Chụp sóng vỗ gành đá: tốc độ màn trập, chỗ đứng an toàn và cách đọc nhịp sóng

Để chụp sóng vỗ gành đá, hãy đứng ở chỗ cao hơn vùng đá còn ướt, có đường lui phía sau, dùng ống tele từ xa thay vì tiến sát mép; muốn bắt từng giọt bọt sóng thì dùng tốc độ rất nhanh (từ khoảng 1/1000 giây) và chụp liên tục, muốn nước mềm như sợi thì chụp chậm từ khoảng 1/4 giây tới vài giây trên chân máy.

Bờ đá bazan của Phú Quý là phông nền rất hợp cho ảnh sóng: đá sẫm màu làm bọt trắng nổi bật, hốc đá làm sóng bung lên cao. Cũng chính vì vậy, đây là nơi người chụp hay gặp nạn nhất. Sóng vỗ gành không đều; cứ vài con sóng thường lại có một con lớn hơn hẳn, trùm lên những chỗ tưởng là khô ráo.

Bài này tập trung vào kỹ thuật chụp và cách chọn chỗ đứng. Nguồn gốc bờ đá, đặc điểm Gành Hang và các tai nạn từng gặp ở đó đã có bài riêng; xem thêm trên phuquy.org.

Hai kiểu ảnh sóng và tốc độ cho từng kiểu

Cùng một con sóng, tốc độ màn trập khác nhau cho ra những bức ảnh khác hẳn nhau. Các mức dưới đây là điểm khởi đầu; sóng mạnh, nắng gắt hay trời âm u đều làm thay đổi kết quả, nên chụp thử rồi điều chỉnh.

Ban ngày nắng gắt, muốn chụp chậm phải có kính lọc giảm sáng (ND) gắn trước ống kính, nếu không ảnh sẽ cháy trắng dù đã khép khẩu nhỏ nhất. Giờ xanh và chiều muộn thì ánh sáng tự nhiên đã đủ yếu để chụp chậm vài giây mà không cần kính lọc.

Một mẹo hay với sóng rút: bấm máy đúng lúc con sóng vừa vỡ xong và bắt đầu rút qua các khe đá. Nước chảy ngược ra biển thành những vệt trắng toả như rễ cây, đẹp hơn nhiều so với lúc sóng đang ập vào.

Đọc nhịp sóng trước khi bước xuống

Trước khi dựng máy, đứng ở chỗ cao, quan sát ít nhất mười tới mười lăm phút. Sóng biển đến theo từng nhóm: vài con nhỏ, rồi một hai con lớn, rồi lại nhỏ. Người chỉ nhìn hai ba phút thường thấy toàn sóng nhỏ và đánh giá sai. Hãy đếm xem con lớn nhất trong khoảng thời gian đó lên tới đâu trên mặt đá; chỗ đó cộng thêm một khoảng an toàn mới là ranh giới của bạn.

Mặt đá tự nói cho bạn biết sóng hay lên tới đâu. Đá còn ướt, đá có rêu xanh, có hà và ốc bám, có vũng nước đọng: đó là vùng sóng thường xuyên phủ tới. Đá khô, bạc màu, có bụi muối trắng mỏng: thường là vùng chỉ bị bắn nước khi sóng lớn. Vùng có rêu còn trơn như mặt kính, kể cả khi giày bạn có đế tốt.

Thuỷ triều cũng thay đổi bức tranh trong vài giờ. Chỗ bạn đứng chụp an toàn lúc nước ròng có thể bị sóng phủ khi nước lên. Nếu ra bờ đá lâu, nhất là chụp từ chiều tới tối, để ý mép nước đang tiến hay lùi, và đừng để mình đứng trên một mỏm đá mà lối về phía sau có thể bị ngập.

Chọn chỗ đứng: năm nguyên tắc

Đứng cao hơn vùng đá ướt. Đây là nguyên tắc số một. Nếu bố cục bạn muốn chỉ có được khi đứng thấp hơn, hãy đổi bố cục, đừng đổi chỗ đứng.

Luôn có đường lui. Trước khi dựng máy, xác định lối rút về chỗ cao mà không phải nhảy qua khe hay leo vách. Chân máy và balô để ở phía lối lui, không để chắn đường.

Không quay lưng về phía biển. Khi chỉnh máy, thay ống kính, xem lại ảnh, rất dễ mải mê và quay lưng. Hãy xoay người sao cho mắt vẫn liếc được ra biển, hoặc nhờ bạn đi cùng canh sóng.

Không đứng ở mỏm cuối cùng. Mỏm đá chìa xa nhất là nơi sóng đánh từ ba phía. Dùng ống tele từ mỏm phía trong sẽ cho ảnh tương tự mà rủi ro thấp hơn nhiều.

Dùng tele thay cho bước chân. Ống tele nén khoảng cách, làm sóng trông to và gần như đang đứng sát. Đó chính là lý do các ảnh sóng ấn tượng thường được chụp từ xa, không phải từ ngay mép.

Cài đặt máy cho ảnh bọt sóng sắc nét

Với máy ảnh rời, chế độ ưu tiên tốc độ là lựa chọn gọn: đặt tốc độ mong muốn, để máy tự chọn khẩu, ISO tự động có giới hạn trên vừa phải. Bật chụp liên tục tốc độ cao và lấy nét liên tục, hoặc lấy nét trước vào một tảng đá ở chỗ sóng hay bung lên rồi chuyển sang lấy nét tay để máy khỏi "đuổi" nét theo bọt nước. Khi thấy con sóng lớn đang tiến tới, bấm giữ từ trước khi nó chạm đá cho tới khi bọt rơi hết; trong một loạt vài chục tấm thường có một hai tấm đúng khoảnh khắc.

Điện thoại có thể làm tương tự bằng chế độ chụp liên tục, thường là giữ nút chụp hoặc kéo nút chụp sang một bên tuỳ máy. Nhiều máy còn có tính năng ảnh động hoặc phơi sáng giả lập: chụp một đoạn ngắn rồi ghép thành ảnh nước mềm mà không cần chân máy. Kết quả không mịn bằng phơi sáng thật nhưng đủ cho ảnh chia sẻ.

Quay video độ phân giải cao rồi trích khung hình cũng là một cách. Cách này hợp khi bạn không chắc con sóng nào sẽ đẹp, nhưng khung hình trích từ video thường kém nét và kém dải sáng hơn ảnh chụp, nên chỉ coi là phương án phụ.

Bố cục cho ảnh sóng: đừng để bọt trắng đứng một mình

Một khối bọt sóng trắng giữa khung hình, không có gì khác, thường nhìn giống nhau ở mọi bờ biển trên thế giới. Ảnh sóng có sức nặng khi người xem đọc được tỷ lệ và bối cảnh: mỏm đá mà sóng đang vỗ vào trông như thế nào, đường bờ cong ra sao, phía xa có hải đăng, có thuyền, có đồi điện gió hay không. Giữ lại trong khung ít nhất một vật thể quen thuộc để người xem ước được độ cao của con sóng.

Ống tele cho phép xếp nhiều lớp chồng lên nhau: con sóng bung ở tiền cảnh, mỏm đá thứ hai ở trung cảnh, đường chân trời mờ hơi nước phía sau. Ống góc rộng thì hợp với kiểu ảnh nước rút qua khe đá ngay trước máy, khi bạn đứng ở chỗ cao và an toàn nhìn xuống một lạch nước. Hai kiểu này cần hai chỗ đứng khác nhau, đừng cố làm cả hai từ một vị trí.

Hướng chuyển động cũng quan trọng. Sóng đến từ bên trái thì để khoảng trống phía bên trái khung, cho người xem thấy con sóng "đi vào" ảnh. Khi chụp chậm, các vệt nước rút nên chạy từ góc dưới ra phía biển, tạo thành đường dẫn tự nhiên về đường chân trời.

Ánh sáng cho ảnh sóng

Bọt sóng là nước trắng, nên nó đẹp nhất khi ánh sáng xuyên qua: chụp ngược hoặc chếch ngược sáng vào buổi sớm hay chiều muộn, những tia nước bắn lên phát sáng như thuỷ tinh trên nền đá tối. Để có kiểu ảnh này, đứng sao cho mặt trời ở phía trước chếch sang bên, che ống kính bằng loa che nắng hoặc bàn tay để tránh loá.

Nắng thuận sau lưng cho bọt sóng trắng phẳng, ít khối, nhưng màu nước xanh hơn. Trời âm u lại hợp cho ảnh chụp chậm: không có bóng gắt, đá và nước có cùng tông xám dịu, cảnh mang không khí dữ dội của mùa gió. Đừng nghĩ trời xấu là hết ảnh; nhiều ảnh sóng mạnh mẽ nhất được chụp dưới bầu trời chì.

Giữa trưa nắng đứng bóng, bọt sóng dễ cháy sáng hoàn toàn. Nếu phải chụp giờ này, giảm phơi sáng một chút, chụp RAW, và tìm hướng có bóng đá đổ lên vùng nước để ảnh có chỗ tối làm nền cho bọt trắng.

Che máy khỏi bụi muối và trang phục của người chụp

Bụi nước biển là kẻ thù thầm lặng của thiết bị: muối khô lại thành lớp mỏng trên ống kính, len vào khe nút bấm, ăn mòn tiếp điểm. Người chụp cũng cần chuẩn bị như đi bộ đường đá, không như đi dạo.

• Áo mưa máy ảnh hoặc túi nilon trong khoét lỗ cho ống kính, buộc thun quanh loa che nắng.
• Loa che nắng luôn gắn: vừa giảm loá vừa chặn bớt giọt nước bay thẳng vào mặt kính.
• Hai khăn sợi nhỏ khô trong túi kín, một khăn lau kính, một khăn lau thân máy.
• Không thay ống kính khi đang đứng ở chỗ có bụi nước; đi vào chỗ khuất gió rồi mới thay.
• Giày đế cao su có rãnh bám, bọc được ngón chân; không đi dép tông lên đá.
• Quần áo sáng màu để người đi cùng dễ thấy bạn trên nền đá tối; không đeo tai nghe để còn nghe tiếng sóng.
• Giữ hai tay rảnh khi di chuyển trên đá: máy đeo chéo hoặc cất trong balô, chân máy gập lại.

Về tới chỗ ở, lau thân máy bằng khăn hơi ẩm nước ngọt rồi lau khô ngay. Cách chăm sóc máy sau một ngày ở biển có bài riêng trong chuyên mục này.

Khi nào không nên chụp sóng ở bờ đá

Có những ngày đẹp nhất để ngắm sóng lại là ngày tệ nhất để xuống đá. Khi đã có thông tin biển động, cấm tàu ra khơi, hoặc gió đang thổi mạnh vào bờ, hãy chụp từ đường hay từ chỗ cao nhìn xuống, bằng ống tele. Đừng tin rằng mình có thể chạy kịp khi thấy con sóng lớn: mặt đá trơn, khe đá sâu, và sóng nhanh hơn người.

Chiều tối và sáng sớm khi trời còn tối, tầm nhìn kém, khó đánh giá sóng và khó thấy lối lui. Nếu muốn chụp chậm vào giờ xanh, hãy vào vị trí từ khi trời còn sáng, đánh dấu đường về bằng mắt, và rời đi khi còn đủ ánh sáng.

Đi một mình ra mỏm đá xa là điều nên tránh trong mọi trường hợp. Nếu thấy người dân địa phương hay ngư dân ra hiệu bảo bạn lùi lại, hãy lùi ngay; họ đọc biển ở chỗ này giỏi hơn bất kỳ ứng dụng thời tiết nào.

Câu hỏi thường gặp

Kính lọc ND nào hợp để chụp sóng ban ngày?

Không cần nói tên hãng, chỉ cần hiểu độ giảm sáng. Kính giảm khoảng 3 tới 6 nấc sáng đủ để chụp vệt nước rút vào buổi chiều; muốn biển phẳng lì giữa ban ngày cần kính giảm khoảng 10 nấc. Kính mạnh làm ngắm qua kính ngắm gần như tối đen, nên bố cục và lấy nét trước khi gắn kính.

Chụp sóng bằng điện thoại có cần chân máy không?

Chụp bọt sóng đông cứng thì không cần, chỉ cần nắng đủ và chế độ chụp liên tục. Muốn nước mềm thì cần đặt máy cố định, có thể dùng giá kẹp nhỏ hoặc kê máy lên balô, kết hợp chế độ phơi sáng giả lập nếu máy có.

Làm sao biết con sóng tiếp theo sẽ lớn?

Không thể biết chắc. Có thể quan sát dấu hiệu từ xa: một dải sóng cao, sẫm màu hơn đang tiến tới, hoặc mặt nước gần bờ bị rút xuống thấp bất thường trước khi sóng tới. Thấy những dấu hiệu đó thì lùi lại trước, chụp sau.

Máy bị dính nước biển thì xử lý thế nào?

Tắt máy, lau ngay bằng khăn khô, sau đó lau bằng khăn hơi ẩm nước ngọt để gỡ muối, rồi lau khô và để máy ở chỗ thoáng. Đừng sấy nóng. Nếu nước đã vào bên trong, tháo pin và thẻ nhớ, mang tới nơi sửa chữa sớm nhất có thể.

Có nên chụp người đứng trước sóng bung lên không?

Ảnh đẹp nhưng rủi ro cao nếu người đứng ở vùng sóng phủ. Cách an toàn là để người đứng ở chỗ cao, khô, rồi dùng ống tele chụp từ một góc khiến sóng ở phía sau trông như sát họ. Người đứng mẫu cũng phải biết đường lui và không quay lưng với biển quá lâu.

Mùa nào sóng vỗ gành đẹp nhất?

Mùa gió thường có sóng lớn, ảnh mạnh mẽ nhưng nguy hiểm; mùa biển êm sóng nhỏ, hợp chụp chậm và vũng nước triều. Mỗi mùa cho một kiểu ảnh. Quan trọng hơn mùa là thời tiết của ngày hôm đó và việc bạn đứng ở đâu.