Trước khi chạy chiếc xe máy thuê đầu tiên trên đảo, dành năm phút kiểm sáu thứ: hai phanh, hai lốp, đèn và còi, gương, lượng xăng, và giấy tờ xe. Sau đó chụp ảnh quanh xe trước mặt người cho thuê. Năm phút này tránh được phần lớn rắc rối giữa đường và gần hết tranh cãi khi trả xe.
Ở Phú Quý, xe thuê thường được giao ngay tại bến tàu hoặc chỗ lưu trú, khi bạn vừa xuống tàu, mệt, nắng, muốn đi ngay. Đó chính là lúc người ta bỏ qua bước kiểm. Xe thuê trên đảo phải chịu gió muối, cát, đường đá vụn nên hao mòn nhanh hơn xe ở đất liền, và không phải chiếc nào cũng được bảo dưỡng đều.
Bài này là bản kiểm từng bước cho người thuê. Chuyện chọn phương tiện nào để đi lại trên đảo và góc của người kinh doanh cho thuê xe đã có trên phuquy.org. Không có giá, không có tên tiệm.
Phanh: kiểm đầu tiên, kiểm kỹ nhất
Đảo có những đoạn dốc, khúc cua có cát và đường đi qua xóm có trẻ con. Phanh là thứ không được thoả hiệp.
- Dắt xe đi chậm vài bước, bóp phanh trước: xe phải dừng dứt khoát, tay phanh không chạm sát tay lái.
- Làm tương tự với phanh sau (tay phanh trái ở xe tay ga, bàn đạp phải ở xe số).
- Bóp mạnh và giữ: tay phanh phải cứng, không lún dần. Lún dần ở phanh đĩa có thể là dấu hiệu dầu phanh có vấn đề.
- Nghe khi phanh: tiếng rít kim loại kéo dài có thể là má phanh đã mòn sát.
- Chạy thử một quãng ngắn trong sân hay đoạn đường vắng, phanh nhẹ rồi phanh vừa, xem xe có lệch sang một bên không.
- Nếu thấy bất thường, đề nghị đổi xe. Người cho thuê đàng hoàng sẽ đổi mà không phật ý.
Không cần biết sửa xe để làm những bước này. Bạn chỉ cần so với cảm giác chiếc xe quen dùng ở nhà; khác nhiều là đáng hỏi.
Lốp: nhìn, bóp và hỏi
Độ mòn gai. Nhìn mặt lốp: gai còn rõ, các rãnh còn sâu. Lốp mòn trơn bóng ở giữa sẽ trượt trên cát và trên mặt đường ướt sau mưa.
Vết nứt, phồng. Nhìn hông lốp tìm vết nứt chân chim, chỗ phồng. Nắng muối làm cao su lão hoá nhanh hơn.
Độ căng. Ngồi lên xe, nhìn lốp sau có bị bẹt nhiều không. Lốp non làm xe nặng, ì, dễ thủng vành khi gặp ổ gà; lốp quá căng thì xóc và bám kém.
Dị vật. Nhìn kỹ mặt lốp xem có đinh, mảnh vỏ ốc, đá nhọn ghim vào không. Ở đảo, vỏ ốc vỡ và đá vụn trên đường là chuyện thường.
Hỏi về lốp có săm hay không săm. Biết loại lốp giúp bạn biết khi thủng thì chạy chậm thêm được một quãng hay phải dừng ngay; chi tiết xử lý ở bài xe thủng lốp của trang.
Đèn, còi, gương, xi nhan: một vòng quanh xe
Những thứ này nhỏ, dễ hỏng vì hơi muối, và chỉ lộ ra khi bạn cần dùng.
- Bật đèn pha, chuyển đèn cốt, đứng trước xe nhìn xem cả hai chế độ đều sáng. Đèn yếu sẽ là vấn đề lớn khi chạy về chỗ ở sau bữa tối.
- Bóp phanh, nhờ ai đó nhìn đèn phanh phía sau có sáng không.
- Bật xi nhan trái, phải; nhìn cả trước và sau.
- Bấm còi. Trên đường xóm hẹp có nhiều khúc cua khuất, còi là cách báo hiệu chính.
- Chỉnh hai gương cho vừa tầm nhìn của bạn, không phải của người chạy trước. Gương lỏng, quay lung tung khi gặp gió thì xin siết lại.
- Đồng hồ tốc độ, đồng hồ xăng có chạy không; đèn báo nào sáng lạ trên bảng đồng hồ thì hỏi.
Nếu định chỉ chạy ban ngày, đèn có vẻ không quan trọng. Nhưng trên đảo, trời tối nhanh khi có mây giông, và bữa tối hải sản thường kéo dài hơn dự định. Kiểm đèn từ đầu đỡ phải đổi xe giữa chừng.
Xăng: hỏi rõ, đừng đoán
Hỏi người cho thuê xe đang có bao nhiêu xăng và quy ước trả xe thế nào: trả lại mức như lúc nhận, hay trả tuỳ ý. Nhìn đồng hồ xăng cùng người cho thuê và chụp ảnh lại. Một số xe cũ có đồng hồ xăng chỉ không chính xác; hỏi thẳng "kim chỉ thế này thì chạy được bao xa" và nghe kinh nghiệm của người hằng ngày dùng chiếc xe đó.
Hỏi chỗ đổ xăng gần nhất và giờ mở cửa. Cây xăng trên đảo không dày như ở thành phố, và có thể đóng cửa sớm hơn bạn quen. Nhiều người chọn đổ thêm ngay buổi đầu cho chắc rồi mới đi vòng đảo.
Tránh mua xăng đựng trong chai bán lẻ ven đường nếu có cây xăng gần đó. Xăng trong chai không rõ nguồn có thể lẫn nước hoặc tạp chất, làm xe khó nổ hoặc chết máy, mà xe là xe thuê. Nếu bất đắc dĩ phải dùng, chỉ đổ vừa đủ để tới cây xăng.
Xăng dầu trên đảo được chở từ đất liền ra; những đợt biển động kéo dài, việc cung ứng có thể chậm. Đây không phải lý do lo lắng, chỉ là lý do để không chạy xe tới lúc cạn sạch mới tìm chỗ đổ.
Giấy tờ: xe của ai, bạn mang gì
Hỏi người cho thuê đưa giấy tờ xe (giấy đăng ký hoặc bản sao hợp lệ theo quy định hiện hành) và bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự còn hạn để mang theo khi chạy. Khi lực lượng chức năng kiểm tra trên đường, người điều khiển cần xuất trình giấy tờ xe cùng giấy phép lái xe của mình. Nếu xe không có giấy tờ đi kèm, nên cân nhắc thuê chỗ khác.
Về phía bạn: mang giấy phép lái xe phù hợp với loại xe, và giấy tờ tuỳ thân. Luật giao thông áp dụng trên đảo như mọi nơi trong cả nước; chi tiết hạng bằng theo dung tích hay công suất xe, bạn nên kiểm văn bản hiện hành trước chuyến đi, nhất là khi định thuê xe phân khối lớn hơn xe quen dùng.
Người cho thuê có thể giữ bản sao giấy tờ tuỳ thân hoặc đề nghị đặt cọc. Hỏi rõ giữ gì, trả lại khi nào. Hạn chế để lại bản gốc giấy tờ quan trọng; nếu bắt buộc, chụp ảnh lại và ghi rõ trong tin nhắn với người cho thuê.
Ghi lại số điện thoại của người cho thuê, hỏi họ muốn được gọi khi nào: xe hỏng, thủng lốp, lạc đường, hay chỉ khi trả xe.
Chụp ảnh tình trạng xe: cách làm trong một phút
Ảnh chụp trước mặt người cho thuê là bằng chứng đơn giản nhất cho cả hai bên. Chụp không phải vì nghi ngờ, mà để cả hai yên tâm.
- Quay một đoạn video chậm đi một vòng quanh xe, bắt đầu từ biển số, để thời gian ghi trong tệp làm mốc.
- Chụp cận các vết trầy, vỡ, móp có sẵn: đầu xe, hai bên thân, đuôi, ốp gầm.
- Chụp đồng hồ: số công tơ mét và mức xăng.
- Chụp mũ bảo hiểm được giao kèm, nếu có vết nứt cũng chụp.
- Chỉ cho người cho thuê thấy những vết bạn vừa chụp, nói một câu đơn giản: "mấy vết này có sẵn rồi nha".
- Gửi luôn vài ảnh chính qua tin nhắn cho người cho thuê nếu được, để cả hai cùng có.
Khi trả xe, làm lại vòng chụp nhanh ở chỗ trả. Nếu có vết mới do bạn gây ra, nói thẳng và thoả thuận; nếu có tranh luận về vết cũ, ảnh lúc nhận sẽ giải quyết nhanh.
Chọn xe hợp với người và với đảo
Xe quen tay nhất. Nếu ở nhà bạn chạy xe tay ga thì thuê xe tay ga; quen xe số thì thuê xe số. Đảo không phải chỗ tập làm quen loại xe mới, nhất là trên dốc và trong gió.
Xe vừa tầm người. Ngồi lên, hai chân chống được đất vững. Xe quá cao, quá nặng khó giữ khi dừng trên dốc hoặc khi bị gió xô lúc đứng yên.
Xe số trên dốc. Người quen xe số thấy dễ kiểm soát hơn khi xuống dốc nhờ phanh bằng số; người quen tay ga thì giữ phanh nhịp nhàng. Không có loại nào tốt hơn tuyệt đối.
Chở người phía sau. Đi hai người, chọn xe đủ khoẻ và yên đủ rộng, giảm xóc còn tốt. Nói với người cho thuê là sẽ chở người để họ chọn xe phù hợp.
Khoá và móc treo đồ. Hỏi có khoá phụ không, cốp có khoá không, móc treo túi có chắc không. Những thứ nhỏ này tiện khi đỗ xe ở điểm ngắm cảnh.
Hỏi thêm người cho thuê ngoài chuyện chiếc xe
Năm phút kiểm xe xong, thêm vài câu hỏi về cách dùng xe trên đảo. Người cho thuê sống ở đây, câu trả lời của họ đáng giá hơn mọi bài viết.
- Ban đêm gửi xe ở đâu: trong sân chỗ ở, có khoá cổng không, có cần khoá phụ không.
- Có đoạn đường nào họ khuyên không nên chạy: đường đất lún cát, lối mòn xuống bãi, đường vào khu vực hạn chế.
- Va quẹt nhẹ với xe khác hay người đi đường thì họ muốn bạn làm gì trước: gọi họ, giữ nguyên hiện trường, chụp ảnh.
- Xe hỏng lúc tối hay ngoài giờ thì gọi ai.
- Nếu tàu về đất liền bị hoãn và bạn phải ở thêm, gia hạn thuê xe tính thế nào.
- Trả xe ở đâu nếu bạn đi tàu sớm: ở bến, ở chỗ ở, hay để chìa khoá cho chủ nhà.
Ghi những câu trả lời quan trọng vào một tin nhắn gửi lại cho người cho thuê. Khi có chuyện, bạn không phải nhớ lại ai đã nói gì.
Thuê nhiều ngày: kiểm thêm xích, giảm xóc và khoá
Nếu chỉ thuê nửa ngày, năm phút kiểm ở trên là đủ. Thuê ba bốn ngày hay lâu hơn, thêm vài điểm. Nhìn xích (với xe số): xích khô, gỉ đỏ, chùng nhiều sẽ kêu, dễ tuột; hỏi người cho thuê có tra dầu, chỉnh lại không. Ấn mạnh tay lên yên vài lần xem giảm xóc sau có nhún êm không hay dội cứng; giảm xóc hỏng làm chở người qua ổ gà rất khó chịu.
Thử khoá cổ, khoá cốp, khoá yên đều hoạt động. Hỏi có chìa dự phòng không; mất chìa duy nhất trên đảo có thể tốn cả buổi.
Nhìn ắc quy và dây điện nếu xe khó đề: xe đề yếu buổi sáng là dấu hiệu ắc quy sắp hết, có thể phải đạp nổ. Biết trước để không bị bất ngờ ở một điểm xa chỗ ở.
Mỗi tối, đỗ xe ở chỗ có mái che nếu được. Hơi muối và sương đêm làm phanh, xích, khoá nhanh gỉ; một tấm che cũng giúp yên xe không bị nắng sáng hôm sau nung nóng.
Câu hỏi thường gặp
Chưa bao giờ chạy xe máy có nên thuê để đi vòng đảo không?
Không nên. Đường đảo vắng nhưng có gió ngang, cát trên mặt đường, dốc và khúc cua khuất; đó không phải chỗ để tập lái. Người chưa biết chạy hoặc không có giấy phép lái xe nên đi xe ôm, nhờ chủ nhà sắp xếp người chở, hoặc đạp xe, đi bộ những quãng ngắn.
Xe thuê có cần kiểm lại sau mỗi ngày không?
Một vòng nhìn nhanh mỗi sáng là đủ: lốp có xẹp không, phanh còn ăn không, đèn còn sáng không. Xe để ngoài trời qua đêm gần biển có thể bị hơi muối làm phanh cứng, xích khô. Thấy lạ thì gọi người cho thuê trước khi chạy xa.
Nếu người cho thuê không cho chụp ảnh xe thì sao?
Hiếm khi có chuyện đó, vì ảnh chụp bảo vệ cả hai bên. Nếu họ không đồng ý, chỉ ra từng vết có sẵn bằng lời và nhắn tin mô tả lại. Nếu vẫn thấy không yên tâm, có thể cân nhắc thuê ở chỗ khác, nhờ nơi lưu trú giới thiệu.
Mũ bảo hiểm kèm theo xe không vừa đầu thì làm sao?
Xin đổi mũ khác vừa đầu, cài quai chắc. Mũ quá rộng có thể văng ra khi ngã, không bảo vệ được. Nếu đi nhiều ngày hoặc có trẻ nhỏ, mang mũ riêng từ nhà là lựa chọn tốt; chi tiết ở bài chọn mũ và đồ bảo hộ của trang.
Xe thuê bị trầy nhẹ do mình làm đổ thì xử lý thế nào?
Báo người cho thuê khi trả xe, chỉ rõ chỗ trầy mới, thoả thuận cách đền bù một cách điềm tĩnh. Ảnh lúc nhận xe giúp phân biệt vết mới và vết cũ. Giấu đi hay đổ cho vết cũ thường làm câu chuyện khó hơn so với nói thẳng từ đầu.