủ chung.
Nấu chín kỹ hải sản, nhất là sò, ốc, mực dày, cá to. Đồ ăn đã nấu không để ở nhiệt độ phòng quá lâu; ăn hết trong bữa, phần thừa cho tủ lạnh ngay và hâm sôi kỹ khi ăn lại. Đồ ăn nghi hỏng thì bỏ, đừng tiếc. Cách giữ bụng khoẻ trong mấy ngày ở đảo có bài riêng trong chuyên mục.
Bếp gas, nồi nóng, dầu sôi là nguy cơ với trẻ nhỏ. Khi nấu, có một người trông trẻ ở ngoài bếp. Không để trẻ đứng gần bếp nướng than ngoài sân.
Dọn bếp và trả bếp
Dọn ngay sau khi ăn, không để bát đĩa qua đêm. Vỏ hải sản, đầu cá, ruột mực cho vào túi buộc kín và bỏ đúng chỗ chủ nhà chỉ; để qua đêm trong bếp sẽ bốc mùi và thu hút ruồi, kiến, chó mèo. Lau bếp, lau mặt bàn, cất dụng cụ về đúng chỗ cũ.
Trước ngày trả phòng, dọn hết đồ của bạn trong tủ lạnh. Đồ khô chưa dùng hết như gạo, gia vị, mì có thể hỏi chủ nhà có muốn giữ lại không; nhiều chủ nhà vui vẻ nhận, đỡ cho bạn phải mang về. Đồ ăn đã mở, đồ tươi còn thừa thì bỏ đúng chỗ.
Nếu dùng nhiều gas, nhiều điện hơn mức thông thường, chủ động hỏi chủ nhà có cần trả thêm không. Ở đảo, những chi phí này cao hơn đất liền; sự sòng phẳng nhỏ giữ được thiện cảm lớn.
Một lời cảm ơn kèm một đĩa món mình nấu mời nhà chủ nếm thử cũng là cách đáp lễ dễ thương. Nhiều mối quen lâu năm giữa khách và chủ nhà ở đảo bắt đầu từ chính căn bếp chung như vậy.
Câu hỏi thường gặp
Homestay ở Phú Quý có cho khách nấu ăn không?
Tuỳ nơi. Một số nơi có bếp chung cho khách, một số nơi chỉ cho dùng ấm đun nước, một số nơi không cho nấu vì lý do an toàn, nước, gas. Hỏi rõ khi đặt phòng. Nếu tự nấu là điều quan trọng với bạn, chọn chỗ ở có bếp ngay từ đầu.
Có nên mua hải sản ở chợ về tự nấu không?
Nên, nếu bạn biết chọn hàng tươi và có chỗ nấu phù hợp. Nhờ người bán làm sạch ngay ở chợ để đỡ nước và rác ở bếp chung. Hải sản mua về cho tủ lạnh ngay nếu chưa nấu, và nấu chín kỹ.
Mang gas mini ra đảo được không?
Bình gas mini có quy định riêng khi vận chuyển trên tàu. Hỏi hãng tàu trước, không tự ý mang. Thông thường dùng gas sẵn có ở chỗ ở hoặc mua trên đảo sẽ an toàn và đơn giản hơn.
Tự nấu có tiết kiệm hơn ăn quán nhiều không?
Tuỳ số người và món ăn. Với nhóm đông, ở lâu, nấu món đơn giản thì thường tiết kiệm đáng kể. Với hai người đi ngắn ngày, chênh lệch không nhiều mà tốn công. Tính cả chi phí gas, điện chủ nhà có thể tính thêm.
Có thể nhờ chủ homestay nấu giúp không?
Một số chủ nhà nhận nấu bữa cho khách theo thoả thuận, đặc biệt bữa sáng hoặc bữa cơm nhà. Hỏi trước, báo số người, món muốn ăn, người ăn chay, người dị ứng, và thống nhất chi phí. Đây thường là bữa ăn giống cơm nhà người đảo nhất.
Nấu ăn bằng nước giếng ở đảo có được không?
Nước nấu ăn, nước uống nên dùng nguồn chủ nhà khuyên dùng cho ăn uống, và đun sôi kỹ. Nhiều nhà dùng nước mưa, nước lọc hoặc mua nước bình cho ăn uống, còn nước giếng cho tắm giặt. Hỏi chủ nhà để dùng đúng nguồn.