Muốn chụp hoàng hôn đẹp bằng điện thoại, hãy chạm và giữ vào vùng trời sáng cạnh mặt trời để khoá nét và khoá sáng, rồi kéo thanh phơi sáng xuống một chút để giữ màu trời; để chế độ HDR tự động, cầm máy thật chắc, lau sạch ống kính, và chụp tiếp cả 20–30 phút sau khi mặt trời đã lặn, lúc trời chuyển tím hồng.
Phần lớn ảnh hoàng hôn hỏng không phải vì máy kém mà vì để máy tự quyết mọi thứ: điện thoại thấy khung hình tối nên đẩy sáng lên, bầu trời cam biến thành mảng trắng, đá và thuyền thì nhoè. Chỉ vài thao tác trên màn hình đã đổi được hẳn kết quả.
Bài này dành cho người đi Phú Quý chỉ mang điện thoại. Các thao tác viết chung cho cả máy chạy hai hệ điều hành phổ biến; tên nút có thể khác giữa các hãng, nhưng nguyên lý là một. Chọn chỗ ngắm hoàng hôn trên đảo, xem thêm trên phuquy.org.
Điện thoại "nhìn" cảnh ngược sáng thế nào
Khi bạn bấm chụp, điện thoại đời mới không chụp một tấm mà chụp liền nhiều tấm ở các mức sáng khác nhau rồi ghép lại. Đó là lý do ảnh hoàng hôn trên điện thoại thường thấy được cả trời lẫn bờ đá, điều mà máy ảnh rời phải chụp bù trừ mới làm được. Chế độ này thường mang tên HDR, ghép ảnh thông minh hay tương tự.
Nhưng việc ghép ảnh có giới hạn. Nếu chênh sáng quá lớn, điện thoại phải "chọn phe", và mặc định nó thường ưu tiên làm sáng vật thể gần, khiến trời bị nhạt, màu cam chuyển vàng bệch, quanh mặt trời có quầng trắng. Một số máy còn làm mềm hẳn chi tiết sóng nước để giảm nhiễu.
Hiểu điều đó, việc của bạn là nói cho điện thoại biết bạn muốn giữ cái gì. Với hoàng hôn, câu trả lời gần như luôn là: giữ màu trời. Bờ đá, thuyền, người đứng trước mặt trời thành bóng đen cũng được, và thường còn đẹp hơn.
Năm thao tác trên màn hình trước khi bấm
Làm theo thứ tự này mỗi lần đổi khung hình. Thời gian chỉ mất vài giây khi đã quen tay.
- Lau ống kính. Điện thoại nằm trong túi quần, túi balô cả ngày, ống kính dính vân tay và hơi muối. Một vệt mờ nhỏ đủ làm cả vùng trời quanh mặt trời loang sáng. Lau bằng vạt áo sạch hoặc khăn sợi nhỏ.
- Bật đường lưới. Lưới ba phần giúp giữ đường chân trời thẳng và đặt nó ở một phần ba trên hoặc dưới khung, tránh cắt ảnh làm đôi.
- Chạm và giữ vào vùng trời sáng cạnh mặt trời. Đa số máy sẽ hiện chữ báo đã khoá nét và khoá phơi sáng. Đừng chạm vào chính mặt trời, cũng đừng chạm vào đá tối.
- Kéo thanh phơi sáng xuống. Thường kéo âm một chút là đủ để màu cam đậm lại. Nhìn vùng quanh mặt trời: thấy còn chi tiết mây là được.
- Giữ máy chắc và bấm nhẹ. Tì khuỷu tay vào người hoặc vào lan can, bấm bằng nút âm lượng hoặc đặt hẹn giờ ba giây khi đặt máy lên đá.
Nếu máy có chế độ chuyên nghiệp cho chỉnh tay, bạn có thể hạ ISO, chỉnh tốc độ, và lưu RAW. Nhưng đừng bắt đầu bằng chế độ đó khi ánh sáng đang đổi từng phút; chế độ tự động với khoá sáng thường nhanh và an toàn hơn.
Chọn ống kính trên điện thoại
Ống góc siêu rộng. Hợp với cảnh có tiền cảnh mạnh: một tảng đá, vũng nước triều phản chiếu trời, hàng phi lao. Nhược điểm là mặt trời trở nên rất nhỏ, và ở góc ảnh hay bị méo, tối. Giữ đường chân trời ở giữa chiều dọc để hạn chế cong.
Ống chính. Ống có chất lượng tốt nhất trên hầu hết điện thoại, cảm biến lớn nhất, ít nhiễu nhất. Khi phân vân, dùng ống này.
Ống tele. Khi mặt trời còn cách mặt biển một đoạn ngắn, ống tele làm đĩa mặt trời to ra rõ rệt so với thuyền hay người đứng xa. Đây là cách tạo kiểu ảnh "mặt trời khổng lồ sau con thuyền" mà không cần máy ảnh rời. Đứng xa chủ thể, đợi nó nằm đúng trên đường đi của mặt trời.
Đừng zoom số quá mức. Kéo vượt mức zoom quang học của ống tele, ảnh sẽ được phóng bằng phần mềm, chi tiết bết lại. Nếu cần chặt hơn, chụp ở mức zoom quang học rồi cắt nhẹ khi sửa ảnh.
Lỗi hay gặp và cách sửa ngay tại chỗ
Mỗi lỗi dưới đây đều thấy được trên màn hình ngay sau khi bấm, nên hãy phóng to ảnh kiểm tra trước khi đổi khung.
| Lỗi | Nguyên nhân thường gặp | Sửa |
|---|---|---|
| Trời trắng bệch, mất màu cam | Máy đo sáng theo vùng tối | Chạm khoá sáng vào vùng trời, kéo phơi sáng âm |
| Quầng sáng, vệt xanh lục quanh mặt trời | Ống kính bẩn hoặc phản xạ trong ống | Lau ống kính; nghiêng máy nhẹ cho vệt lệch ra khỏi chỗ quan trọng |
| Chân trời nghiêng | Cầm máy một tay, đứng trên đá dốc | Bật lưới, chỉnh thẳng khi chụp thay vì cắt sau |
| Ảnh nhoè, sóng bết | Tay rung khi trời tối, máy ghép nhiều tấm | Tì tay, đặt máy lên vật cứng, dùng hẹn giờ |
| Màu bị "làm đẹp" quá tay | Chế độ tối ưu cảnh tự động | Tắt tối ưu cảnh hoặc chụp ở chế độ thường để so |
| Bóng người bị nhoè | Chế độ ban đêm chụp phơi sáng dài | Nhờ người đứng yên, hoặc tắt chế độ ban đêm khi trời còn sáng |
Hiện tượng vệt xanh lục nhỏ đối xứng với mặt trời qua tâm ảnh là phản xạ bên trong cụm ống kính, gặp trên hầu hết điện thoại. Nó khó tránh hoàn toàn, nhưng đặt mặt trời gần mép khung hơn hoặc che bớt bằng một vật ở tiền cảnh sẽ làm vệt nhỏ hoặc nằm chỗ ít gây chú ý.
Bóng đen: cách dễ nhất để ảnh hoàng hôn có hồn
Khi bạn đã khoá sáng theo trời, mọi thứ đứng chắn trước mặt trời sẽ thành bóng đen. Đó không phải lỗi mà là chất liệu. Một con thuyền đang về bến, một người đang kéo lưới, một bạn đồng hành đứng trên mỏm đá, hàng cột điện gió trên đồi: đặt chúng trên nền trời cam, ảnh lập tức có câu chuyện.
Bóng đen đẹp khi đường viền rõ và tách khỏi nhau. Người đứng nghiêng thấy rõ dáng hơn người đứng thẳng nhìn về máy. Hai người đứng chồng lên nhau thành một khối khó đọc; tách họ ra một khoảng trời. Thuyền nhìn ngang thân thấy rõ mũi và cabin hơn thuyền quay mũi thẳng vào bạn.
Đặt bóng đen thấp trong khung hình, để phần lớn khung cho bầu trời có mây. Nếu bầu trời trống trơn, làm ngược lại: đưa đường chân trời lên cao, để mặt nước phản chiếu chiếm phần lớn. Chụp người dân đang làm việc thì đứng xa, chụp dáng, không chĩa máy sát mặt; cách xin phép và ứng xử có bài riêng trong chuyên mục.
Đừng cất máy khi mặt trời vừa lặn
Khoảng 10 tới 30 phút sau khi mặt trời chìm xuống biển, bầu trời thường đổi màu lần nữa: mây cao bắt ánh sáng từ dưới chân trời, chuyển hồng, tím, rồi xanh thẫm. Đây là quãng mà nhiều người đã lên xe về, nhưng lại cho ảnh dịu và lạ nhất. Ánh sáng lúc này không còn chênh gắt, điện thoại xử lý dễ hơn.
Lúc trời tối dần, chế độ ban đêm của điện thoại sẽ tự bật. Chế độ này chụp trong vài giây, nên cần đặt máy lên đá, lên thành xe, hoặc dùng giá kẹp nhỏ. Đèn thuyền câu mực bắt đầu sáng ngoài khơi là một chi tiết rất riêng của biển đảo; chụp ở mức zoom vừa phải, đừng cố phóng to từng ngọn đèn.
Nếu không muốn chụp ảnh tĩnh, hãy thử quay tua nhanh. Đặt điện thoại cố định trên vật cứng, bật chế độ tua nhanh, để quay từ khi mặt trời còn cao một gang tay tới lúc trời chuyển tím. Đoạn phim vài chục giây thu cả một buổi chiều, và thường được người xem thích hơn mười tấm ảnh rời.
Ngày trời không chiều lòng: mây dày, mưa và gió mạnh
Không phải buổi chiều nào trên đảo cũng có mặt trời đỏ chìm xuống biển. Mùa gió, chân trời phía tây hay bị một dải mây xám che, mặt trời lặn khuất từ khi còn cao. Đừng vội về: những ngày như vậy, khe hở giữa các đám mây thường để lọt những chùm tia sáng chiếu chéo xuống mặt biển. Chụp ở mức zoom vừa, khoá sáng vào chùm tia, để phần còn lại tối hẳn, ảnh sẽ rất có không khí.
Khi có mưa rào ở xa ngoài khơi, bạn sẽ thấy những cột mưa xám rủ xuống biển. Nếu nắng chiều chiếu từ phía sau lưng bạn về phía cơn mưa, cầu vồng có thể hiện ra ở hướng ngược với mặt trời. Đây là lý do nên ngoảnh lại sau lưng vài lần trong buổi chiều, chứ đừng chỉ nhìn chăm chăm về phía tây.
Gió mạnh thì điện thoại khó cầm yên, hơi muối bám ống kính nhanh hơn, cát bay vào khe máy. Đứng khuất sau một mỏm đá hay bức tường, chụp nhiều tấm liên tiếp để chọn tấm nét, và cất máy vào túi kín khi không chụp. Trời có sét ở gần thì rời bãi trống ngay; không tấm ảnh nào đáng để đứng một mình trên mỏm đá cao khi đang có dông.
Chụp từ trên cao và từ sát mặt nước
Hai góc máy làm ảnh hoàng hôn khác hẳn ảnh của số đông là đứng cao và đứng thấp. Từ một con dốc, một đoạn đồi nhìn ra phía tây, bạn thấy được cả đường bờ, mái nhà, hàng thuyền và mặt biển ánh cam trải rộng. Ở góc này, mặt trời chỉ là một điểm sáng nhỏ; nhân vật chính là đường cong bờ biển và những vệt nắng trên mặt nước.
Ngược lại, hạ điện thoại xuống sát mép nước, sát mặt cát ướt khi sóng vừa rút, bạn có một lớp phản chiếu màu trời ngay trước ống kính. Nhớ giữ dây đeo hoặc cầm chắc, sóng nhỏ cũng đủ cuốn máy đi. Với máy có chống nước, cũng đừng nhúng vào nước biển rồi để khô tự nhiên; rửa lại bằng nước ngọt sạch khi về.
Giữa hai góc cao và thấp, chọn góc nào tuỳ trời hôm đó. Trời nhiều mây màu thì lên cao để thấy được cả vòm mây; trời trống nhưng biển lặng thì xuống thấp để lấy phản chiếu. Đi cùng bạn bè, mỗi người giữ một góc rồi đổi cho nhau, cả nhóm sẽ có bộ ảnh đa dạng mà không phải chạy qua lại.
Sửa ảnh nhẹ trên điện thoại sau buổi chụp
Chỉnh thẳng và cắt trước. Cắt bỏ phần thừa ở mép, chỉnh đường chân trời cho thẳng. Đây là bước làm ảnh khá lên nhiều nhất với ít công nhất.
Kéo vùng tối lên vừa phải. Muốn thấy chút chi tiết đá, kéo thanh vùng tối lên nhẹ. Kéo mạnh quá, ảnh sẽ xám và lộ nhiễu, mất cảm giác chiều.
Giữ nhiệt màu. Đừng kéo ấm thêm cho "cam hơn". Màu hoàng hôn trên đảo vốn đã đậm; kéo thêm dễ thành màu giả.
So với ảnh gốc. Ấn giữ để xem bản gốc. Nếu bản sửa nhìn như tranh vẽ, lùi bớt. Một tấm ảnh nói thật về buổi chiều hôm đó có giá trị hơn tấm ảnh lòe loẹt.
Giữ pin. Sửa ảnh, quay tua nhanh và chế độ ban đêm đều tốn pin. Nếu buổi tối còn cần điện thoại để chỉ đường về, mang theo pin dự phòng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tắt HDR khi chụp hoàng hôn không?
Thường thì không. Để HDR tự động giúp giữ chi tiết cả trời lẫn bờ. Chỉ tắt khi muốn bóng đen thật đen và gọn, hoặc khi thấy ảnh bị nhạt, xám bất thường. Chụp thử cả hai kiểu rồi so ngay trên màn hình là cách nhanh nhất để biết máy mình hợp kiểu nào.
Vì sao ảnh điện thoại không đỏ bằng mắt thấy?
Mắt người tự điều chỉnh liên tục và nhớ cảm giác màu, còn điện thoại cố cân bằng trắng về trung tính. Khoá sáng vào vùng trời và kéo phơi sáng âm thường giải quyết phần lớn. Nếu máy cho chỉnh cân bằng trắng, chọn kiểu nắng ban ngày thay vì tự động.
Có cần mua ống kính gắn ngoài cho điện thoại không?
Không cần cho chuyến đi ngắn. Ống gắn ngoài loại rẻ thường làm mềm ảnh và tăng loá khi chụp ngược sáng. Điện thoại có sẵn ống tele quang học là đủ cho phần lớn kiểu ảnh hoàng hôn; nếu không có, đứng gần chủ thể hơn thay vì zoom số.
Chụp ảnh hay quay video hoàng hôn thì hơn?
Tuỳ mục đích. Ảnh tĩnh hợp với bố cục chặt và in ấn; video tua nhanh hợp để kể lại cả buổi chiều. Nếu đi nhóm, một người đặt máy quay tua nhanh cố định, người còn lại chụp ảnh, sẽ có cả hai mà không ai bỏ lỡ.
Làm sao chụp được người đứng trước hoàng hôn mà vẫn thấy mặt?
Có hai cách: dùng đèn flash hoặc đèn điện thoại khác rọi nhẹ vào mặt, hoặc để máy ghép HDR và đứng gần người được chụp. Kết quả thường kém tự nhiên hơn chụp bóng đen. Nếu muốn ảnh chân dung rõ mặt, chụp sớm hơn khi nắng còn xiên và mềm.
Pin điện thoại hao nhanh khi chụp ngoài nắng, có sao không?
Điện thoại nóng lên dưới nắng chiều và khi xử lý ảnh liên tục, pin tụt nhanh hơn, đôi khi máy tự giảm độ sáng màn hình. Để máy trong bóng râm giữa các lượt chụp, không cắm sạc khi máy đang nóng, và mang pin dự phòng nếu tối còn phải chạy xe về.