Khi đưa trẻ nhỏ đi đảo Phú Quý, đừng để trẻ ăn thử một loại hải sản lần đầu tiên ở đảo (thử ở nhà trước, gần cơ sở y tế quen); giữ giờ ăn ngủ gần như ở nhà; mang sữa, bột, đồ ăn quen; dùng nước đóng chai đun sôi để pha sữa; gọi món mềm, chín kỹ, ít cay ít mặn; gỡ xương cá thật sạch; và cho trẻ uống nước đều suốt ngày nắng.
Đi đảo với trẻ nhỏ là chuyến đi vui, nhưng cũng là chuyến đi mà một bữa ăn sai có thể làm hỏng cả mấy ngày. Ở đảo, cơ sở y tế có, nhưng chuyển viện vào đất liền khi cần lại phụ thuộc tàu và thời tiết. Phần lớn rủi ro về ăn uống của trẻ phòng được bằng chuẩn bị trước.
Bài này viết cho cha mẹ có con từ khoảng một tuổi tới tuổi tiểu học. Với trẻ dưới hai tuổi và mẹ đang mang thai, việc có nên đi đảo hay không có bài riêng trong chuyên mục hành lý, sức khoẻ và an toàn biển của trang. Mọi điều về sức khoẻ trong bài là định hướng chung; khi nghi ngờ, hỏi bác sĩ nhi.
Nguyên tắc số một: không thử hải sản lần đầu ở đảo xa
Dị ứng hải sản có thể xuất hiện ở lần đầu ăn, hoặc ở những lần sau, với các mức độ từ nổi mẩn ngứa nhẹ tới phản ứng nặng ảnh hưởng hô hấp. Ở thành phố, một phản ứng nặng có thể được xử trí nhanh ở bệnh viện gần nhà. Ở đảo cách bờ một chuyến tàu dài, khoảng cách tới bệnh viện tuyến trên là một biến số lớn.
Vì vậy, nếu trẻ chưa từng ăn tôm, cua, mực, ốc, cá biển, hãy cho trẻ thử từng loại ở nhà trong những tuần trước chuyến đi: mỗi lần một loại, lượng nhỏ, nấu chín kỹ, vào buổi sáng để theo dõi trong ngày. Nếu trẻ có tiền sử dị ứng thức ăn, chàm, hen, hỏi bác sĩ nhi trước khi cho thử và trước chuyến đi.
Ra tới đảo, chỉ cho trẻ ăn những loại đã thử an toàn ở nhà. Hải sản lạ, món sống, món tái để dành cho lần sau khi trẻ lớn hơn. Chuyện ăn hải sản an toàn, những loài không nên ăn, có bài riêng trên phuquy.org.
Dấu hiệu cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay
Khó thở, thở khò khè, thở rít. Đây là dấu hiệu nguy hiểm, có thể là phản ứng dị ứng nặng. Đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất ngay, không chờ xem có đỡ không.
Sưng môi, mặt, mí mắt, lưỡi. Sưng nhanh sau khi ăn là dấu hiệu dị ứng cần được nhân viên y tế đánh giá.
Nổi mề đay lan rộng kèm nôn, đau bụng, lừ đừ. Phản ứng ở nhiều cơ quan cùng lúc cần đi khám ngay.
Nôn, tiêu chảy nhiều lần, không uống được. Trẻ nhỏ mất nước nhanh hơn người lớn. Nôn ói liên tục, tiêu chảy nhiều, môi khô, ít đi tiểu, khóc không có nước mắt, ngủ li bì là dấu hiệu cần khám ngay.
Sốt cao hoặc co giật. Đưa đi khám ngay; trên đường đi giữ trẻ ở tư thế an toàn, nghiêng người nếu trẻ nôn để tránh sặc.
Khi không chắc. Cha mẹ là người hiểu con nhất. Nếu thấy con khác thường mà không rõ vì sao, đi hỏi nhân viên y tế sớm còn hơn chờ tới tối, khi mọi thứ khó xoay xở hơn trên một hòn đảo.
Trước khi lên đường: chuẩn bị với bác sĩ và tủ thuốc
Nếu trẻ có bệnh nền, có tiền sử dị ứng, hay đang dùng thuốc, nói chuyện với bác sĩ nhi trước chuyến đi. Hỏi: trẻ có nên ăn hải sản không, cần mang theo thuốc gì, khi nào cần đi khám ngay. Trẻ đã được kê thuốc cấp cứu dị ứng thì mang theo, cha mẹ biết cách dùng, và để ở chỗ dễ lấy.
Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về thuốc hạ sốt, dung dịch bù nước dạng gói cho trẻ, liều theo cân nặng. Ghi lại liều và cách pha lên giấy, để kèm trong túi thuốc. Bài này không nêu tên thuốc hay liều; thông tin đó phải từ người có chuyên môn biết rõ trẻ của bạn. Túi thuốc du lịch nói chung có bài riêng trong chuyên mục hành lý, sức khoẻ và an toàn biển.
Biết trước cơ sở y tế trên đảo nằm ở khu nào, đường đi từ chỗ ở. Hỏi chủ nhà ngay khi nhận phòng. Không ai muốn dùng tới thông tin này, nhưng khi cần thì không có thời gian tìm.
Đồ ăn uống nên mang cho trẻ
Ra đảo vẫn mua được nhiều thứ, nhưng những thứ trẻ quen dùng, đúng loại, đúng nhãn thì không chắc có. Mang đủ cho cả chuyến cộng vài ngày dự phòng phòng khi tàu ngừng chạy.
- Sữa công thức, sữa hộp đúng loại trẻ đang dùng; bột, cháo ăn dặm nếu trẻ còn ăn dặm.
- Bình sữa, núm, cọ rửa, nước rửa bình; hộp đựng sữa bột chia sẵn từng cữ.
- Bình giữ nhiệt để có nước nóng pha sữa khi ra ngoài.
- Bánh, đồ ăn vặt trẻ quen ăn; tránh mang quá nhiều đồ ngọt.
- Bình nước riêng cho trẻ, có nắp chống đổ.
- Bát, thìa, kéo cắt thức ăn nhỏ gọn, yếm ăn.
- Khăn ướt, nước rửa tay, túi zip đựng đồ ăn thừa và đồ bẩn.
Sữa và đồ ăn dặm để trong hành lý xách tay, không gửi chung với đồ nặng, để có dùng ngay khi tàu trễ hay trên tàu.
Nước pha sữa và nước uống
Nước ngọt trên đảo là nguồn quý, từ giếng, nước mưa và hệ thống cấp nước. Với trẻ nhỏ, an toàn nhất là pha sữa và cho uống bằng nước đóng chai còn niêm phong, đun sôi rồi để nguội tới nhiệt độ hợp với loại sữa đang dùng. Không dùng nước máy hay nước giếng chưa đun sôi để pha sữa, kể cả khi chủ nhà nói là sạch.
Mang bình giữ nhiệt để có nước nóng khi đi chơi; ấm đun siêu tốc nhỏ cũng tiện nếu chỗ ở không có. Hỏi chủ nhà xin nước sôi buổi sáng, đa số đều sẵn lòng.
Rửa bình sữa cũng cần nước sạch. Mang nước rửa bình, cọ, và tráng lại bằng nước sôi. Ở chỗ ở dùng nước ngọt tiết kiệm, nhưng đây không phải chỗ để tiết kiệm; hãy tiết kiệm ở việc khác như tắm nhanh, không để vòi chảy khi đánh răng. Nếu chuyến đi dài, mang thêm vài bộ núm, bình dự phòng để không phải rửa vội giữa đường. Sữa đã pha mà trẻ bú dở, để quá thời gian khuyến cáo trên hộp thì bỏ, không để dành cho cữ sau.
Đá lạnh trong ly nước ở quán thường được làm từ nước sạch, nhưng không chắc ở mọi nơi. Với trẻ nhỏ, nên cho uống nước không đá hoặc đá từ chai nước đóng sẵn mà bạn tự làm đông. Nước dừa tươi, nước trái cây ép tại chỗ cũng là lựa chọn mát, nhưng uống vừa phải và chọn nơi sạch sẽ.
Gọi món cho trẻ ở quán
Quán ở đảo nấu cho người lớn: đậm, cay, nhiều nước mắm. Dặn bếp từng điều nhỏ giúp trẻ ăn ngon và an toàn hơn.
| Điều cần dặn | Vì sao |
|---|---|
| Nấu nhạt, không cay, để ớt riêng | Trẻ nhỏ không ăn được cay, mặn nhiều không tốt cho thận và dễ khát |
| Nấu chín kỹ, không tái | Đồ tái, đồ sống có rủi ro cao hơn với trẻ |
| Cá ít xương hoặc gỡ sẵn | Hóc xương cá là tai nạn hay gặp ở trẻ |
| Cháo, canh, cơm mềm | Dễ ăn, dễ tiêu sau một ngày nắng |
| Món riêng cho trẻ, ra trước | Trẻ đói không chờ được món nướng lâu |
| Hải sản đã cắt nhỏ, bỏ vỏ | Vỏ cua, càng ghẹ sắc có thể làm trẻ đứt tay, đứt miệng |
Khi ăn cá, người lớn gỡ xương kỹ cho trẻ, kiểm tra lại từng miếng bằng tay. Dặn trẻ ăn chậm, không vừa ăn vừa chạy nhảy. Nếu trẻ hóc, giữ bình tĩnh; trường hợp trẻ khó thở hoặc không lấy được xương ra, đưa đến cơ sở y tế ngay.
Giờ ăn, giờ ngủ và nắng
Trẻ nhỏ chịu ảnh hưởng của thay đổi lịch sinh hoạt rõ hơn người lớn. Chuyến tàu, giờ dậy sớm ngắm bình minh, bữa tối muộn ở quán hải sản dễ làm trẻ mệt, quấy, biếng ăn. Giữ giờ ăn sáng, ăn trưa, ngủ trưa gần với ở nhà nhất có thể. Lên lịch đi chơi vào sáng sớm và chiều mát, giữa trưa về chỗ ở cho trẻ ăn và ngủ.
Trẻ mất nước nhanh hơn người lớn, nhất là khi chơi dưới nắng, bơi lội. Cho trẻ uống nước đều đặn, mỗi lần một ít, không đợi trẻ đòi. Để ý dấu hiệu: môi khô, ít đi tiểu, nước tiểu sẫm màu, mệt lả, cáu gắt bất thường. Mặc áo chống nắng, đội mũ rộng vành, cho trẻ chơi ở bóng râm vào giờ nắng gắt.
Trên tàu ra đảo và trên thuyền ra hòn, cho trẻ ăn nhẹ, không ăn no ngay trước khi đi, mang theo túi nôn, nước, bánh khô. Không cho trẻ uống thuốc chống say sóng nếu chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về độ tuổi và liều phù hợp.
Vệ sinh tay và ăn vặt
Trẻ chơi cát, nhặt vỏ ốc, sờ đá, nghịch nước biển, rồi đưa tay lên miệng. Rửa tay cho trẻ bằng nước sạch và xà phòng trước mỗi bữa ăn; khi ở ngoài bãi, dùng khăn ướt rồi lau lại bằng nước sạch mang theo. Gel rửa tay tiện nhưng không làm sạch cát và chất bẩn bám dính bằng rửa tay thật.
Đồ ăn vặt bán rong ở bãi biển, kem, nước đá bào màu sặc sỡ hấp dẫn trẻ nhưng nguồn gốc và cách bảo quản thì khó biết. Chọn những thứ đóng gói kín, còn hạn, mua ở cửa hàng có tủ mát. Hạn chế đồ ngọt có màu, nước ngọt có ga; trẻ khát nước nên uống nước lọc trước.
Sau khi tắm biển, tắm lại cho trẻ bằng nước ngọt, lau khô kỹ các nếp gấp da; da trẻ dính muối và cát lâu dễ bị rôm sảy, mẩn ngứa, đôi khi làm trẻ khó chịu và biếng ăn. Một mẹo cho những ngày đi chơi dài: cho trẻ một hộp đồ ăn vặt riêng, chia sẵn phần cho buổi sáng và buổi chiều. Trẻ thích có "hộp của mình", cha mẹ thì kiểm soát được lượng ăn, không phải mua lặt vặt suốt dọc đường. Hộp này cũng là phần thưởng nhỏ khi trẻ ngoan ngồi yên trên thuyền hay chờ ở bến tàu.
Nhắc trẻ không nhặt đồ ăn rơi trên cát lên ăn, không ăn quả dại, lá cây lạ quanh bãi. Trẻ tò mò, và một số cây ven biển có thể gây kích ứng.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì có thể ăn hải sản?
Nhiều trẻ đã được giới thiệu cá, tôm trong giai đoạn ăn dặm, nhưng thời điểm và cách cho ăn nên theo hướng dẫn của bác sĩ nhi, nhất là với trẻ có tiền sử dị ứng. Điều quan trọng với chuyến đi đảo là không cho trẻ thử loại hải sản mới lần đầu khi đang ở xa bệnh viện.
Trẻ nổi mẩn đỏ sau khi ăn hải sản ở đảo thì làm gì?
Ngừng cho ăn món đó, theo dõi sát. Nếu có thêm sưng môi, mặt, khó thở, khò khè, nôn nhiều hoặc lừ đừ, đưa trẻ đến cơ sở y tế trên đảo ngay. Nếu chỉ mẩn nhẹ, vẫn nên gọi hoặc đến hỏi nhân viên y tế, không tự dùng thuốc khi chưa có hướng dẫn.
Có nên mang theo nồi nấu cháo cho trẻ không?
Nếu trẻ còn ăn cháo, ăn dặm và chuyến đi dài vài ngày, một nồi nấu nhỏ hoặc bình ủ cháo giữ nhiệt giúp chủ động hơn. Hỏi chỗ ở có cho dùng bếp, ổ điện công suất lớn không. Nhiều quán cũng nấu được cháo trắng nếu được dặn trước.
Trẻ biếng ăn khi đi du lịch có đáng lo không?
Trẻ thường ăn ít hơn khi đổi chỗ, mệt, nóng. Giữ cho trẻ uống đủ nước, mời ăn những món quen, chia nhiều bữa nhỏ. Nếu trẻ bỏ ăn kéo dài kèm sốt, nôn, tiêu chảy, lừ đừ, đưa đi khám.
Pha sữa bằng nước ở chỗ ở có an toàn không?
Để an toàn, dùng nước đóng chai còn niêm phong, đun sôi rồi để nguội tới nhiệt độ phù hợp với hướng dẫn trên hộp sữa. Không dùng nước giếng, nước máy chưa đun sôi để pha sữa cho trẻ nhỏ, dù chủ nhà nói nước sạch.
Có nên cho trẻ uống nước dừa ở đảo?
Nước dừa tươi mát và được nhiều trẻ thích, nhưng chỉ nên uống vừa phải, không thay hoàn toàn nước lọc. Chọn quả mới chặt, uống ngay, không để lâu. Trẻ có bệnh lý cần kiêng thì hỏi bác sĩ trước.