Phần dễ trượt ngã nhất của một chuyến ra hòn nhỏ không phải lúc thuyền chạy mà là mấy giây bước lên và bước xuống: từ bậc bến ướt sang mạn thuyền đang nhấp nhô, hoặc từ thuyền xuống nước nông ở bãi đá. Nguyên tắc gọn: hai tay rảnh, bước vào giữa thuyền, hạ trọng tâm thấp, đồ đạc để người khác chuyền.
Ở Phú Quý, thuyền đưa khách ra các hòn có khi cập bến bê tông, có khi chỉ áp vào bãi cát hay bãi đá, khách phải lội nước vài bước. Mỗi kiểu một cách bước. Người quen đi thuyền làm rất tự nhiên, còn người lần đầu thường làm ngược: tay ôm túi, chân đặt lên mép mạn, đứng thẳng người.
Bài này đi từng tình huống: bến cố định, bãi cát, bãi đá, xuống nước để bơi rồi trèo lên lại, cùng cách giúp trẻ em và người lớn tuổi. Cảnh vật trên hòn bạn xem ở phuquy.org; ở đây chỉ bàn đôi chân và đôi tay của bạn.
Bốn nguyên tắc chung trước mọi cú bước
Hai tay rảnh. Túi, giày, điện thoại đưa cho người đã ở trên thuyền hoặc để người lái xếp trước. Tay rảnh là để bám, không phải để giữ đồ. Phần lớn cú ngã ở bến xảy ra khi người ta không chịu buông túi.
Bước vào giữa, không bước lên mép. Mép mạn thuyền nhỏ vừa trơn vừa làm thuyền nghiêng khi chịu sức nặng. Bước dứt khoát vào sàn, gần đường giữa thuyền, rồi ngồi xuống ngay.
Hạ thấp trọng tâm. Khi đã ở trên thuyền, đi lom khom, tay bám mạn hoặc thanh ngang, không đứng thẳng giữa thuyền. Thuyền nhỏ lắc theo từng bước của người trên đó.
Một người một lượt, theo lời người lái. Người lái giữ thuyền áp bến và chỉ thứ tự lên. Hai ba người cùng nhảy lên một bên là cách nhanh nhất làm thuyền nghiêng. Nghe người lái gọi tên rồi mới bước.
Chọn giày đúng từ đầu. Dép quai hậu hoặc giày lội nước đế mềm, bám tốt. Dép tông tuột khỏi chân đúng lúc đang bước qua khe nước; giày thể thao ướt sũng thì nặng và trơn trên sàn composite.
Lên thuyền từ bến cố định
Bến bê tông, bậc đá hay cầu tàu nhỏ là chỗ dễ nhất, nhưng bậc dưới cùng thường phủ rêu và ngập theo con nước.
- Nhìn bậc bến trước: chỗ nào xanh rêu, chỗ nào ướt. Đặt chân lên phần khô, bám tay vịn nếu có.
- Chờ thuyền áp sát và người lái ra hiệu. Sóng nhỏ làm thuyền lên xuống; bước khi mạn thuyền đang ở thấp gần ngang bậc, không bước khi thuyền đang dạt ra.
- Một tay nắm tay người lái hoặc thanh vịn thuyền, tay kia bám bến cho tới khi chân đã đặt chắc trên sàn thuyền.
- Bước một chân vào giữa sàn, dồn trọng lượng, rồi đưa chân kia theo. Không đứng một chân trên bến một chân trên thuyền lâu, vì khoảng cách có thể giãn ra.
- Ngồi xuống ngay chỗ người lái chỉ, rồi mới nhận đồ từ người phía sau chuyền xuống.
Xuống thuyền ở bến thì làm ngược lại: đợi thuyền dừng hẳn, người lái buộc dây hoặc giữ thuyền áp sát, đứng dậy khom người, bám bến trước rồi bước lên. Người lên bến trước đứng lùi vào trong, đừng đứng ngay mép chặn lối người sau.
Lên thuyền ở bãi cát: lội nước vài bước
Ở những chỗ không có bến, thuyền chỉ áp gần bờ ở độ sâu vừa đủ cho máy không chạm đáy. Khách phải lội ra, nước có thể ngang đầu gối hoặc ngang đùi tuỳ con nước. Trước khi lội, xắn quần, cho điện thoại và giấy tờ vào túi chống nước đeo trước ngực, không cầm tay.
Đi về phía thuyền từ bên hông, không đi ngay trước mũi thuyền và tuyệt đối không đi ra phía đuôi, chỗ chân vịt. Kể cả khi máy đã tắt, người lái có thể phải nổ máy bất ngờ để giữ thuyền khỏi trôi lên bãi. Đây là điều người lái nào cũng nhắc, và là điều khách mới hay quên nhất.
Leo lên thuyền từ dưới nước khó hơn bước từ bến, vì mạn cao và chân không có điểm tựa. Cách dễ: hai tay bám mạn, nhún nhẹ, đặt bụng lên mạn rồi xoay người vào trong, hoặc dùng bậc thang nhỏ nếu thuyền có. Người lái hoặc người đã ở trên thuyền nắm cổ tay kéo, không nắm bàn tay ướt vì dễ tuột.
Sóng vỗ vào bãi làm thuyền xoay ngang. Nếu thấy thuyền đang bị sóng đẩy về phía mình, lùi ra hai bước, đợi người lái ổn định lại. Đừng đứng kẹp giữa thuyền và đá hay giữa hai thuyền.
Lên xuống ở bãi đá: chậm và chắc
Nhiều mép hòn nhỏ chỉ có đá bazan và san hô chết, không có cát. Đây là chỗ cần cẩn thận hơn cả.
- Đá ướt phủ rêu mỏng trơn như kính; đá khô màu sẫm thì bám tốt hơn. Đặt chân lên phần khô, phần nhám.
- Không nhảy từ thuyền xuống đá hay từ đá lên thuyền, kể cả khi khoảng cách chỉ một bước dài. Chờ người lái đưa thuyền sát hơn hoặc chọn chỗ khác.
- Mép đá sắc có thể cứa chân, ống quyển. Mặc quần dài mỏng hoặc đi giày lội nước cao cổ nếu biết sẽ lên xuống ở bãi đá.
- Đừng bám vào san hô hay vỏ hàu bám đá để giữ thăng bằng; vừa làm hại rạn, vừa dễ bị cứa tay.
- Nhìn xuống nước trước khi đặt chân: cầu gai hay nằm trong hốc đá ở chỗ nước nông. Bước chậm, dò chân trước khi dồn sức.
- Đi theo người lái chỉ đường, không tự tìm lối khác cho nhanh.
Nếu thấy chỗ cập là bãi đá dốc, sóng vỗ trắng chân đá, bạn có quyền nói không muốn lên. Ngồi lại trên thuyền ngắm hòn từ xa cũng là một chuyến đi trọn vẹn.
Ngồi đâu trên ca nô và thuyền nhỏ
Chỗ ngồi trên thuyền nhỏ quyết định chuyến đi êm hay xóc. Phía đuôi, gần người lái, thường lắc ít nhất và ít bị chồm lên khi gặp sóng. Phía mũi chồm mạnh nhất: khi ca nô chạy nhanh qua sóng, người ngồi đầu bị nhấc lên rồi dằn xuống ghế. Người đau lưng, người lớn tuổi, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ nên ngồi gần giữa hoặc gần đuôi.
Người lái thường xếp người nặng, người nhẹ hai bên để thuyền cân. Đừng tự đổi chỗ khi thuyền đã chạy, và đừng cả nhóm cùng dồn sang một bên để chụp ảnh khi thấy cá hay thấy hòn đẹp.
Ngồi hẳn xuống ghế hoặc sàn, lưng tựa nếu có chỗ tựa, một tay luôn bám thanh vịn. Không ngồi lên mạn thuyền dù thấy người khác làm. Không thò chân, thò tay xuống nước khi thuyền đang chạy.
Đồ đạc xếp dưới ghế hoặc giữa sàn, không để trên mạn. Túi đựng điện thoại đeo trên người. Nón rộng vành nên có dây buộc cằm, nếu không thì cởi ra cầm; gió ngoài eo thổi bay mũ rất nhanh, và quay thuyền lại vớt một cái mũ là việc không đáng.
Xuống nước bơi từ thuyền rồi trèo lên lại
Nếu thuyền dừng giữa nước cho khách bơi, người lái sẽ tắt máy và chỉ phía được xuống. Xuống nước bằng cách ngồi lên mạn ở chỗ người lái chỉ, quay mặt vào thuyền, rồi trượt xuống từ từ, không nhảy cắm đầu. Nước có thể nông hơn bạn nghĩ, đá ngầm và san hô có thể nằm ngay dưới mặt nước.
Ở dưới nước, giữ thuyền trong tầm mắt. Gió và dòng có thể làm thuyền lẫn người trôi lệch nhau mà không ai thấy, nhất là khi đang cúi mặt xuống nhìn cá. Hẹn trước một ký hiệu đơn giản với người lái: giơ một tay vẫy là cần trợ giúp.
Trèo lên lại là phần mệt nhất. Bơi tới bên hông hoặc bậc thang, không trèo ở phía đuôi gần máy. Tháo chân vịt, kính lặn đưa lên trước. Người trên thuyền nắm cổ tay hoặc nắm vai áo phao kéo lên, người dưới nước đạp chân mạnh một nhịp để người nổi lên ngang mạn.
Người không biết bơi hoặc bơi yếu nên mặc áo phao cả khi xuống nước và chỉ xuống ở chỗ người lái nói là nông, có thể đứng được. Khi đã mệt, đừng cố bơi thêm một vòng; trèo lên lúc còn sức dễ hơn nhiều so với lúc đã kiệt.
Giúp trẻ em và người lớn tuổi
Người lớn lên trước, trẻ lên sau. Một người lớn lên thuyền trước, ngồi sẵn, rồi người ở bến bế hoặc đưa trẻ sang. Không để trẻ tự nhảy qua khe nước.
Áo phao mặc từ trên bến. Trẻ nhỏ mặc áo phao vừa cỡ, cài hết khoá và dây đáy nếu có, từ trước khi rời bến. Áo phao giúp người lớn có chỗ nắm khi bế trẻ qua mạn.
Ông bà đi giữa hai người. Một người trên thuyền đưa tay đón, một người trên bến đỡ khuỷu tay. Không kéo cổ tay người lớn tuổi quá mạnh, dễ làm đau vai.
Chọn chỗ cập thuận tiện. Nếu nhóm có người lớn tuổi, nói trước với người lái để họ chọn chỗ cập có bến hoặc bãi cát thoai thoải, tránh bãi đá phải trèo.
Không ép ai lên hòn. Có người chỉ muốn ngồi lại trên thuyền hoặc ở bến đảo chính. Chuyến đi dễ chịu khi mỗi người được chọn mức vừa sức.
Những lỗi hay gặp của người lần đầu đi thuyền nhỏ
Đứng dậy khi thuyền chưa dừng hẳn. Thấy bờ là muốn đứng lên chuẩn bị, nhưng thuyền còn trôi và còn va nhẹ vào bến hay đá. Ngồi yên cho tới khi người lái nói được rồi.
Bám vào dây neo, dây buộc thuyền. Dây có thể căng giật bất ngờ khi thuyền dạt, kẹp tay vào mạn hoặc cọc bến. Bám vào thanh vịn cố định hoặc tay người lái.
Đặt chân lên ghế, lên nắp hầm máy. Những chỗ này trơn và có thể không chịu được sức người dồn xuống. Chỉ bước lên sàn.
Để điện thoại trong túi quần. Ngồi xuống, đứng lên, lội nước, điện thoại tuột ra lúc nào không biết. Đeo túi chống nước trước ngực hoặc đưa người lái cất.
Mang theo quá nhiều túi nhỏ lẻ. Mỗi lần lên xuống phải chuyền năm sáu túi, rơi một cái là phải dừng cả nhóm. Gom vào ít túi lớn có quai.
Ngại nhờ giúp. Người lớn khoẻ mạnh cũng có lúc cần một bàn tay. Người lái quen đỡ khách, nhờ một câu không ai cười.
Quên kiểm đồ trước khi rời thuyền. Kính râm trên ghế, dép dưới sàn, nón kẹt sau lưng. Liếc lại chỗ mình ngồi trước khi bước lên bờ, đỡ phải gọi thuyền quay lại.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đi chân trần khi lên xuống thuyền không?
Ở bến bê tông và sàn thuyền gỗ, chân trần bám khá tốt, nhưng ở bãi đá và chỗ có san hô vỡ thì chân trần dễ bị cứa hoặc giẫm cầu gai. Mang dép quai hậu hay giày lội nước đế mềm là an toàn hơn cho cả chuyến, cởi ra khi đã ngồi yên trên thuyền nếu muốn.
Thuyền đang nhấp nhô mạnh ở bến thì làm sao bước?
Đợi nhịp. Nhìn vài lần thuyền lên xuống, bước khi mạn thuyền vừa xuống thấp gần ngang bậc và đang áp sát. Nếu sóng ở bến đã mạnh tới mức thuyền va vào bến liên tục, đó cũng là tín hiệu biển ngoài eo không êm, nên hỏi người lái có nên đi không.
Lội nước ra thuyền có lo sứa hay cầu gai không?
Có thể gặp. Đi giày lội nước, bước chậm, dò chân trước khi dồn sức, nhìn xuống nước trước mỗi bước. Nếu bị cầu gai đâm hay sứa chạm và thấy đau nhiều, sưng lan, khó thở hay choáng, cần về đảo chính và tìm cơ sở y tế, không tự nặn gai sâu.
Người đã mổ khớp gối có lên xuống thuyền nhỏ được không?
Tuỳ tình trạng mỗi người, nên hỏi bác sĩ điều trị trước chuyến đi. Khi đi, chọn chỗ cập có bến, nhờ hai người đỡ, không lội bãi đá, ngồi gần đuôi thuyền nơi ít xóc. Nếu thấy khó, ngắm hòn từ thuyền mà không lên bờ cũng là lựa chọn hợp lý.
Đồ đạc nhiều thì chuyền lên thuyền thế nào?
Một người đứng ở bến, một người ngồi trên thuyền, chuyền từng túi qua tay, không quăng. Đồ điện tử bỏ túi chống nước trước. Gom đồ cả nhóm vào ít túi lớn có quai thay vì nhiều túi nhỏ, để khỏi rơi một chiếc dép hay một chai nước xuống khe giữa thuyền và bến.