Trẻ nhỏ ra Hòn Tranh được, với ba điều kiện: biển thật êm, trẻ mặc áo phao đúng cỡ từ lúc rời bến tới lúc về, và luôn có một người lớn được giao riêng việc trông trẻ, không kiêm việc chụp ảnh hay bơi. Chuyến nên ngắn, đi sớm, về trước nắng gắt.
Quãng thuyền rất ngắn nên nhiều gia đình nghĩ không cần chuẩn bị gì đặc biệt. Thực ra với trẻ, rủi ro không nằm ở độ dài quãng đi mà ở những phút ngắn ngủi: lúc bế qua mạn thuyền, lúc trẻ chạy ra mép nước khi người lớn đang bận dọn đồ, lúc nắng trưa phản chiếu từ cát trắng.
Bài này dành cho cha mẹ, ông bà đi cùng trẻ từ khoảng tuổi biết đi tới tuổi tiểu học. Phần đi tàu từ đất liền ra đảo và chuyện đi Phú Quý cùng trẻ nói chung đã có trên phuquy.org; ở đây chỉ bàn chuyến thuyền nhỏ ra hòn và mấy giờ trên hòn.
Trẻ bao nhiêu tuổi thì nên đi
Không có mốc tuổi bắt buộc chung, và mỗi đứa trẻ một khác. Câu hỏi đúng hơn là: trẻ có chịu mặc áo phao suốt vài giờ không, có ngồi yên được trên thuyền xóc không, có nghe lời khi người lớn bảo dừng không. Một đứa bốn tuổi quen nước, nghe lời có thể dễ đi hơn một đứa sáu tuổi chưa từng lên thuyền và sợ nước.
Với trẻ còn rất nhỏ, đang bế ẵm, nhiều gia đình chọn không đưa ra hòn: trẻ chưa có áo phao vừa vặn thật sự, khó che nắng trên hòn không bóng mát, và người lớn bế trẻ thì không có tay bám khi lên xuống thuyền. Nếu vẫn muốn đi, nên hỏi bác sĩ nhi trước, chọn ngày cực êm, ở rất ngắn, và có ít nhất hai người lớn chỉ lo cho trẻ.
Với trẻ lớn hơn, biết bơi, chuyến ra hòn có thể là trải nghiệm đáng nhớ: lần đầu thấy đàn cá nhỏ bơi quanh chân trong nước trong. Nhưng biết bơi trong hồ không có nghĩa là bơi được ở biển có sóng và dòng; áo phao vẫn mặc.
Trẻ có bệnh nền như hen suyễn, dị ứng, động kinh, bệnh tim cần hỏi bác sĩ điều trị trước chuyến đi, mang đủ thuốc và giấy ghi tên bệnh, tên thuốc.
Áo phao trẻ em: chọn và mặc cho đúng
Đúng cỡ theo cân nặng. Áo phao trẻ em thường ghi khoảng cân nặng phù hợp. Áo rộng quá sẽ tuột qua đầu khi trẻ rơi xuống nước; chật quá thì trẻ khó thở, khó chịu và đòi cởi.
Có dây đáy và cổ đỡ đầu. Với trẻ nhỏ, loại có dây vòng qua háng giữ áo không trượt lên, và có phần đỡ sau gáy giúp đầu nổi lên, là lựa chọn an toàn hơn.
Thử ở nhà trước. Cho trẻ mặc thử ở chỗ lưu trú, chơi với nó vài phút, để trẻ quen cảm giác. Lần đầu mặc áo phao trên bến lạ lúc sáng sớm, nhiều đứa sẽ khóc.
Kiểm bằng phép nhấc vai. Mặc xong, nắm hai vai áo nhấc nhẹ lên. Nếu áo trượt lên tới tai, cằm thì quá rộng, cần siết dây hoặc đổi cỡ.
Mặc từ trên bến tới lúc về. Kể cả khi trẻ chỉ ngồi chơi cát trên hòn. Bãi nhỏ, mép nước gần, trẻ chạy ra nước nhanh hơn người lớn kịp đứng dậy.
Mang từ nhà nếu được. Thuyền không phải lúc nào cũng có áo phao cỡ nhỏ. Một chiếc áo phao trẻ em vừa vặn là món đồ đáng mang theo nhất cho chuyến đi biển đảo.
Trên thuyền: ngồi đâu, giữ thế nào
Chỗ tốt cho trẻ là gần giữa hoặc gần đuôi thuyền, nơi ít chồm sóng nhất, ngồi trong lòng hoặc sát bên một người lớn đang ngồi vững, lưng tựa được. Không cho trẻ ngồi ở mũi thuyền dù trẻ thích nhìn nước bắn; mũi là chỗ dằn mạnh nhất.
Người lớn giữ trẻ bằng cách vòng tay qua thân hoặc nắm vào quai áo phao, tay còn lại bám thanh vịn. Không ôm trẻ bằng cả hai tay mà không bám gì; thuyền gặp sóng xiên bất ngờ, cả hai cùng mất thăng bằng.
Nói trước với người lái là có trẻ nhỏ, nhờ chạy chậm hơn. Người lái có kinh nghiệm sẽ chọn đường đi khuất sóng và giảm ga khi qua sóng. Ca nô chạy nhanh làm trẻ sợ, và một đứa trẻ sợ hãi trên thuyền thì giãy giụa, khó giữ hơn nhiều.
Cho trẻ nhìn ra phía trước, về phía hòn hoặc đường chân trời, nói chuyện với trẻ về những gì đang thấy: màu nước, chim biển, thuyền đánh cá. Trẻ bận nhìn thì ít say và ít sợ. Không cho trẻ cúi xuống chơi điện thoại trên thuyền.
Chia việc người lớn: ai trông, ai làm gì
Tai nạn đuối nước ở trẻ thường xảy ra lặng lẽ và rất nhanh, trong lúc mọi người lớn đều nghĩ có người khác đang nhìn. Chia việc rõ ràng là cách đơn giản nhất để tránh khoảng trống đó.
| Vai | Việc | Không làm cùng lúc |
|---|---|---|
| Người trông trẻ | Mắt luôn nhìn trẻ, ở trong tầm với tay khi trẻ gần nước | Chụp ảnh, xem điện thoại, bơi xa, uống rượu bia |
| Người lo đồ | Giữ túi, nước, đồ ăn, túi rác, túi sơ cứu | Trông trẻ (để người trông trẻ không bị phân tâm) |
| Người liên lạc | Giữ số người lái, theo dõi giờ, nhìn biển | Ở dưới nước lâu |
| Người thay ca | Thay người trông trẻ sau một khoảng thời gian, nói to khi nhận việc | Nhận việc mà không nói ra |
Khi đổi ca, người nhận phải nói rõ "giờ mình trông bé" và người giao phải nghe được. Nhiều gia đình dùng một vật nhỏ như chiếc mũ, cái còi, chuyền tay nhau: ai đang cầm là người đang trông trẻ. Cách này nghe như trò chơi nhưng làm rất hiệu quả.
Trên hòn: những phút cần để ý nhất
Phần lớn thời gian trên hòn trôi qua nhẹ nhàng. Những thời điểm dưới đây là lúc người lớn dễ lơi và trẻ dễ gặp chuyện.
- Lúc vừa lên bờ, người lớn bận chuyền đồ, trẻ chạy thẳng ra nước. Giao một người giữ trẻ đứng sẵn trên cát trước khi bắt đầu chuyền đồ.
- Lúc dọn đồ chuẩn bị về, mọi người cúi xuống thu gom, không ai nhìn mép nước.
- Lúc có thuyền khác cập vào, trẻ tò mò chạy lại gần thuyền và chân vịt.
- Lúc người lớn xuống bơi lặn, trẻ đòi theo ra chỗ sâu.
- Lúc trẻ chơi ở bãi đá: đá trơn, có hốc nước, có cầu gai. Cho trẻ chơi ở phần cát, tránh trèo đá.
- Lúc trưa nắng gắt: trẻ mệt, cáu, có thể bị say nắng. Dấu hiệu như đỏ bừng, lừ đừ, nôn, đau đầu cần đưa trẻ vào chỗ râm, cho uống nước, và nếu không đỡ thì về đảo chính tìm cơ sở y tế.
Một mẹo đơn giản: cho trẻ mặc áo bơi hoặc áo phao màu tươi, dễ thấy trên nền cát và nước. Áo xanh nước biển, xanh lá thường lẫn vào cảnh.
Giờ đi và độ dài chuyến: ngắn hơn người lớn nghĩ
Với gia đình có trẻ nhỏ, một chuyến ra hòn tốt thường ngắn hơn hẳn chuyến của nhóm bạn trẻ. Đi thật sớm khi biển phẳng, ở trên hòn chừng một hai tiếng, về trước khi nắng lên cao. Trẻ còn vui khi rời hòn thì cả nhà nhớ chuyến đi như một kỷ niệm đẹp; trẻ mệt lả, khóc suốt chuyến về thì kỷ niệm đó khác hẳn.
Ăn sáng nhẹ trước khi đi, không quá no, không đồ nhiều dầu mỡ. Mang theo đồ ăn quen của trẻ và nhiều nước. Cho trẻ đi vệ sinh trên đảo chính trước khi ra bến; trên hòn có thể không có chỗ nào phù hợp.
Hỏi người lái giờ con nước để biết lúc nào bãi cát rộng, nước nông thoai thoải. Với trẻ nhỏ, một vũng nước nông, lặng, có cát mịn là đủ cho cả buổi vui; không cần ra chỗ có rạn sâu.
Nếu buổi sáng định đi mà trẻ ngủ không ngon, mệt hay có dấu hiệu ốm, hoãn. Hòn vẫn ở đó, còn một đứa trẻ ốm trên hòn không có y tế là điều không ai muốn. Cha mẹ hiểu con mình hơn ai hết; cảm thấy không ổn thì cứ tin vào cảm giác đó và dời sang hôm khác.
Trẻ sợ nước, say thuyền: xử lý mềm mỏng
Đừng ép. Trẻ sợ nước mà bị ép xuống sẽ sợ hơn. Cho trẻ ngồi mép nước nghịch cát, ngâm chân, tự trẻ sẽ tiến dần ra khi thấy an toàn.
Nói trước điều sắp xảy ra. Kể cho trẻ nghe thuyền sẽ lắc thế nào, nước sẽ bắn lên thế nào. Trẻ biết trước thì đỡ hoảng.
Say thuyền. Cho trẻ nhìn xa, ngồi chỗ ít lắc, có gió mát. Thuốc chống say cho trẻ chỉ dùng khi bác sĩ hoặc dược sĩ đã hướng dẫn loại và cách dùng hợp tuổi.
Có phương án ở lại. Nếu trẻ quá sợ ngay từ bến, một người lớn đưa trẻ về chỗ ở hoặc đi dạo đảo chính, phần còn lại của nhóm đi. Không có gì sai khi chia nhóm.
Khen điều trẻ làm được. Mặc áo phao không khóc, ngồi yên trên thuyền, ngâm chân xuống nước: những việc nhỏ đó với trẻ là cả một cố gắng.
Khi nào để trẻ ở lại đảo chính
Có những ngày người lớn vẫn có thể ra hòn mà trẻ thì không nên. Người lái nói "đi được nhưng hơi xóc", "phải về sớm", "chỉ cập được bãi đá": với người lớn khoẻ là chấp nhận được, với trẻ nhỏ thì không. Lúc đó một người lớn ở lại với trẻ trên đảo chính, chơi ở bãi tắm gần chỗ ở có nước nông và đông người, là lựa chọn hợp lý.
Khi trẻ đang ốm, vừa khỏi ốm, đang có vết thương ở chân, hoặc đã mệt sau những ngày đi chơi dồn dập, cũng là lúc nên để trẻ nghỉ. Trên đảo chính có nhiều thứ để trẻ chơi mà không cần ra biển xa: nhặt vỏ ốc rỗng trên bãi (không lấy vỏ còn con), xem thuyền ở cảng, ăn kem.
Ở lại không phải bị bỏ rơi. Người ở lại có thể nhận ảnh, video từ nhóm gửi về, rồi chiều cả nhà gặp nhau ăn tối. Trẻ nhỏ thường nhớ bữa tối vui hơn là nhớ hòn đảo nào.
Nếu có thể, sắp xếp để người ở lại với trẻ được ra hòn vào một buổi sáng khác, khi một người lớn khác thay phiên trông trẻ. Chuyến đi gia đình công bằng hơn khi không phải lúc nào cũng cùng một người, thường là người mẹ, chịu phần ở nhà. Một lịch luân phiên đơn giản bàn từ tối hôm trước là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Thuyền có áo phao trẻ em không?
Có thuyền có, có thuyền không, và cỡ có thể không vừa. Hỏi người lái trước khi đặt; tốt nhất mang áo phao trẻ em vừa cỡ từ nhà. Áo phao người lớn mặc cho trẻ nhỏ không an toàn vì có thể tuột qua đầu khi trẻ rơi xuống nước.
Phao bơi đeo tay, phao tròn có thay áo phao được không?
Không nên coi là thay thế. Phao đeo tay và phao tròn là đồ chơi nước, có thể tuột, xì hơi hay bị sóng đánh lật. Trên thuyền và gần nước biển, trẻ cần áo phao đúng cỡ; đồ chơi phao chỉ dùng thêm khi có người lớn ở ngay bên cạnh.
Trẻ bị sứa chạm hay cứa chân vào đá thì làm sao?
Đưa trẻ lên bờ, rửa vùng bị chạm bằng nước biển hoặc nước sạch, không chà xát, che vết cứa bằng băng sạch. Nếu trẻ đau nhiều, sưng lan, nổi mẩn khắp người, khó thở, nôn hay lừ đừ, gọi người lái về ngay và tìm cơ sở y tế trên đảo chính.
Có nên cho trẻ lặn ống thở không?
Trẻ lớn hơn, đã quen nước, có thể thử với kính lặn vừa mặt ở chỗ nước nông, lặng, có người lớn ở ngay bên cạnh và vẫn mặc áo phao. Trẻ nhỏ thường chưa quen thở bằng miệng qua ống, dễ sặc và hoảng; chỉ cần đeo kính nhìn xuống nước nông là đủ vui.
Ông bà và cháu nhỏ đi cùng thì nên sắp xếp thế nào?
Chọn ngày êm nhất, nhờ người lái cập chỗ có bến hoặc bãi cát thoai thoải, cho ông bà và cháu ngồi gần đuôi thuyền. Giao một người lớn khoẻ trông cháu, không giao ông bà trông cháu trên hòn vì ông bà cũng cần được nghỉ và không chạy kịp nếu cháu ra nước.