Lặn ống thở lần đầu, cần bốn kỹ năng: đeo kính lặn kín và không mờ, thở chậm và sâu bằng miệng qua ống, xả nước khi nước tràn vào ống, và nổi ngang yên tĩnh trên mặt nước. Tập cả bốn ở chỗ nước đứng chân được, mười lăm, hai mươi phút, trước khi ra vùng rạn. Người tập kỹ trên bãi cát gần như không bao giờ hoảng ngoài thuyền.
Phần lớn người mới gặp đúng ba sự cố: kính vào nước, kính mờ, và hoảng khi uống phải một ngụm nước biển qua ống. Cả ba đều có cách xử lý đơn giản, nhưng phải biết trước và đã thử ở chỗ an toàn.
Bài này đi qua từng kỹ năng, kèm những lỗi hay gặp và cách sửa. Chuyện chọn mua hay thuê thiết bị có bài riêng trong danh mục này; ở đây giả định bạn đã có bộ kính, ống thở, và nếu có thì chân vịt.
Đeo kính lặn cho kín
Kính lặn vào nước là chuyện khó chịu nhất với người mới. Phần lớn nguyên nhân là kính không vừa mặt hoặc đeo sai cách.
- Thử độ vừa trên bờ: đặt kính lên mặt, không đeo dây, hít nhẹ bằng mũi. Nếu kính dính vào mặt và không rơi khi bạn buông tay, kính vừa.
- Vén hết tóc khỏi mép kính; một sợi tóc kẹt dưới viền silicon đủ làm nước rỉ vào.
- Đặt dây kính ở phía trên đỉnh sau gáy, không phải ngang tai. Siết vừa đủ, không quá chặt: kính kín nhờ áp lực nước, siết chặt chỉ làm đau và hằn mặt.
- Người có ria mép hay râu: kính dễ rỉ ở viền trên môi. Một lớp mỏng kem dưỡng dạng sáp trên ria giúp kín hơn.
- Kiểm tra lại sau khi đã ngậm ống thở, vì cơ mặt thay đổi khi ngậm ống có thể làm hở viền dưới.
Nếu nước vào kính khi đang ở ngoài, không cần hoảng: đứng hoặc nổi bằng áo phao, nâng nhẹ viền dưới kính cho nước chảy ra, rồi đặt lại. Ở vùng sâu mà không có áo phao, quay người nằm ngửa, thở bằng miệng, xử lý kính khi đã bình tĩnh.
Chống mờ kính: việc nhỏ quyết định cả buổi
Kính mờ là vì hơi ấm và ẩm từ da mặt ngưng tụ trên mặt kính lạnh hơn. Kính mới còn lớp màng của nhà sản xuất nên dễ mờ hơn. Có vài cách xử lý phổ biến.
Với kính mới, nhiều người làm sạch lớp màng bằng cách chà nhẹ mặt trong kính với một ít kem đánh răng không có hạt rồi rửa sạch; một số kính mới đã được xử lý sẵn, hãy đọc hướng dẫn của nhà sản xuất trước, vì có loại kính có lớp phủ không nên chà.
Trước mỗi lần xuống nước, dùng dung dịch chống mờ chuyên dụng, hoặc theo cách dân lặn lâu nay vẫn làm: thoa một chút dầu gội trẻ em pha loãng lên mặt trong kính rồi tráng nhẹ bằng nước biển. Cách nhổ nước bọt rồi tráng cũng được nhiều người dùng; hiệu quả vừa phải.
Khi đã ở dưới nước, đừng chạm tay vào mặt trong kính, đừng thở ra bằng mũi vào trong kính quá nhiều. Nếu mờ, cho một ít nước vào kính, lắc nhẹ cho nước rửa mặt kính rồi xả ra như cách xả nước ở phần trên.
Để kính dưới nắng giữa các lần xuống nước làm kính nóng, xuống nước lạnh là mờ ngay; để kính trong bóng râm, úp mặt kính xuống, tránh trầy.
Thở bằng ống: chậm, sâu và bằng miệng
Tập trên bờ trước. Ngậm ống, kẹp nhẹ phần ngậm bằng răng, môi khép quanh. Thở chậm qua miệng vài phút, khi đã có kính trên mặt. Nhiều người lần đầu thấy ngộp vì não vẫn muốn thở bằng mũi; vài phút tập trên bờ giúp quen.
Thở chậm hơn bình thường. Ống thở có một khoảng khí chết; thở nông và nhanh thì bạn hít lại phần khí vừa thở ra, dễ thấy hụt hơi. Thở ra hết, hít vào sâu và chậm.
Giữ ống thẳng đứng. Đầu ống phải ở trên mặt nước. Nếu nhìn thẳng xuống đáy, ống thường thẳng; nếu ngẩng đầu nhìn về phía trước quá nhiều, đầu ống nghiêng chạm nước.
Người hay lo âu. Tiếng thở của chính mình vang trong ống có thể làm người mới thấy căng. Nhắm mắt nổi yên vài nhịp thở với áo phao, tập trung vào tiếng thở đều đặn; cảm giác sẽ qua.
Ngậm ống quá chặt. Cắn chặt phần ngậm khiến mỏi hàm sau nửa giờ. Thả lỏng hàm, chỉ giữ vừa đủ.
Mũi bị nghẹt. Khi đeo kính lặn, mũi nằm trong kính và bạn chỉ thở bằng miệng; người đang cảm cúm, nghẹt mũi vẫn lặn ống thở được nếu thấy khoẻ, nhưng không nên nín thở lặn xuống vì tai khó cân bằng.
Nước tràn vào ống: xả thế nào cho khỏi hoảng
Nước vào ống là chuyện sẽ xảy ra: một con sóng nhỏ trùm qua đầu ống, bạn nghiêng đầu quá nhiều, hay bạn nín thở lặn xuống rồi trồi lên. Cách xử lý chuẩn là thổi mạnh một hơi dứt khoát qua ống, đẩy nước bay ra khỏi đầu ống, rồi hít vào thật chậm, thận trọng, phòng khi còn sót chút nước. Nếu vẫn còn nước, thổi thêm hơi nữa.
Nhiều ống thở có van xả một chiều ở phần dưới, giúp nước thoát ra dễ hơn; một số có nắp ở đầu ống, gọi là ống khô hay bán khô, ngăn nước vào khi bị sóng trùm. Các loại này giúp người mới đỡ uống nước, nhưng vẫn nên tập kỹ năng thổi xả.
Nếu lỡ hít phải nước và ho sặc, đừng cố tiếp tục úp mặt. Ngẩng đầu, nhả ống ra, thở bằng miệng trên mặt nước, ho cho hết, đợi nhịp thở bình thường lại rồi mới úp mặt tiếp. Với áo phao, bạn nổi tự nhiên trong lúc đó; không có áo phao, nằm ngửa và đạp chân nhẹ.
Tập kỹ năng này ở chỗ nước đứng chân được: cố ý cho nước vào ống, thổi xả, hít thận trọng. Làm năm, mười lần cho tới khi nó thành phản xạ. Đây là kỹ năng đáng tập nhất trong buổi đầu tiên.
Nổi ngang và bơi chân vịt êm
Tư thế đúng là nằm sấp ngang trên mặt nước, người thả lỏng, tay để dọc thân hoặc khoanh nhẹ phía trước, nhìn xuống đáy. Nằm ngang giúp ống thở thẳng, đỡ tốn sức và giữ chân xa khỏi rạn.
Đạp chân vịt từ hông, chân gần như thẳng, đầu gối hơi chùng, nhịp chậm và dài. Đạp từ đầu gối kiểu đạp xe là lỗi phổ biến; vừa mệt vừa khuấy cát làm đục nước.
Chân vịt dưới mặt nước. Nếu chân vịt nhô lên khỏi mặt và vỗ nước, bạn tốn sức mà không đi được bao nhiêu, lại làm cá bỏ chạy.
Dùng tay ít thôi. Quạt tay liên tục làm mệt và dễ chạm rạn. Để chân vịt làm việc.
Muốn dừng thì dừng đạp, nổi yên. Với áo phao, bạn tự nổi; không có áo phao, giữ phổi có khí và đạp nhẹ.
Bơi theo cặp, luôn biết bạn mình ở đâu, cứ vài phút ngẩng đầu xác định vị trí thuyền hay bờ.
Người bơi yếu: áo phao là bạn, không phải sự xấu hổ
Nhiều người bơi yếu ngại mặc áo phao vì sợ bị coi là kém. Thực tế, ở nhiều nơi ngắm rạn trên thế giới, áo phao là tiêu chuẩn cho mọi người lặn ống thở, kể cả người bơi giỏi, vì nó giúp nổi yên, đỡ mệt và giữ bạn ở xa rạn. Không ai phải đứng xuống san hô để thở khi đang mặc áo phao.
Chọn áo phao vừa cỡ, cài hết khoá, kéo dây dưới đáy nếu có để áo không trượt lên mặt. Áo quá rộng sẽ trồi lên quanh cổ khi bạn úp mặt, gây khó chịu. Có loại áo phao bơm hơi dạng đeo, chỉnh được độ nổi; dùng loại nào cũng cần thử trước ở chỗ nông.
Một mẹo cho người rất bơi yếu: bám vào một phao tròn hoặc phao tấm buộc dây vào thuyền, có người biết bơi kèm bên cạnh, úp mặt xuống ngắm rạn. Cách này giúp bạn tập trung vào việc ngắm thay vì lo nổi chìm.
Người không biết bơi, trẻ em, người lớn tuổi không bao giờ xuống nước một mình, kể cả khi đã có áo phao. Áo phao giữ bạn nổi, nhưng không đưa bạn về khi có dòng chảy hay khi bạn hoảng.
Lỗi người mới hay mắc và cách sửa
Danh sách này gom từ những gì người hướng dẫn hay gặp ở khách lần đầu.
- Bơi ngay ra rạn khi chưa tập: tập mười lăm phút ở chỗ nông trước.
- Ngẩng đầu nhìn về phía trước suốt: nước vào ống liên tục; nhìn xuống, chỉ ngẩng khi cần xác định hướng.
- Đứng lên rạn để chỉnh kính: dùng áo phao, hoặc bơi ra chỗ cát hay về thuyền để chỉnh.
- Bơi quá xa thuyền vì mải theo cá: đặt cho mình giới hạn, cứ vài phút ngẩng lên kiểm tra.
- Ở dưới nước quá lâu: lưng cháy nắng, người lạnh run; lên nghỉ sau mỗi khoảng thời gian.
- Uống quá ít nước: nước biển và nắng làm mất nước nhanh; uống nước ngọt mỗi lần lên thuyền.
- Quên bạn lặn: thỏa thuận tín hiệu tay đơn giản như "ổn", "có chuyện", "lên thuyền" trước khi xuống.
- Đeo trang sức sáng lấp lánh xuống nước: có thể thu hút sự chú ý của một số loài cá và dễ rơi mất; tháo ra để ở nhà.
- Mang điện thoại xuống nước khi chưa quen kỹ năng: tay cầm máy thì không còn tay xử lý kính, ống; để buổi chụp sang lần sau khi đã thạo.
Kế hoạch cho buổi lặn ống thở đầu tiên
Một buổi đầu tiên được sắp xếp tốt giúp bạn thích lặn chứ không sợ lặn. Thứ tự gợi ý dưới đây dành cho người lớn khoẻ mạnh, biển êm.
- Ăn nhẹ trước đó khoảng một, hai tiếng; không đi lặn khi bụng đói hay vừa ăn no.
- Bôi kem chống nắng ít nhất mười lăm, hai mươi phút trước khi xuống nước, mặc áo chống nắng dài tay.
- Tập trên bãi cát hoặc vùng nước đứng chân được: đeo kính, thở bằng ống, xả nước, nổi ngang, đạp chân vịt.
- Ra vùng rạn cùng bạn lặn hoặc người hướng dẫn; thoả thuận tín hiệu tay và giới hạn khoảng cách.
- Lần xuống nước đầu tiên ở ngoài rạn chỉ nên ngắn; lên nghỉ, uống nước, rồi mới xuống tiếp.
- Kết thúc trước khi thấy mệt hẳn hay lạnh run; lần sau sẽ dễ hơn.
- Về tới chỗ ở, xả thiết bị bằng nước ngọt, phơi trong bóng râm.
Đừng cố ở lâu ngay lần đầu. Nhiều người hướng dẫn nói rằng người mới bỏ cuộc vì mệt và lạnh nhiều hơn vì sợ; một buổi ngắn, vui, an toàn giúp bạn muốn quay lại nước vào ngày hôm sau.
Câu hỏi thường gặp
Tập lặn ống thở mất bao lâu?
Phần lớn người lớn khoẻ mạnh nắm được kỹ năng cơ bản sau mười lăm đến hai mươi phút tập ở chỗ nước đứng chân được. Kỹ năng xả nước ống thở và giữ kính không mờ cần tập kỹ nhất. Người sợ nước có thể cần lâu hơn; đừng vội.
Vì sao lặn ống thở hay bị hụt hơi?
Thường do thở nhanh và nông, hít lại khí vừa thở ra trong ống, hoặc do lo lắng. Thở ra hết rồi hít chậm và sâu. Nếu vẫn thấy hụt, ngẩng đầu, nhả ống, thở bình thường trên mặt nước rồi thử lại.
Kính lặn bị mờ phải làm sao?
Trước khi xuống nước dùng dung dịch chống mờ hoặc dầu gội trẻ em pha loãng, tráng nhẹ. Khi đang ở dưới nước, cho ít nước vào kính, lắc nhẹ rồi xả ra. Kính mới cần làm sạch lớp màng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Có nên nín thở lặn xuống gần san hô không?
Người mới không nên. Nín thở lặn xuống đòi hỏi kỹ năng cân bằng tai, kiểm soát chân vịt để không chạm rạn và trồi lên an toàn. Ở lại trên mặt nước, ngắm từ trên xuống là cách an toàn cho cả bạn lẫn san hô.
Lặn ống thở có cần mặc áo chống nắng không?
Nên mặc. Khi nổi trên mặt nước, lưng và gáy phơi nắng liên tục, dễ cháy nắng nặng mà không cảm thấy vì nước mát. Áo chống nắng dài tay cũng giảm lượng kem chống nắng phải bôi, tốt cho rạn.