Thuê thuyền ra Hòn Tranh là thoả thuận với một người, không phải mua vé một hãng. Vì vậy chất lượng chuyến đi phụ thuộc gần hết vào mấy câu bạn hỏi trước khi bước xuống thuyền: thuyền có đủ áo phao vừa người không, đi những đâu, ở trên hòn bao lâu, mấy giờ đón về, và nếu gió đổi giữa chừng thì tính sao.
Chuyến từ đảo chính sang Hòn Tranh rất ngắn, tính bằng phút khi biển êm, nên nhiều người coi nhẹ và lên thuyền mà chưa thống nhất gì. Rắc rối thường đến sau: người lái quay lại đón trễ, cả nhóm hiểu "nửa ngày" mỗi người một kiểu, hay chuyến về phải chạy giữa lúc sóng đã lên.
Bài này là danh sách câu hỏi theo thứ tự, kèm cách đọc con thuyền và người lái trong vài phút. Phần tả Hòn Tranh, rạn san hô và truyền thuyết tên hòn đã có trên phuquy.org; ở đây chỉ bàn chuyện thuê thuyền cho đúng. Không có giá, không có tên chủ thuyền; giá cả và lịch chạy thay đổi theo mùa, bạn hỏi trực tiếp tại đảo.
Ca nô, thuyền máy nhỏ hay ghe đánh cá: khác nhau ở đâu với khách
Ở Phú Quý, người đưa khách ra hòn có thể dùng nhiều loại thuyền. Bảng dưới không xếp hạng loại nào tốt hơn, chỉ nêu khác biệt mà khách nên biết để hỏi cho trúng.
| Loại thuyền | Cảm giác khi đi | Điểm cần hỏi thêm |
|---|---|---|
| Ca nô vỏ composite, máy ngoài | Nhanh, chồm lên sóng, nước bắn nhiều | Chỗ ngồi có tay vịn không, có mái che không, người lái chạy chậm khi chở trẻ em được không |
| Thuyền máy nhỏ vỏ gỗ | Chậm hơn, lắc ngang nhiều hơn khi sóng xiên | Có bậc lên xuống không, có chỗ để đồ khô không |
| Ghe đánh cá chở khách theo dịp | Rộng, chắc, mùi dầu và mùi cá | Có đủ áo phao cho khách không, vì ghe làm nghề thường chỉ trang bị cho người làm |
| Thuyền đáy kính (nếu có) | Chạy chậm, dừng nhiều ở chỗ nước nông | Đi những đoạn nào, có cho xuống nước không |
Loại thuyền nào cũng ổn nếu chạy đúng ngày, đúng người lái, đủ áo phao. Điều đáng ngại không nằm ở vỏ thuyền mà ở chỗ chở quá số người hoặc ra biển khi người lái đã do dự. Nếu bạn dễ say, thuyền chạy chậm và rộng thường dễ chịu hơn ca nô nhanh; nếu nhóm có trẻ nhỏ, hỏi xem có mái che nắng không, vì quãng đi ngắn nhưng thời gian chờ ở bến và trên hòn có thể dài.
Nhóm câu hỏi thứ nhất: an toàn
Hỏi trước, hỏi rõ, và nhìn tận mắt chứ không chỉ nghe "có, có đủ". Đây là phần không nên ngại.
- Áo phao có đủ cho từng người và có cỡ trẻ em không? Nhờ người lái đưa ra xem trước khi xuống thuyền. Áo phao người lớn mặc cho trẻ nhỏ sẽ tuột qua đầu khi rơi xuống nước.
- Thuyền chở tối đa bao nhiêu người? Nếu nhóm đông hơn, chia hai chuyến chứ đừng chen lên một chuyến cho nhanh.
- Có cách liên lạc khi ở trên hòn không? Sóng điện thoại trên hòn và giữa eo có thể yếu. Hỏi người lái thường giữ liên lạc thế nào, ai trên đảo chính biết đoàn đang ở đâu.
- Gió đổi giữa chừng thì người lái quyết định thế nào? Câu trả lời tốt nghe giống: "thấy gió lên là gọi khách về sớm", chứ không phải "không sao đâu".
- Thuyền có mái che, có chỗ để đồ khô không? Điện thoại, giấy tờ, thuốc cần nằm trong túi chống nước dù thuyền có che.
- Có cho khách xuống nước từ thuyền không, xuống ở đâu? Người lái biết chỗ nào có dòng, chỗ nào có lối thuyền chạy; nghe theo chỉ dẫn này.
Một điều nhỏ mà hữu ích: khi người lái đưa áo phao, mặc luôn từ trên bến, cài hết khoá, kéo dây cho ôm người. Mặc áo phao lúc đã ra giữa eo, thuyền đang lắc, khó hơn nhiều và dễ làm rơi đồ.
Nhóm câu hỏi thứ hai: lộ trình và thời gian
Hai bên cần nói cùng một ngôn ngữ về lộ trình. "Ra Hòn Tranh" có thể là chỉ chở sang rồi đón về, có thể là chở sang, đậu ở một vụng cho khách bơi rồi chạy một vòng ngắm các hòn, có thể là ghép với nhóm khác. Hỏi cụ thể: thuyền sẽ dừng ở những chỗ nào, ở mỗi chỗ chừng bao lâu, có chạy vòng ngắm Hòn Đen, Hòn Đỏ không hay chỉ sang Hòn Tranh.
Giờ đón về là chỗ hay hiểu lầm nhất. Đừng nói "chiều đón", hãy chốt một mốc giờ cụ thể và một chỗ đón cụ thể trên hòn, rồi hỏi lại: "nếu chú (anh) tới mà không thấy nhóm thì chờ bao lâu, gọi ai". Ngược lại, hỏi luôn: nếu gió lên sớm thì người lái sẽ gọi về sớm hơn hẹn, nhóm cần sẵn sàng thu dọn trong vòng bao lâu.
Nếu đi ghép với nhóm khác, hỏi xem nhóm kia muốn ở lâu hay về sớm. Hai nhóm có nhịp khác nhau sẽ khó chịu cả hai: một bên muốn về nghỉ trưa, một bên muốn ở tới chiều. Đi ghép hợp với người chỉ muốn sang tắm một lát; nhóm muốn ở nửa ngày nên thuê riêng hoặc ghép với nhóm cùng ý.
Cuối cùng, hỏi thuyền xuất phát từ bến nào và nên có mặt lúc nào. Bến đi có thể khác tuỳ hướng gió trong ngày; người lái sẽ chọn chỗ khuất sóng. Đến sớm vài phút để kịp mặc áo phao, xếp đồ, đi vệ sinh trên đảo chính, vì trên hòn có thể không có chỗ nào đàng hoàng.
Nhóm câu hỏi thứ ba: chi phí, nói rõ mà không cần con số
Tính theo chuyến hay theo người. Hai cách tính cho hai kết quả khác nhau khi nhóm ít người hoặc đông người. Hỏi rõ trước, đừng để tới lúc về mới hỏi.
Giá đã gồm những gì. Có gồm thời gian chờ trên hòn, chạy vòng ngắm các hòn, cho mượn kính lặn, áo phao trẻ em, nước uống hay chưa. Thứ gì tính thêm thì hỏi cách tính.
Ở lâu hơn hẹn thì sao. Nếu nhóm muốn ở thêm, người lái có thể phải chạy về rồi quay lại; hỏi cách tính khi đổi giờ, để quyết định tại chỗ không bị bất ngờ.
Huỷ vì thời tiết thì sao. Nếu sáng hôm đó người lái báo không đi được vì gió, tiền cọc (nếu có) xử lý thế nào. Nếu đang ở trên hòn phải về sớm vì gió, có tính lại không. Câu trả lời tử tế thường rất đơn giản; người làm lâu năm hiểu chuyện gió biển.
Đặt cọc và trả tiền lúc nào. Trả hết sau khi về đến bến là cách thoải mái cho cả hai bên. Nếu cần cọc, cọc phần nhỏ và giữ lại tin nhắn xác nhận.
Đọc con thuyền và người lái trong năm phút
Áo phao nằm ở đâu. Áo phao xếp sẵn, khô, dây khoá còn nguyên là dấu hiệu người lái quen chở khách. Áo phao nhét dưới gầm ghế, ẩm mốc, đứt khoá thì nên hỏi đổi.
Mặt sàn và mạn thuyền. Sàn có nước đọng nhiều, có mùi xăng nặng, có chỗ vá mới chưa khô là những thứ đáng để ý. Không cần là thợ, chỉ cần thấy gì lạ thì hỏi.
Người lái nhìn biển trước khi nhìn khách. Người lái có kinh nghiệm thường liếc ra eo, nhìn mặt nước, có khi nói "đi sớm cho êm". Đó là tín hiệu tốt. Người chỉ lo chốt khách, nói gì cũng "được hết" thì nên hỏi kỹ hơn.
Có ai đi cùng người lái không. Thuyền chở đông khách mà chỉ một người vừa lái vừa trông khách bơi thì khó xoay xở. Hỏi xem lúc khách xuống nước ai sẽ ngồi trên thuyền nhìn theo.
Người lái có từ chối điều gì không. Nghe thấy người lái nói "chỗ đó không cho xuống", "trưa gió lên phải về" là dấu hiệu tốt. Người biết từ chối là người biết giữ an toàn.
Máy và nhiên liệu. Không cần mở máy kiểm tra, nhưng có thể hỏi một câu tự nhiên: hôm nay đổ đủ dầu chưa, có mái chèo hay máy phụ không. Người làm nghề sẽ trả lời ngay, không phật ý.
Thoả thuận xong thì ghi lại thế nào
Thoả thuận miệng ở bến rất dễ quên, nhất là khi nhóm đông và mỗi người nghe một mẩu. Cách đơn giản là nhắn một tin cho người lái ghi gọn ba điều: số người, giờ và chỗ đón về, cách tính tiền. Người lái trả lời "ừ" hay gửi lại một biểu tượng là đủ để cả hai cùng có một mốc.
Trong nhóm, cử một người làm đầu mối liên lạc với người lái. Người này lưu số người lái, giữ thông tin giờ đón, và là người quyết định "về" khi người lái gọi. Nhóm có năm người mà năm người cùng gọi điện, cùng mặc cả, cùng xin ở thêm thì người lái rất khó làm việc.
Nếu nơi lưu trú giới thiệu người lái, báo cho chủ nhà biết nhóm đi lúc nào, hẹn về lúc nào. Đây là cách rẻ nhất để có thêm một người trên đảo chính biết bạn đang ở đâu. Chủ nhà quen người lái thường cũng biết nhiều hơn: hôm nay gió thế nào, bến nào êm hơn.
Cuối cùng, chụp một tấm ảnh cả nhóm mặc áo phao trên bến trước khi đi. Không phải để đăng, mà để biết chính xác ai đã đi, mặc gì, phòng khi cần nhờ người tìm.
Những điều không nên nài người lái
Có vài yêu cầu khách hay đưa ra vì muốn chuyến đi trọn vẹn, nhưng chính chúng đẩy chuyến đi vào rủi ro.
- Nài đi khi người lái đã nói gió to. Người lái mất khách một buổi, nhưng nếu có chuyện thì mất nhiều hơn thế; khi họ ngần ngại, hãy dời ngày.
- Xin chở thêm một hai người "cho vui". Thuyền nhỏ chở quá tải nổi thấp, nước dễ tràn qua mạn khi gặp sóng xiên.
- Xin ở lại thêm khi người lái đã gọi về. Gió trên eo thường mạnh nhanh hơn cảm nhận trên bãi cát khuất sóng.
- Xin đưa tới chỗ xa hơn chỗ đã hẹn, nhất là các hòn không phải điểm du lịch. Hòn Hải chẳng hạn nằm xa, không phải nơi đưa khách tham quan.
- Đứng dậy chụp ảnh khi thuyền đang chạy, ngồi lên mạn, thò chân xuống nước. Người lái nhắc là vì thuyền đang mất cân bằng.
- Yêu cầu chạy nhanh "cho đã". Ca nô chồm sóng nhanh có thể làm người ngồi đầu thuyền đập lưng xuống ghế; với người đau cột sống, người mang thai, trẻ nhỏ thì không nên.
Người lái thuyền ở Phú Quý quen biển từ nhỏ. Họ hiểu con nước, hướng gió, chỗ nào có đá ngầm, mà khách thì không. Một chuyến đi tốt là chuyến khách đặt câu hỏi kỹ ở bến, rồi trên biển thì để người lái làm việc của họ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đặt thuyền ra Hòn Tranh từ trước khi ra đảo không?
Có thể hỏi trước qua nơi lưu trú để biết có người chở, nhưng không nên chốt cứng ngày. Biển quyết định chuyến đi, nên thường chỉ chốt vào chiều hôm trước hoặc sáng sớm hôm đi, sau khi người lái nhìn gió. Giữ hai ba buổi sáng trống trong lịch để có chỗ xoay.
Đi một mình có thuê thuyền ra hòn được không?
Được, thường là đi ghép với nhóm khác hoặc thuê riêng. Đi một mình thì càng nên báo cho chủ nhà biết giờ đi giờ về, mặc áo phao suốt hành trình, và không bơi xa khi không có ai trên thuyền nhìn theo. Người đi một mình nên chọn thuyền có hai người làm việc.
Người lái nói "ra được nhưng về sớm" thì nên đi không?
Câu đó thường có nghĩa buổi sáng còn êm nhưng gió sẽ lên. Nếu nhóm chấp nhận đi ngắn và sẵn sàng về ngay khi được gọi thì đi được. Nếu nhóm có trẻ nhỏ, người dễ say hay người không chịu về sớm thì dời sang ngày khác sẽ dễ chịu hơn cho tất cả.
Có cần mang áo phao riêng không?
Không bắt buộc, nhưng gia đình có trẻ nhỏ nên cân nhắc mang áo phao trẻ em vừa cỡ từ nhà, vì thuyền không phải lúc nào cũng có cỡ nhỏ. Người lớn thì kiểm áo phao của thuyền trước khi đi là đủ; áo phải có khoá cài chắc và dây chỉnh được.
Làm sao biết người lái có kinh nghiệm?
Hỏi chủ nhà nơi lưu trú, quan sát cách họ chuẩn bị áo phao, cách họ nhìn biển và nói về gió. Người có kinh nghiệm thường nói thẳng chỗ nào không cho xuống nước, giờ nào phải về, và không hứa những thứ phụ thuộc vào thời tiết.