Xuống nước quanh Hòn Tranh an toàn gói trong bốn việc: xuống ở chỗ người lái hoặc người địa phương chỉ, bơi theo cặp và luôn biết bạn mình ở đâu, chọn một mốc trên bờ hoặc chính con thuyền để nhìn lại sau mỗi vài phút, và lên bờ khi còn sức chứ không đợi tới lúc mệt.
Nước quanh hòn trong và lặng hơn nhiều bãi ở đất liền, nên người bơi dễ chủ quan: không thấy sóng lớn, nhìn rõ đáy, cứ thế bơi ra theo đàn cá. Nhưng hòn nhỏ nằm giữa biển, quanh nó có dòng chảy đổi theo con nước, có lối thuyền ra vào, có chỗ đáy đột ngột sâu.
Bài này về kỹ năng bơi và tắm ở hòn. Kỹ thuật lặn ống thở, lặn bình khí và chọn dịch vụ lặn có danh mục riêng trên trang; rạn san hô như một hệ sinh thái thì xem phuquy.org. Ở đây là chuyện xuống nước, ở dưới nước và trở về.
Chọn chỗ xuống nước: hỏi trước, nhìn sau
Hỏi người lái. Người lái biết chỗ nào nước nông thoai thoải, chỗ nào có dòng, chỗ nào thuyền hay ra vào. Câu hỏi đơn giản: "Bơi ở đâu an toàn, chỗ nào không nên ra?"
Nhìn màu nước. Nước xanh nhạt trong thường là đáy cát nông; nước xanh thẫm là chỗ sâu; mảng nâu sẫm là rạn hoặc đá. Người mới nên ở phần xanh nhạt.
Tìm chỗ khuất sóng. Phía hòn quay lưng với hướng gió thường lặng hơn. Tránh chỗ sóng vỗ trắng vào đá.
Tránh lối thuyền. Khu vực thuyền cập và chạy ra vào là nơi người bơi khó được nhìn thấy, nhất là khi chỉ nhô đầu khỏi mặt nước.
Nhìn đáy trước khi bước. Lội xuống từ từ, dò chân, không nhảy. Đá ngầm, san hô, cầu gai có thể nằm ngay dưới mặt nước nông.
Chỗ có người khác. Bơi gần những nhóm khách khác, gần thuyền đang đậu, an toàn hơn một vũng vắng tách biệt phía sau mỏm đá.
Bơi theo cặp: quy tắc đơn giản mà hay bị quên
Bơi theo cặp nghĩa là mỗi người có một bạn bơi cố định, và hai người luôn ở trong tầm nhìn, tầm gọi của nhau. Không phải "cả nhóm cùng bơi" chung chung, vì trong một nhóm đông ai cũng nghĩ có người khác đang để ý. Ghép cặp cụ thể từ trên bờ: người bơi khá đi cùng người bơi yếu, người quen biển đi cùng người mới.
Hai người hẹn trước vài ký hiệu: giơ ngón cái là ổn, vỗ tay lên đầu là cần quay về, vẫy cả cánh tay là cần giúp. Khi đeo kính lặn úp mặt xuống nước, người ta rất dễ mải nhìn cá và trôi xa nhau; mỗi vài phút ngẩng lên tìm bạn mình là thói quen phải tập.
Nếu bạn bơi muốn lên bờ, cả hai cùng lên, hoặc người còn lại bơi về gần thuyền, gần nhóm đông. Không ai ở lại một mình ngoài nước.
Người bơi yếu hoặc không biết bơi mặc áo phao khi xuống nước, kể cả chỗ nông. Áo phao không làm mất vui; nó cho phép người ta nổi thư thả nhìn xuống đáy mà không phải đạp nước liên tục, và giữ người ta không phải đứng lên rạn để nghỉ.
Giữ đường về: mốc nhìn và khoảng cách
Trước khi xuống nước, chọn một mốc dễ thấy: con thuyền đang đậu, một mỏm đá có hình riêng, chỗ nhóm trải khăn trên cát. Mỗi khi ngẩng lên, nhìn mốc đó để biết mình đã trôi đi bao xa. Ở dưới nước, cảm giác về khoảng cách sai lệch nhiều; bạn nghĩ mình chỉ cách bờ một quãng ngắn nhưng thật ra đã ra xa gấp đôi.
Tự đặt giới hạn: không bơi ra xa hơn khoảng cách mà mình tự tin bơi về được khi đã mệt, ngược gió, ngược dòng. Với nhiều người, khoảng cách đó ngắn hơn họ nghĩ. Nguyên tắc dễ dùng: bơi ra ngược chiều dòng hay chiều gió nếu nhận biết được, để lúc về được dòng đẩy theo.
Đi xa là việc của người quen biển, có người đi kèm, có thuyền theo. Khách đi chơi không cần ra xa để thấy cá; nhiều sinh vật đẹp nhất sống ngay ở rìa rạn, nước không sâu.
Nếu bạn nhận thấy mốc nhìn đang nhỏ dần dù mình không bơi ra, đó là dấu hiệu bị dòng kéo. Đừng hoảng, đọc tiếp phần dưới.
Khi bị dòng kéo ra xa
Dòng chảy quanh eo và mỏm hòn có thể mạnh hơn sức bơi của một người bình thường. Phản ứng đúng quan trọng hơn sức khoẻ.
- Giữ bình tĩnh, nổi ngửa nếu cần để thở đều. Áo phao sẽ giữ bạn nổi; không có áo phao thì nằm ngửa, dang tay chân, thở chậm.
- Không bơi thẳng ngược dòng về bờ. Đây là cách người ta kiệt sức nhanh nhất.
- Bơi ngang, song song với bờ hoặc vuông góc với hướng dòng, cho tới khi cảm thấy dòng yếu đi, rồi mới bơi chéo về.
- Giơ một tay vẫy to và gọi để người trên thuyền, trên bờ thấy.
- Nếu không thoát được, nổi và chờ thuyền tới. Người lái thuyền ở gần sẽ tới đón; tiết kiệm sức quan trọng hơn cố bơi.
- Người trên bờ thấy bạn bị kéo: không lao ra cứu nếu không có áo phao, phao, dây. Gọi người lái, ném vật nổi, chỉ hướng cho người lái.
Rất nhiều tai nạn đuối nước xảy ra với người lao ra cứu người khác mà không có dụng cụ nổi. Ở hòn nhỏ, con thuyền và người lái là "đội cứu hộ" gần nhất; để họ làm việc.
Những thứ dưới nước nên tránh chạm
Nước trong làm người bơi muốn với tay ra chạm. Hầu hết những thứ đáng xem đều nên chỉ nhìn.
- San hô: sống, mỏng, dễ gãy; mép san hô và vỏ hàu bám đá có thể cứa rách da.
- Cầu gai (nhím biển): gai đen dài nằm trong hốc đá, đâm vào chân tay rất đau và khó lấy.
- Sứa: có lúc trôi vào gần bờ theo mùa và gió; thấy sứa thì tránh xa, lên bờ nếu nhiều.
- Cá lạ có màu sặc sỡ hoặc ngụy trang như đá: một số loài có gai độc. Không đuổi theo, không chạm.
- Hải quỳ, sao biển: nhấc lên khỏi nước để chụp ảnh có thể làm chúng chết.
- Lưới, dây câu, lồng của ngư dân: vừa dễ vướng người, vừa là tài sản của người khác.
Nếu bị cứa, bị đâm hay bị sứa chạm và thấy đau nhiều, sưng lan, nổi mẩn khắp người, tê, khó thở hay choáng, lên bờ ngay, báo người lái về đảo chính và tìm cơ sở y tế. Không tự rạch, không đắp những thứ không rõ.
Khi nào nên lên bờ, dù đang vui
Bắt đầu thấy lạnh, run. Ngâm nước lâu, gió thổi trên lưng ướt, thân nhiệt hạ dần. Run là tín hiệu nên lên, lau khô, mặc áo.
Thở hụt, chuột rút. Chuột rút giữa nước sâu rất nguy hiểm. Thấy bắp chân căng, lên ngay khi còn bơi được.
Sóng bắt đầu bạc đầu ngoài eo. Gió đang lên; người lái có thể sắp gọi về. Lên trước khi được gọi.
Nước đục dần. Có thể do sóng khuấy đáy hay dòng đổi; tầm nhìn kém thì khó thấy đá và thấy bạn bơi.
Mất dấu bạn bơi. Không tìm bằng cách bơi lung tung. Lên chỗ cao, nhìn, gọi, báo người lái.
Nắng trưa gắt. Lưng và gáy cháy nắng nhanh khi úp mặt bơi. Lên nghỉ, uống nước, chờ nắng dịu nếu còn thời gian.
Thấy chóng mặt, buồn nôn. Nhìn xuống nước lắc lư lâu, nhất là qua kính lặn, có thể làm người ta say như say thuyền. Lên bờ, nhìn xa, nghỉ một lúc.
Hai kiểu xuống nước: tắm ở bãi cát hay bơi ngắm ở rìa rạn
Ở Hòn Tranh có hai cách chơi nước khác nhau, và mỗi cách cần một mức chuẩn bị khác. Kiểu thứ nhất là tắm ở bãi cát nông: lội xuống, ngâm mình, nghịch nước, đứng được bất cứ lúc nào. Đây là kiểu hợp với hầu hết mọi người, kể cả người bơi yếu, miễn là chỗ đó lặng và có người lớn để mắt.
Kiểu thứ hai là bơi nổi ngắm cá ở rìa rạn, nơi đáy chuyển từ cát sang đá và san hô, nước sâu dần. Ở đây bạn không đứng được, hoặc không nên đứng vì bên dưới là rạn. Kiểu này cần biết bơi, quen thở với kính lặn, có bạn cặp, có áo phao hoặc vật nổi, và cần hỏi người lái về dòng chảy.
Lỗi hay gặp là bắt đầu ở kiểu thứ nhất rồi trôi dần sang kiểu thứ hai mà không nhận ra: đang ngâm mình ở bãi cát, thấy đàn cá ở phía ngoài, bơi theo, rồi chợt nhận ra chân không chạm đáy. Người bơi yếu nên tự đặt giới hạn rõ ràng, ví dụ chỉ ở trong vùng nước xanh nhạt, và bạn đi cùng nhắc khi thấy họ vượt ra.
Muốn chuyển sang kiểu thứ hai, quay lên bờ, mặc áo phao hoặc lấy vật nổi, ghép cặp, hỏi người lái, rồi mới đi. Mất thêm năm phút nhưng biến một cuộc trôi dạt thành một chuyến bơi có chủ đích.
Tự đánh giá sức mình trước khi xuống nước
Bơi được bao xa ở hồ, không dừng. Ở biển, nhân con số đó xuống đáng kể vì có sóng, có dòng, nước mặn làm mắt cay, có kính lặn và ống thở cản thở. Nếu ở hồ bạn chỉ bơi được vài vòng ngắn, ở biển hãy coi mình là người bơi yếu.
Đã ngủ đủ, ăn uống đủ chưa. Đêm trước thức khuya, sáng đi sớm, bụng rỗng hay quá no đều làm giảm sức bơi. Ăn nhẹ trước khi xuống nước một khoảng.
Có đang dùng thuốc gây buồn ngủ không. Một số thuốc chống say, thuốc dị ứng gây buồn ngủ, chậm phản xạ. Hỏi dược sĩ khi mua và cân nhắc việc bơi sau khi uống.
Có bệnh nền không. Người có bệnh tim mạch, hen suyễn, động kinh nên hỏi bác sĩ trước khi bơi biển, luôn bơi có người kèm sát và mặc áo phao.
Đã quen kính lặn chưa. Kính bị vào nước, mờ, ống thở sặc nước là lúc người mới dễ hoảng. Tập ở chỗ đứng được trước.
Sau khi lên bờ
Uống nước ngay, kể cả khi không thấy khát; ngâm nước biển lâu và nắng làm cơ thể mất nước mà khó nhận ra. Lau khô, mặc áo dài tay, ngồi chỗ râm nếu có. Kiểm chân tay xem có vết cứa, vết đâm không; rửa bằng nước sạch mang theo, dán băng.
Đếm lại người. Nhóm đông nên có một người được giao việc điểm danh mỗi lần mọi người lên bờ, không đợi tới lúc chuẩn bị về mới đếm.
Rửa kính lặn và ống thở bằng nước ngọt nếu còn, để sau dùng tiếp không bị mờ, không bám cát. Chuyện chăm sóc đồ lặn và chọn kính vừa mặt thuộc danh mục lặn ngắm san hô của trang.
Nếu còn thời gian và còn sức, nghỉ hẳn một lúc trước lượt bơi sau. Lượt bơi thứ hai, thứ ba trong ngày thường là lúc người ta mệt hơn mình nghĩ.
Câu hỏi thường gặp
Bơi từ Hòn Tranh về đảo chính được không?
Không nên thử. Khoảng cách nhìn có vẻ gần nhưng eo giữa hai đảo có dòng chảy đổi theo con nước, có thuyền qua lại, sóng đổi theo giờ. Người bơi khoẻ trong hồ cũng có thể kiệt sức ở đó. Người đảo không ai khuyên bơi qua.
Có cần biết bơi mới xuống nước ở hòn được không?
Người không biết bơi vẫn có thể ngâm mình, ngắm cá ở chỗ nước nông lặng nếu mặc áo phao vừa người, có bạn đi kèm sát bên và chỉ ở chỗ đứng được. Không ra chỗ sâu, không theo người khác ra rìa rạn, lên bờ khi thấy sóng hay dòng.
Có nên uống bia trên hòn rồi xuống bơi không?
Không. Rượu bia làm giảm phán đoán, giảm sức, làm người ta liều hơn, và là yếu tố hay gặp trong các vụ đuối nước. Nếu muốn uống, để dành sau khi đã về đảo chính và không còn ý định xuống nước hay lái xe.
Nhóm có người bơi giỏi, có cần áo phao cho họ không?
Khi ở trên thuyền thì có, ai cũng mặc. Khi bơi, người bơi giỏi có thể không mặc ở chỗ lặng, gần bờ, nhưng nên mang theo một vật nổi như phao bơi dây hoặc áo phao để giúp được người khác khi cần mà không phải liều mạng.
Làm sao nhận biết dòng chảy trên mặt nước?
Một dải nước có màu khác, gợn sóng lăn tăn khác xung quanh, rác hay bọt trôi theo một hướng rõ, hoặc mốc nhìn trên bờ cứ dịch đi dù mình không bơi. Hỏi người lái là cách chắc nhất, vì họ biết dòng ở từng chỗ quanh hòn theo con nước.