Chở trẻ em bằng xe máy trên đảo: trẻ đội mũ bảo hiểm vừa cỡ cài quai, ngồi giữa người lái và một người lớn ngồi sau (hoặc ngồi sau người lái nếu trẻ đủ lớn để tự bám), không chở quá số người luật cho phép, chạy chậm, đi những quãng ngắn vào sáng sớm hay chiều muộn, nghỉ giữa chặng. Trẻ ngủ gật trên xe là dấu hiệu phải dừng.
Ở Phú Quý, xe máy là cách đi lại chính, và nhiều gia đình có trẻ nhỏ cũng chọn thuê xe tự đi. Đường đảo vắng hơn phố, nhưng gió ngang, cát trên đường, nắng gắt và những đoạn dốc làm việc chở trẻ khác hẳn chở con đi học ở thành phố.
Bài này dành cho cha mẹ, ông bà muốn tự chở con cháu đi chơi quanh đảo. Không thay cho lời khuyên của bác sĩ về sức khoẻ của từng trẻ; luật giao thông viết ở mức nguyên lý, bạn nên kiểm văn bản hiện hành.
Luật nói gì, ở mức nguyên lý
Luật giao thông đường bộ áp dụng trên đảo như mọi nơi. Người lái xe máy nói chung chỉ được chở một người; luật có trường hợp ngoại lệ cho phép chở thêm khi người ngồi sau là trẻ em nhỏ tuổi, nhưng tổng số người vẫn có giới hạn. Chi tiết độ tuổi và số người tối đa, bạn nên đọc lại văn bản hiện hành trước chuyến đi, vì quy định có thể thay đổi.
Người ngồi trên xe máy, kể cả trẻ em, phải đội mũ bảo hiểm cài quai đúng cách theo quy định; trẻ quá nhỏ có những quy định riêng. Dù luật quy định thế nào ở từng độ tuổi, về an toàn thì không có lý do gì để trẻ ngồi trên xe máy mà không có mũ vừa đầu.
Ngoài chuyện đúng luật, có một câu hỏi thực tế hơn: chiếc xe thuê của bạn chở được bao nhiêu người một cách an toàn trong gió đảo? Một xe tay ga nhỏ chở hai người lớn và một trẻ trên đoạn ven biển trống gió nặng nề hơn nhiều so với chạy trong phố. Đôi khi thuê thêm một xe, chia người ra, là quyết định khôn ngoan hơn.
Mũ bảo hiểm cho trẻ: thứ nên mang từ nhà
Vừa cỡ đầu. Mũ người lớn đội cho trẻ sẽ lỏng, xoay, che mắt, và văng ra khi có va chạm. Nơi cho thuê xe không phải lúc nào cũng có mũ trẻ em đúng cỡ.
Nhẹ. Cổ trẻ nhỏ yếu; mũ quá nặng làm trẻ mỏi, gục đầu, và tăng lực lên cổ khi xe xóc.
Quai cài đúng. Quai nằm dưới cằm, khít vừa, chừa khoảng một ngón tay. Quai lỏng thì mũ không có tác dụng.
Có lỗ thoát khí. Nắng đảo gắt; mũ bí làm trẻ nóng, khó chịu, đòi cởi.
Mang theo từ nhà. Mũ trẻ em quen dùng là món đồ đáng mang nhất cho chuyến đi đảo bằng xe máy. Trẻ quen mũ của mình ít phản đối hơn mũ lạ.
Chọn mũ thế nào. Cách chọn cỡ, nhận biết mũ đạt chuẩn có nhiều bài chuyên sâu ở các trang về xe máy; ở đây chỉ nhắc: chọn trước ở nhà, đừng đợi ra đảo mới tìm.
Trẻ ngồi đâu trên xe
Không có một cách xếp chỗ duy nhất đúng cho mọi gia đình. Bảng dưới là những cách hay gặp và điều cần lưu ý.
| Cách ngồi | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|
| Kẹp giữa người lái và người lớn ngồi sau | Trẻ nhỏ, chưa tự bám chắc | Cách an toàn nhất cho trẻ nhỏ; người lớn ngồi sau giữ trẻ, không ôm quá chặt làm trẻ khó thở |
| Ngồi sau người lái, không có người lớn kèm | Trẻ lớn hơn, tự bám chắc, chân chạm gác chân | Dặn trẻ ôm eo người lái, không buông tay; dễ ngủ gật nên chỉ đi quãng ngắn |
| Ngồi phía trước người lái (xe tay ga) | Trẻ nhỏ, khi chỉ có một người lớn | Trẻ phải ngồi vững, không che tầm nhìn, không chạm tay lái; nhiều người cho rằng đây là vị trí kém an toàn khi va chạm trực diện |
| Ghế phụ cho trẻ gắn trên xe | Gia đình mang ghế theo hoặc xe có sẵn | Ghế phải chắc chắn, đúng loại cho xe; không tự chế bằng ghế nhựa |
Dù ngồi ở đâu, trẻ cần có chỗ đặt chân chắc chắn, tránh xa ống xả nóng và nan hoa bánh xe. Bỏng ống xả là tai nạn rất hay gặp ở trẻ ngồi xe máy, đặc biệt khi trẻ mặc quần đùi, đi dép.
Dặn trẻ trước khi lên xe
Trẻ hiểu luật chơi thì hợp tác tốt hơn. Dặn ngắn, dễ nhớ, nhắc lại mỗi lần lên xe.
- Hai tay luôn ôm hoặc nắm chỗ bám, không buông ra chỉ trỏ.
- Chân đặt trên chỗ để chân, tránh xa ống xả và bánh xe.
- Không đứng lên, không xoay người ngoái lại.
- Buồn ngủ thì nói ngay để bố mẹ dừng.
- Thấy mệt, nóng, khát, mỏi thì nói.
- Không tháo mũ khi xe đang chạy.
Với trẻ lớn hơn, có thể giải thích lý do: gió mạnh làm xe lắc, nên mình phải ngồi yên để bố mẹ lái cho vững. Trẻ hiểu lý do thường giữ quy tắc tốt hơn trẻ chỉ bị cấm. Với trẻ nhỏ hơn, biến lời dặn thành một câu ngắn có vần hay một trò chơi: ai giữ tay ôm bố suốt tới quán kem thì được chọn vị kem. Trẻ nhớ trò chơi lâu hơn nhớ lời cấm.
Quãng đường và giờ đi vừa sức trẻ
Một vòng đảo với người lớn là một buổi thong thả; với trẻ nhỏ ngồi xe máy giữa nắng gió, đó có thể là quá sức. Chia nhỏ: mỗi chặng ngắn, dừng ở điểm có bóng mát, cho trẻ xuống đi lại, uống nước, rồi mới đi tiếp. Thay vì cố đi hết các điểm trong một ngày, chọn vài nơi trẻ sẽ thích: bến thuyền buổi sáng, bãi cát nước nông, quán kem.
Đi sáng sớm và chiều muộn. Giữa trưa nắng gắt, trẻ nhỏ ngồi sau xe máy rất dễ mất nước, say nắng mà không biết kêu. Buổi trưa về chỗ ở ngủ trưa là nhịp hợp với cả nhà.
Tránh chạy xe ban đêm với trẻ nhỏ nếu không cần. Trẻ hay ngủ gật trên xe vào buổi tối sau một ngày chơi; trẻ ngủ gật buông tay, gục người, là tình huống nguy hiểm, nhất là khi trẻ ngồi sau không có người lớn kèm.
Những đoạn dốc lên các điểm cao, đoạn ven biển trống gió mạnh nên cân nhắc kỹ khi chở trẻ. Người lớn có thể lên sau một mình, hoặc cả nhà đi bộ đoạn cuối.
Che nắng, che gió cho trẻ
Áo dài tay mỏng, quần dài mỏng. Da trẻ cháy nắng nhanh, và quần dài bảo vệ bắp chân khỏi ống xả.
Khẩu trang vải, khăn mỏng. Che cát bay và gió lạnh vào mặt trẻ, nhưng không trùm kín mũi miệng làm trẻ khó thở.
Kính cho trẻ. Trẻ lớn hơn có thể đeo kính râm vừa mặt để che cát. Trẻ nhỏ không chịu đeo thì mũ có lưỡi trai hay kính chắn.
Áo khoác cho chặng chiều. Gió chiều trên đảo có thể làm trẻ lạnh dù trời vẫn nắng.
Nước uống trong tầm tay. Người lớn ngồi sau giữ bình nước, cho trẻ uống ở mỗi lần dừng.
Kem chống nắng phù hợp tuổi. Bôi trước khi đi đủ lâu cho phần da hở. Trẻ rất nhỏ hoặc da nhạy cảm, hỏi bác sĩ nhi hay dược sĩ về loại phù hợp; với trẻ nhỏ, che bằng quần áo vẫn là cách đầu tiên.
Dấu hiệu nên dừng ngay
Trẻ ngủ gật, đầu gục: dừng ở chỗ an toàn, cho trẻ ngủ ở chỗ râm hay quay về chỗ ở. Không cố chạy tiếp vài phút cho tới nơi. Trẻ ngủ trên xe máy không tự giữ được người.
Trẻ mặt đỏ bừng, lừ đừ, kêu đau đầu, buồn nôn, nôn: có thể là say nắng hay mất nước. Đưa vào chỗ râm, nới quần áo, làm mát, cho uống từng ngụm nước. Nếu không đỡ nhanh hoặc trẻ li bì, sốt cao, co giật, đưa trẻ tới cơ sở y tế ngay.
Trẻ khóc, giãy giụa, đòi xuống: dừng lại, dỗ trẻ ở chỗ an toàn. Chạy tiếp với một đứa trẻ đang giãy trên xe là mất tập trung và mất thăng bằng.
Trẻ kêu nóng chân: kiểm ngay xem chân có chạm ống xả không. Bỏng ống xả cần rửa mát vết bỏng bằng nước sạch và đi khám nếu phồng rộp hay vết lớn.
Khi nào không nên tự chở trẻ
Có những lúc tự chở trẻ bằng xe máy không phải lựa chọn tốt: người lớn chưa quen xe máy hay chưa quen xe thuê, gió quá mạnh, đường có nhiều cát, trẻ đang ốm, hoặc chỉ có một người lớn mà phải chở hai trẻ nhỏ. Lúc đó, nhờ chủ nhà sắp xếp người chở quen đường, đi xe ôm từng quãng ngắn, hoặc đơn giản là ở gần chỗ ở chơi.
Một số gia đình chọn thuê thêm một xe để chia người, hoặc để người lớn khoẻ chở trẻ trên chặng ngắn, người còn lại tự đi xe riêng. Chi phí thêm thường không đáng là bao so với sự thoải mái, và mỗi người lái chỉ phải lo cho một hành khách thay vì hai.
Chuyến đi với trẻ nhỏ thành công không phải vì đi được nhiều điểm, mà vì cả nhà về nhà khoẻ mạnh, trẻ nhớ được vài khoảnh khắc vui. Một buổi chiều xem thuyền về ở bến gần chỗ ở có khi còn đọng lại lâu hơn cả vòng đảo, và trẻ sẽ kể lại chuyện đó nhiều lần.
Chọn chỗ nghỉ giữa chặng khi đi cùng trẻ
Với trẻ nhỏ, chỗ nghỉ quan trọng không kém điểm đến. Một chỗ nghỉ tốt có mấy đặc điểm sau.
- Có bóng râm thật sự: mái hiên quán, tán cây lớn, không phải một gốc cây thưa giữa nắng.
- Có chỗ ngồi, có nước uống, tốt nhất có nhà vệ sinh; quán nước ven đường thường đủ cả ba.
- Cách xa lòng đường để trẻ chạy nhảy không lao ra đường. Quán có sân trong hay nằm lùi vào trong là lý tưởng; nếu quán sát đường, một người lớn ngồi phía ngoài, chắn giữa trẻ và lòng đường.
- Có thứ để trẻ nhìn: thuyền, gà vịt, cây trái. Trẻ được xuống xe chơi mười lăm phút sẽ ngồi yên trên xe thêm một chặng dễ dàng.
- Gần đường về chỗ ở, để nếu trẻ mệt hẳn thì quay về được nhanh.
Một nhịp hay dùng với trẻ nhỏ: chạy một chặng ngắn, nghỉ một quãng tương đương, rồi mới đi tiếp. Người lớn thấy chậm, nhưng trẻ thì vui, và người lái cũng đỡ mỏi vai khi chở thêm một người nhỏ suốt buổi.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ bao nhiêu tuổi thì ngồi sau xe máy một mình được?
Không có mốc tuổi chung cho mọi trẻ. Trẻ phải đủ lớn để chân chạm chỗ để chân, tự ôm chắc người lái suốt quãng đường, không ngủ gật và hiểu quy tắc. Khi chưa chắc, để trẻ ngồi giữa hai người lớn. Kiểm thêm quy định hiện hành về độ tuổi được chở.
Có thuê được mũ bảo hiểm trẻ em trên đảo không?
Một số nơi cho thuê xe có, nhưng không phải lúc nào cũng có cỡ vừa, mũ có thể cũ hoặc nặng. Cách chắc chắn nhất là mang mũ trẻ em quen dùng từ nhà. Hỏi trước nơi lưu trú hoặc người cho thuê xe nếu không mang được.
Chở trẻ ngồi phía trước xe tay ga có an toàn không?
Nhiều người làm vậy khi chỉ có một người lớn, nhưng vị trí này có những rủi ro: trẻ có thể che tầm nhìn, chạm tay lái, và chịu va chạm trực diện đầu tiên. Nếu có hai người lớn, kẹp trẻ ở giữa an toàn hơn. Chạy chậm, quãng ngắn nếu buộc phải để trẻ ngồi trước.
Trẻ bị bỏng ống xả thì xử lý thế nào?
Rửa vùng bỏng dưới nước mát sạch trong một khoảng đủ lâu, không bôi kem đánh răng, mỡ hay đắp lá. Che vết bỏng bằng gạc sạch. Vết bỏng phồng rộp, rộng, ở mặt, tay hay khớp, hoặc trẻ đau nhiều thì đưa đến cơ sở y tế để được xử lý đúng cách.
Có nên dùng địu hay dây buộc trẻ vào người lái?
Không nên tự chế. Dây buộc làm trẻ không thể tách ra khi xe ngã, có thể khiến cả hai bị kéo theo xe. Nếu trẻ quá nhỏ để tự ngồi vững, cách hợp lý là có người lớn ngồi sau giữ trẻ, hoặc không chở trẻ bằng xe máy trên quãng đó.