Nên huỷ chuyến ra hòn khi một trong ba nguồn nói "không": cơ quan chức năng có cảnh báo hoặc cấm thuyền nhỏ ra khơi, người lái thuyền do dự hay từ chối, hoặc trong nhóm có người không đủ sức khoẻ cho chuyến thuyền hôm đó. Chỉ cần một trong ba, không cần cả ba.
Điều khó nhất của việc huỷ không phải là nhận ra dấu hiệu mà là chấp nhận nó: đã ra tới tận đảo, đã hẹn thuyền, đã mặc đồ bơi, trời lại nắng đẹp. Áp lực "lỡ rồi thì đi" làm nhiều nhóm bỏ qua những điều mà người đi biển lâu năm không bao giờ bỏ qua.
Bài này nêu dấu hiệu theo ba nguồn, cách cả nhóm quyết định nhanh mà không cãi nhau, xử lý chuyện tiền cọc, và những gì có thể làm thay cho buổi sáng bị huỷ để chuyến đi vẫn trọn.
Nguồn thứ nhất: thông báo và cảnh báo chính thức
Tin gió mạnh, áp thấp, bão. Khi có tin này cho vùng biển quanh đảo, lực lượng chức năng có thể yêu cầu thuyền nhỏ không ra khơi hoặc vào nơi tránh trú. Lúc đó mọi chuyến ra hòn dừng, kể cả khi trời trên đảo vẫn nắng.
Tàu khách từ đất liền tạm ngừng. Nếu tàu lớn chạy tuyến Phan Thiết – Phú Quý đã ngừng vì sóng gió, thuyền nhỏ ra hòn gần như chắc chắn không nên đi. Chuyện tàu tạm dừng khi nào được viết kỹ trên phuquy.org.
Nhắc nhở tại bến. Có khi không có văn bản nào, chỉ là người ở bến, người của lực lượng chức năng nhắc miệng. Nghe theo, không tranh luận.
Khu vực hạn chế. Ngoài thời tiết, có những vùng nước, những hòn mà khách không được tới vì lý do quản lý hay quốc phòng. Nếu được nhắc không vào, đó cũng là lý do huỷ hoặc đổi lộ trình, không phải điều để thương lượng.
Khi không chắc. Hỏi chủ nhà nơi lưu trú. Người địa phương thường nghe thông tin sớm và hiểu đúng ý nghĩa của nó hơn khách.
Nguồn thứ hai: người lái thuyền
Người lái thuyền là người chịu rủi ro trực tiếp: con thuyền là sinh kế của họ, và họ ngồi cùng khách ngoài eo. Khi họ từ chối chở, đó gần như luôn là đánh giá thật về biển, không phải làm cao hay muốn thêm tiền. Người làm dịch vụ ở một đảo nhỏ sống nhờ tiếng tốt; mất một buổi khách còn hơn để xảy ra chuyện.
Khó hơn là khi người lái không từ chối mà do dự. Những câu như "đi được, nhưng phải về sớm", "đi thì đi, hơi xóc đó", "để coi chút nữa" đều mang nghĩa: biển hôm nay không lý tưởng. Với nhóm toàn người lớn khoẻ, quen thuyền, chấp nhận đi ngắn, có thể vẫn đi. Với nhóm có trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người dễ say hay người không biết bơi, đây là lúc nên tự huỷ trước khi người lái phải nói ra.
Một cách hỏi giúp người lái nói thật: thay vì "đi được không", hãy hỏi "nếu là nhà chú (anh) có con nhỏ, hôm nay chú có cho đi không". Câu hỏi đặt người lái vào vị trí người quyết định cho gia đình mình, và câu trả lời thường rất rõ.
Khi người lái gọi về sớm giữa chừng, đó cũng là một kiểu huỷ. Thu dọn ngay, không xin thêm, không mặc cả lại. Thuyền nhỏ về an toàn nhất khi sóng còn thấp.
Nguồn thứ ba: chính nhóm của bạn
Biển êm nhưng người không khoẻ thì chuyến đi vẫn có thể thành chuyện. Những dấu hiệu sau đáng để một người trong nhóm ở lại, hoặc cả nhóm dời ngày.
- Có người sốt, tiêu chảy, nôn từ đêm trước. Ra hòn không có nhà vệ sinh, không có chỗ nằm nghỉ, không có y tế.
- Có người say rượu bia từ tối hôm trước, còn mệt, chưa tỉnh hẳn. Rượu bia và nước sâu là cặp nguy hiểm.
- Có người vừa bị thương ở chân, có vết cắt hở. Nước biển và san hô dễ làm vết thương nhiễm trùng.
- Trẻ nhỏ đang mệt, quấy, chưa ngủ đủ. Một đứa trẻ khóc suốt trên thuyền xóc là trải nghiệm khó cho cả nhà.
- Người mang thai, người có bệnh tim mạch, người mới phẫu thuật chưa hỏi ý kiến bác sĩ về đi thuyền nhỏ.
- Người không biết bơi nhưng nhất quyết không mặc áo phao.
- Nhóm đang căng thẳng, cãi nhau về lịch trình. Quyết định trên biển cần một nhóm nghe lời người lái, không phải một nhóm đang giận nhau.
Một người ở lại không làm hỏng chuyến đi của cả nhóm. Đôi khi cách tốt nhất là chia nhóm: ai khoẻ thì đi, ai mệt ở lại đảo chính nghỉ, chiều gặp nhau.
Quyết định trong nhóm mà không cãi nhau
Cãi nhau trên bến lúc sáu giờ sáng là cách tệ nhất để bắt đầu một ngày. Thống nhất luật từ tối hôm trước sẽ đỡ hơn nhiều.
- Tối hôm trước, cả nhóm thống nhất một câu: "chỉ cần một trong ba nguồn nói không là không đi".
- Cử một người làm đầu mối hỏi người lái; người này truyền đạt nguyên văn lời người lái cho nhóm, không thêm bớt.
- Không ai bị đặt vào thế phải giải thích vì sao mình không muốn đi. Một người nói "hôm nay không đi" là đủ để người đó ở lại.
- Nếu đa số muốn đi nhưng có người lo, nhóm hỏi người lái thêm một lần với câu cụ thể về người đang lo (trẻ nhỏ, người say sóng).
- Chốt phương án B ngay khi huỷ, để buổi sáng không trôi qua trong tiếc nuối.
Luật đơn giản này dời trách nhiệm khỏi một cá nhân. Không ai phải là người "làm hỏng chuyến đi", vì nhóm đã đồng ý từ trước rằng biển và người lái quyết định.
Chuyện tiền cọc và thoả thuận khi huỷ vì thời tiết
Thoả thuận tốt nhất là thoả thuận nói trước. Khi thuê thuyền, hỏi luôn: nếu sáng hôm đó không đi được vì gió thì tiền cọc thế nào; nếu đang trên hòn phải về sớm thì tính ra sao. Người làm lâu năm thường có cách xử lý quen, ví dụ chuyển sang buổi khác hoặc trả lại cọc.
Nếu chưa nói trước mà phải huỷ, nói chuyện thẳng và nhẹ nhàng. Hai bên cùng không muốn huỷ; người lái mất một buổi làm, khách mất một trải nghiệm. Đề nghị chuyển sang buổi sáng khác là cách ít thiệt cho cả hai. Nếu bạn sắp rời đảo, hỏi xem có thể giữ lại một phần cọc cho công người lái đã chuẩn bị không; một chút thông cảm làm cuộc nói chuyện dễ hơn nhiều.
Tránh đặt cọc lớn cho chuyến ra hòn, nhất là đặt từ khi còn ở đất liền. Lịch biển không ai hứa trước được nhiều ngày. Chuyện bảo hiểm du lịch và việc giữ ngày dự phòng cho cả chuyến đi thuộc phần lên kế hoạch, ở danh mục khác của trang.
Làm gì thay cho buổi sáng bị huỷ
Buổi sáng bị huỷ không phải buổi sáng mất. Đảo chính còn nhiều thứ làm được mà không cần ra biển xa.
- Đi vòng đảo bằng xe máy theo chiều khuất gió, dừng ở những điểm cao nhìn ra Hòn Tranh. Ngắm hòn trong sóng bạc đầu cũng là một cảnh đáng xem.
- Ra cảng, bến thuyền xem ghe neo tránh gió, lưới phơi, người sửa lưới. Đứng xa lối làm việc, hỏi chuyện nếu người ta rảnh.
- Đi chợ buổi sáng, ăn sáng chậm rãi ở một quán xa khu trung tâm.
- Leo bậc lên những điểm cao khi còn mát, nếu gió không quá mạnh trên đỉnh.
- Nghỉ hẳn ở chỗ lưu trú, đọc sách, ngủ bù. Một chuyến đi có một buổi sáng thong thả cũng không phải điều tồi.
- Chụp ảnh sóng vỗ gành từ chỗ an toàn, cách xa mép đá. Những ngày gió chính là ngày ảnh sóng đẹp nhất, miễn đứng đúng chỗ.
- Hỏi người lái về buổi sáng tiếp theo, giữ chỗ nếu dự báo tốt hơn.
Những ngày biển động là một phần thật của Phú Quý. Người đảo sống với nó cả năm; khách chỉ cần chấp nhận nó một buổi.
Nếu cả chuyến không ra được hòn
Có những chuyến đi rơi đúng đợt gió kéo dài, cả mấy ngày trên đảo không có buổi nào ra hòn được. Điều này xảy ra thường hơn người ta nghĩ, nhất là vào mùa gió đông bắc. Hòn Tranh vẫn ở đó cho lần sau. Những đợt gió như vậy thường được báo trước vài ngày trong dự báo dài hạn; xem trước khi ra đảo giúp bạn đoán được khả năng này và điều chỉnh kỳ vọng của cả nhóm từ sớm, thay vì thất vọng khi đã ngồi trên bến.
Cách đón nhận tốt là coi chuyến ra hòn như phần có thì tốt, không có cũng không phải thất bại. Người lên lịch trình kỹ thường đặt mục tiêu chính của chuyến đi vào những thứ không phụ thuộc biển: đi vòng đảo, ăn uống, nghỉ ngơi, chụp ảnh từ bờ, gặp người đảo. Hòn nhỏ là phần thưởng thêm khi biển cho phép.
Nếu ra hòn là lý do chính, ví dụ bạn ra để lặn ngắm san hô, hãy chọn thời điểm trong mùa biển êm, ở dài ngày hơn và chừa vài buổi sáng trống. Chuyện này thuộc phần chọn mùa và lịch trình nhiều ngày, đã có danh mục riêng trên trang.
Và đôi khi, chính lần không đi được lại là lần người ta nhớ nhất: một buổi sáng ngồi bờ kè nhìn sóng trắng vỗ quanh hòn, hiểu vì sao người đảo luôn nói "đi biển phải xem trời".
Huỷ giữa chừng: rút khỏi hòn có trật tự
Khi người lái gọi về sớm hoặc nhóm tự thấy trời chuyển, rút đi gọn gàng quan trọng hơn rút đi nhanh.
- Một người gọi to cho cả nhóm biết "về", không chờ ai bơi thêm một vòng.
- Người ở dưới nước lên bờ trước, theo cặp; người trên bờ đếm đủ số.
- Thu đồ theo phân công sẵn: ai giữ túi nào thì nhặt túi đó, không cả nhóm cùng lục một đống.
- Nhặt rác lần cuối, buộc túi kín.
- Mặc áo phao trước khi ra chỗ đón, trẻ em và người lớn tuổi ra trước.
- Lên thuyền theo thứ tự người lái gọi, ngồi thấp, giữ đồ dưới chân.
- Trên đường về, không đứng chụp sóng; giữ tay bám, nghe người lái nhắc đổi chỗ nếu cần cân thuyền.
- Về tới bến, đếm lại người, nhắn chủ nhà là nhóm đã về.
Những lần rút khỏi hòn trong gió là lúc người ta dễ làm rơi đồ, dễ trượt chân, dễ quên một người đang đi dạo phía sau mỏm đá. Trình tự trên không làm chậm, mà làm cả nhóm đi cùng một nhịp.
Câu hỏi thường gặp
Trời nắng đẹp mà người lái vẫn huỷ, có phải họ ngại không?
Gần như không phải. Biển êm hay động là chuyện của gió và sóng, không phải chuyện của mây. Trời trong vẫn có thể có gió mạnh và sóng lừng từ xa dồn tới. Người lái nhìn mặt nước ngoài eo và nghe tin thời tiết, không chỉ nhìn bầu trời.
Nhóm có một người nhất quyết muốn đi dù người lái do dự thì sao?
Nhắc lại luật đã thống nhất từ tối hôm trước: chỉ cần một nguồn nói không là không đi. Nếu chưa thống nhất, để người lái quyết, vì họ là người chịu trách nhiệm con thuyền. Không nên để một người thuyết phục người lái chở khi người lái đã ngần ngại.
Huỷ chuyến có ảnh hưởng gì tới chuyện đi tàu về đất liền không?
Không trực tiếp, nhưng nếu gió đủ mạnh để huỷ chuyến ra hòn nhiều ngày liền, tàu khách về đất liền cũng có thể bị ảnh hưởng. Theo dõi thông báo tàu và liên lạc với nơi bán vé, giữ ngày dự phòng trong lịch để không bị kẹt công việc.
Đang trên hòn, thấy trời chuyển mà người lái chưa gọi thì làm gì?
Chủ động gọi người lái, báo những gì bạn thấy, hỏi có nên về sớm không. Trong lúc chờ, thu dọn đồ, đưa mọi người lên khỏi nước, tập trung ở chỗ đón. Đừng đợi tới lúc gió đã mạnh mới bắt đầu dọn.
Có nên đổi sang đi chuyến buổi chiều khi sáng bị huỷ?
Chỉ khi người lái chủ động đề xuất vì gió đã dịu thật. Thông thường gió buổi chiều mạnh hơn buổi sáng, nên một buổi sáng bị huỷ hiếm khi trở thành một buổi chiều êm. Chờ buổi sáng hôm sau thường hợp lý hơn.