Chạy xe máy ban đêm trên đảo: kiểm đèn từ lúc trời còn sáng, chạy với tốc độ mà bạn dừng kịp trong phạm vi đèn chiếu, để ý người đi bộ, xe không đèn, lưới và đồ nghề ngư dân sát đường, và thuộc đường về chỗ ở trước khi trời tối. Đã uống rượu bia thì không lái.
Ban đêm ở Phú Quý, khu trung tâm quanh cảng và các xóm đông dân có đèn, quán xá sáng. Nhưng giữa các xóm, qua ruộng khô, đồi cỏ, đoạn ven biển, đèn đường có thể thưa hoặc không có. Trời đảo không ô nhiễm ánh sáng nên những đoạn đó tối thật sự, tối hơn hẳn đường quê ở đất liền mà nhiều người quen.
Phuquy.org đã nhắc về đường đảo ban đêm và nếp nghỉ sớm của người đảo. Bài này đi vào kỹ năng lái: từ chuẩn bị, tốc độ, nhìn đường, tới việc tìm đường về trong bóng tối.
Chuẩn bị từ lúc trời còn sáng
Mọi thứ nên kiểm trước khi mặt trời lặn, khi còn dễ nhìn, dễ sửa.
- Bật đèn pha và cốt, đứng trước xe xem có sáng đều không, có lệch hướng không. Đèn chiếu quá thấp hay quá cao đều kém.
- Lau mặt kính đèn. Hơi muối và bụi cát bám một lớp mờ làm đèn yếu đi rõ rệt.
- Kiểm đèn hậu và đèn phanh. Ban đêm, xe phía sau chỉ thấy bạn nhờ hai cái đèn này.
- Lau kính chắn mũ bảo hiểm nếu có; kính trầy xước hay mờ muối sẽ loá khi gặp đèn ngược chiều.
- Đổ xăng trước khi tối. Cây xăng có thể đóng cửa sớm.
- Sạc điện thoại; điện thoại vừa là bản đồ vừa là đèn pin khi cần.
- Mang áo khoác mỏng. Gió biển ban đêm có thể lạnh hơn bạn nghĩ, người lạnh run thì lái kém.
Nếu đèn xe yếu, nói với người cho thuê để đổi xe hoặc sửa trước. Đừng tự nhủ "chắc về sớm thôi"; bữa tối trên đảo thường kéo dài.
Tốc độ theo tầm đèn chiếu
Nguyên tắc đơn giản của lái xe ban đêm: bạn phải dừng được trong khoảng đèn đang chiếu sáng. Nếu đèn chỉ rọi rõ một quãng ngắn phía trước, tốc độ phải đủ chậm để khi thấy vật cản ở cuối quãng đó, bạn kịp phanh dừng hẳn. Trên đường quen ban ngày, người ta hay giữ tốc độ ban ngày khi trời tối, và đó là lúc chuyện xảy ra.
Đèn pha giúp nhìn xa trên đoạn vắng; gặp xe ngược chiều hay người đi bộ thì chuyển cốt để không làm loá mắt họ. Khi bị đèn xe ngược chiều làm loá, đừng nhìn thẳng vào đèn, liếc về mép phải đường để giữ hướng, giảm tốc cho tới khi mắt quen lại.
Mắt người cần thời gian để quen với bóng tối. Ra khỏi quán sáng đèn, đi chậm vài phút đầu. Tương tự khi từ đoạn tối đi vào xóm sáng đèn rồi lại ra đoạn tối.
Không có lý do gì để vội. Đảo nhỏ, đường ngắn; chạy chậm ban đêm chỉ làm bạn về muộn thêm vài phút.
Những thứ khó thấy trên đường đảo ban đêm
Người đi bộ, người ngồi sát đường. Người dân đi bộ hóng mát, người già ngồi trước hiên sát mép đường, trẻ con chạy chơi. Áo tối gần như vô hình cho tới khi đèn chiếu sát.
Xe không đèn. Xe đạp, xe máy cũ, xe đẩy hàng có thể không bật đèn hoặc đèn rất yếu.
Đồ nghề ngư dân. Lưới phơi, thúng, thùng xốp, dây neo có thể để sát mép đường gần bến.
Chó, gà, bò. Vật nuôi đi lại tự do, có khi nằm giữa đường ấm.
Cát, sỏi, ổ gà. Những thứ ban ngày thấy rõ thì ban đêm chỉ hiện ra khi đã sát bánh xe.
Khúc cua khuất giữa tường đá. Xe ngược chiều có thể xuất hiện đột ngột; còi nhẹ và đi sát làn mình.
Xe chở cá, chở đá lạnh về khuya. Gần bến, xe chở hàng có thể chạy cả đêm theo giờ thuyền về, đi nhanh và chiếm nhiều đường.
Mặt đường ướt sương. Gần sáng, sương và hơi muối làm mặt đường ẩm, trơn hơn ban ngày, nhất là đoạn có cát.
Thuộc đường về chỗ ở trước khi tối
Nhiều người tự tin vì có bản đồ trên điện thoại, nhưng ban đêm trên đảo, các nhánh rẽ nhỏ không có biển tên, không có đèn, trông giống hệt nhau. Bản đồ có thể chỉ một lối mà thực tế là đường đất hẹp hay ngõ cụt. Cầm điện thoại xem bản đồ khi đang chạy trong bóng tối là cách nhanh nhất để đâm vào thứ gì đó.
Cách làm: buổi chiều, trên đường đi ăn tối, để ý vài mốc trên đường về: cái quán ở ngã rẽ, hàng cây, bức tường sơn màu, trụ điện gió nhìn thấy đèn nháy trên cao. Nếu có thể, đi đường về một lần lúc trời còn sáng.
Nếu không chắc, dừng ở chỗ sáng, an toàn, xem bản đồ khi xe đã dừng hẳn. Hỏi người ở quán gần đó; người đảo chỉ đường rất cụ thể.
Chọn đường chính, có đèn, dù dài hơn một chút, thay vì đường tắt tối. Đường tắt mà bạn chưa đi ban ngày thì đừng thử ban đêm.
Cho chủ nhà biết bạn định về lúc nào. Nhiều nơi lưu trú khoá cổng hay tắt đèn sân khi khuya; hỏi trước để không phải gọi điện đánh thức cả nhà.
Rượu bia và lái xe: không có ngoại lệ trên đảo
Bữa tối hải sản, gió biển, bạn bè: khung cảnh hoàn hảo để uống vài lon bia. Nhưng luật giao thông cả nước nghiêm cấm điều khiển phương tiện khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn, và lực lượng chức năng trên đảo vẫn kiểm tra, xử lý như ở đất liền. Quan trọng hơn chuyện bị phạt: rượu bia làm chậm phản xạ, kém phán đoán khoảng cách, tăng liều lĩnh, đúng những thứ bạn cần nhất khi chạy đường tối.
Cấp cứu ở đảo xa bờ phức tạp hơn đất liền nhiều. Một vết thương nặng có thể cần chuyển vào đất liền, mà việc đó phụ thuộc thời tiết và phương tiện.
Cách làm thực tế: trước bữa tối, nhóm phân công ai không uống để lái xe về. Hoặc đi bộ nếu quán gần chỗ ở; nhờ chủ quán, chủ nhà gọi người chở; để xe lại quán, sáng hôm sau quay lại lấy khi đã tỉnh hẳn (hỏi chủ quán trước). Không có giải pháp nào trong số này tệ hơn một vụ tai nạn.
Người đã uống cũng không nên ngồi sau xe của người khác đã uống. Và người ngồi sau say xỉn, không tự giữ được thăng bằng, cũng là nguy hiểm cho người lái tỉnh táo.
Ứng xử khi đi qua xóm về khuya
Giảm tốc, giảm tiếng. Người đảo đi ngủ sớm và dậy rất sớm theo nghề biển. Nẹt pô, rồ ga, nói to qua xóm là điều người đảo không thích.
Không bấm còi liên tục. Ở khúc cua khuất, một tiếng còi ngắn là đủ. Ban đêm có thể nháy đèn thay còi để báo hiệu.
Đi thành hàng, không dàn hàng ngang. Nhóm nhiều xe đi hàng một, giữ khoảng cách, không chạy song song nói chuyện.
Không dừng tụ tập ồn ào. Muốn ngắm sao, chọn chỗ trống xa nhà dân, nói nhỏ, tắt đèn xe.
Đỗ xe gọn khi về tới chỗ ở. Dắt xe vào sân nhẹ nhàng, tắt máy từ ngoài cổng nếu chỗ ở nằm trong ngõ có nhà dân sát vách.
Tắt đèn pha khi dừng trước nhà người khác. Đèn pha rọi thẳng vào cửa nhà, cửa sổ phòng ngủ làm phiền người bên trong.
Nhường xe chở hàng đi làm. Người đi biển, đi chợ cá ra đường từ rất sớm. Họ đang đi làm, bạn đang đi chơi về; nhường họ là lẽ tự nhiên.
Ngắm trời sao: dừng xe ở đâu cho an toàn
Trời Phú Quý ít đèn, nhiều sao, và nhiều người muốn chạy xe ra chỗ tối để ngắm. Đây là trải nghiệm đẹp nếu làm đúng. Chọn chỗ dừng là bãi đất trống, khoảng sân rộng, lề đường rộng có chỗ đỗ xe hẳn ra khỏi lòng đường. Không dừng giữa đường tối, kể cả "chỉ một lát": xe khác chạy tới không thấy người đứng.
Không ra gành đá, mép biển trong bóng tối, nhất là khi có sóng. Đá trơn, hố nước, sóng lớn bất ngờ không nhìn thấy được. Muốn nghe sóng thì đứng ở chỗ bằng phẳng, xa mép nước.
Đi theo nhóm, báo chủ nhà biết đi đâu. Tôn trọng khu vực có biển báo hạn chế ra vào; trên đảo có những khu liên quan đến quốc phòng, ban đêm càng không nên đi lạc vào. Kỹ thuật chụp trời sao có bài riêng trong danh mục chụp ảnh của trang.
Mặc gì để người khác thấy bạn
Áo sáng màu. Áo trắng, vàng, cam dễ thấy dưới đèn xe hơn nhiều so với áo đen, xanh thẫm. Nếu chỉ có áo tối, khoác thêm một chiếc áo mỏng sáng màu.
Mũ màu sáng hoặc có dải phản quang. Đầu là phần cao nhất của người lái, dễ lọt vào vùng đèn xe phía sau và phía trước.
Túi đeo có phản quang. Một dải phản quang nhỏ dán lên ba lô hay mũ giúp xe phía sau thấy bạn từ xa.
Không che đèn hậu. Đồ buộc ở giá sau, áo khoác vắt sau yên có thể che mất đèn hậu. Kiểm lại trước khi đi.
Người đi bộ cũng vậy. Đi bộ ra quán ăn tối rồi về, cầm đèn pin hoặc bật đèn điện thoại, đi sát mép đường và ngược chiều xe chạy để thấy xe tới.
Trẻ em ngồi sau. Trẻ ngồi giữa hai người lớn hoặc sau lưng người lái thường bị che khuất. Cho trẻ mặc áo sáng màu, đội mũ sáng màu để xe khác nhận ra có thêm một người nhỏ trên xe.
Một buổi tối điển hình và những quyết định nhỏ
Ví dụ giả định để thấy những điều trên ghép lại thế nào. Hai người thuê một xe, chiều đi ăn hải sản ở một quán phía bên kia đảo. Trước khi đi, họ kiểm đèn, lau kính đèn, đổ thêm xăng ở cây xăng gần chỗ ở. Trên đường đi, họ để ý ba mốc: quán tạp hoá ở ngã rẽ, hàng phi lao dài, trụ điện gió có đèn nháy trên đồi.
Bữa tối kéo dài. Một người uống bia, người còn lại không uống và là người lái về, như đã thống nhất từ đầu. Ra khỏi quán, họ đứng một lúc cho mắt quen bóng tối, mặc thêm áo khoác vì gió đã lạnh.
Đường về có một đoạn không đèn qua ruộng. Người lái chạy chậm hơn hẳn lúc đi, bật pha khi vắng, chuyển cốt khi gặp xe ngược chiều. Gần một xóm, có con chó nằm giữa đường, xe dừng kịp vì tốc độ thấp. Tới ngã rẽ, mốc quán tạp hoá đã đóng cửa tối om, nhưng hàng phi lao và đèn trụ điện gió vẫn giúp họ nhận ra lối.
Không có gì xảy ra, và đó chính là mục đích. Một buổi tối an toàn trên đảo được làm nên từ những quyết định nhỏ, không phải từ may mắn.
Câu hỏi thường gặp
Ban đêm trên đảo có an toàn để chạy xe một mình không?
Trên các tuyến chính, có đèn và dân cư, chạy xe ban đêm nhìn chung bình thường. Rủi ro chủ yếu là đường tối, vật cản, người và vật nuôi trên đường chứ không phải chuyện an ninh. Đi chậm, báo chủ nhà giờ về, tránh đường tắt tối mình chưa đi ban ngày.
Đèn xe thuê quá yếu thì làm sao?
Gọi người cho thuê đổi xe hoặc sửa đèn trước khi tối. Nếu đã ở ngoài và trời đã tối, chạy thật chậm theo đường chính có đèn, theo sau một xe khác đi cùng hướng ở khoảng cách an toàn nếu có. Không dùng đèn điện thoại cầm tay để soi đường khi đang lái.
Có nên bật đèn pha suốt khi chạy đường vắng?
Trên đoạn vắng, không có xe hay người phía trước, đèn pha giúp nhìn xa hơn. Gặp xe ngược chiều, người đi bộ, hay đi sau xe khác thì chuyển sang đèn cốt để không làm loá mắt họ. Vào xóm có đèn đường, dùng đèn cốt.
Uống một lon bia rồi chờ một lúc có lái được không?
Luật cấm điều khiển xe khi có nồng độ cồn trong máu hoặc hơi thở, và thời gian để cơ thể đào thải cồn khác nhau ở mỗi người, khó tự ước lượng. Cách chắc chắn là không lái sau khi đã uống: nhờ người không uống chở, đi bộ hoặc nhờ chủ nhà gọi người đưa về.
Lạc đường ban đêm thì nên làm gì?
Dừng ở chỗ sáng, an toàn, ra khỏi lòng đường. Xem bản đồ khi xe đã dừng, gọi chủ nhà hỏi đường, hoặc hỏi người ở quán gần nhất. Quay lại con đường chính bạn đã biết rồi đi lại từ đó, thay vì thử thêm những nhánh rẽ tối khác.