Trên đảo, máy ảnh và điện thoại có bốn kẻ thù: muối trong gió biển, cát mịn, hơi ẩm và nắng nóng. Cách giữ máy gọn nhất là: cất trong túi khô kín khi di chuyển, chỉ thay ống kính ở chỗ khuất gió, lau muối bằng khăn ẩm nước ngọt rồi lau khô mỗi tối, để máy "nguội dần" trong túi kín trước khi đưa từ phòng lạnh ra ngoài trời ẩm, và sao lưu ảnh ra hai nơi trước khi ngủ.
Hư hại do biển thường không xảy ra ngay. Muối bám mỏng trên nút bấm hôm nay, tuần sau nút bắt đầu kẹt; cát lọt vào vòng zoom hôm nay, tháng sau vòng zoom kêu lạo xạo. Phần lớn những hỏng hóc đó tránh được bằng vài thói quen rẻ tiền.
Bài này viết cho những ngày trên đảo. Đóng gói đồ điện tử khi đi tàu ra đảo, quy định mang pin lên tàu, xem bài hành lý đi tàu trên phuquy.org.
Bốn kẻ thù và cách chúng làm hỏng máy
Muối. Gió biển mang theo hơi nước có muối. Khi khô, muối đọng thành lớp mỏng trên kính, kẹt vào khe nút, vào tiếp điểm pin, ngàm ống kính. Muối hút ẩm, giữ nước lại trên kim loại, làm gỉ chậm mà chắc. Đứng ở bãi đá có sóng vỗ trong vài giờ là đủ để thân máy phủ một lớp muối mắt thường không thấy.
Cát. Cát san hô và cát bãi biển rất mịn, bay theo gió, len vào vòng zoom, vòng lấy nét, khe thẻ nhớ, loa và micro điện thoại. Hạt cát kẹt giữa các bộ phận chuyển động sẽ mài mòn và gây tiếng lạo xạo, đôi khi làm xước mặt kính khi bạn lau mạnh tay.
Hơi ẩm. Không khí trên đảo ẩm gần như quanh năm. Đồ điện tử cất lâu trong balô kín, nhất là balô vừa ướt, có thể đọng hơi nước bên trong ống kính. Lâu dài, ẩm là điều kiện cho nấm mốc mọc trong ống kính.
Nắng nóng. Máy để trên đá, trên yên xe dưới nắng trưa nóng lên rất nhanh. Pin hao, điện thoại tự giảm hiệu năng hoặc tắt, màn hình có thể bị hỏng nếu nóng quá lâu. Ống kính để hướng thẳng lên mặt trời có thể hội tụ ánh sáng làm hỏng màn trập hoặc cảm biến.
Mang gì để bảo vệ thiết bị
Hầu hết những thứ dưới đây nhỏ gọn và rẻ, nhưng ra đến đảo mới thiếu thì khó mua. Chuẩn bị từ nhà.
- Túi khô (túi chống nước gập miệng) loại vừa balô, để cất máy khi di chuyển bằng xe máy, đi thuyền ra đảo nhỏ, hay khi trời đổ mưa.
- Gói hút ẩm vài gói, bỏ vào túi máy, thay hoặc phơi khô sau vài ngày.
- Khăn sợi nhỏ ít nhất ba cái: một chỉ để lau kính, một lau thân máy, một khăn ẩm dùng tối.
- Bóng thổi bụi để thổi cát ra khỏi khe trước khi lau. Không dùng miệng thổi vì hơi thở có nước bọt.
- Áo mưa máy ảnh hoặc túi nilon trong và dây thun, dùng khi chụp ở gành đá hay trời mưa phùn.
- Túi zip cỡ lớn cho điện thoại, ví, giấy tờ khi ra bãi.
- Pin dự phòng và cáp sạc đủ cho cả ngày, cộng thêm đầu đọc thẻ nhớ hoặc ổ lưu trữ nhỏ để sao lưu.
- Kính lọc bảo vệ loại trong suốt gắn trước ống kính, để lau mạnh tay hơn mà không lo xước kính gốc.
Không cần mua đồ đắt tiền. Một túi khô loại phổ thông, gói hút ẩm và vài khăn sạch đã giải quyết phần lớn rủi ro.
Ngoài bãi: thói quen nhỏ tránh lỗi lớn
Không đặt máy, điện thoại, balô trực tiếp lên cát. Cát dính vào đáy balô sẽ theo vào túi máy; điện thoại đặt lên cát nóng vừa bám cát vừa nóng lên nhanh. Trải một tấm khăn hoặc treo balô lên cành cây, mỏm đá khô. Nếu đi cùng trẻ nhỏ, giữ máy xa chỗ trẻ đang xây lâu đài cát; chỉ một nắm cát hất lên là đủ.
Thay ống kính là lúc cảm biến lộ ra trực tiếp với gió và cát. Đi vào chỗ khuất gió, quay lưng về hướng gió, chĩa ngàm máy xuống đất, thay thật nhanh. Tốt nhất là chọn ống kính cho cả buổi từ trên phòng, ra bãi rồi thì không thay. Với máy ống kính rời, một ống zoom đa dụng giúp bạn ít phải thay hơn.
Đừng lau kính bằng vạt áo khi kính còn dính cát hay muối khô. Thổi bụi trước, rồi mới lau nhẹ bằng khăn sạch. Lau khô trên kính có muối là chà các hạt muối như giấy nhám. Khi kính dính nước biển, thấm nhẹ cho khô thay vì lau ngang.
Trời mưa đột ngột là chuyện thường trên đảo. Lúc đó cất máy vào túi khô ngay, đừng cố chụp thêm vài tấm. Máy có khả năng chống chịu thời tiết cũng chỉ là chống bắn nước, không phải chống mưa xối lâu, nhất là khi gắn ống kính không có gioăng.
Lau máy cuối mỗi ngày
Mười phút mỗi tối giữ cho máy qua chuyến đi mà không phải đem đi sửa. Làm trên bàn sạch, trong phòng, trước khi sạc pin.
- Tắt máy, tháo pin và thẻ nhớ; kiểm tra khoang pin, khoang thẻ có cát không.
- Dùng bóng thổi bụi thổi các khe: vòng zoom, vòng lấy nét, nút bấm, ngàm ống kính, loa điện thoại.
- Vắt thật khô một khăn sợi nhỏ thấm nước ngọt, lau thân máy, ống kính, dây đeo để gỡ muối.
- Lau lại ngay bằng khăn khô. Không để nước đọng trong khe.
- Lau mặt kính trước cùng kính lọc bằng khăn chuyên lau kính, theo vòng tròn từ giữa ra ngoài.
- Để máy, ống kính khô thoáng một lúc, rồi cất vào túi có gói hút ẩm.
- Rửa dây đeo, túi chống nước điện thoại, túi khô bằng nước ngọt và phơi khô qua đêm.
Không xịt nước vào máy, không ngâm máy, kể cả máy quảng cáo chống nước. Không dùng cồn hay dung dịch tẩy rửa mạnh trên lớp phủ ống kính và màn hình khi chưa chắc chúng hợp.
Trên xe máy và trên thuyền: lúc thiết bị dễ hỏng nhất
Đi xe máy quanh đảo, máy ảnh đeo lủng lẳng trước ngực sẽ va vào tay lái, bình xăng mỗi lần phanh; điện thoại kẹp trên tay lái để xem đường bị rung liên tục và phơi nắng trực tiếp. Rung kéo dài là nguyên nhân hay gặp làm hỏng bộ chống rung quang học của camera điện thoại. Cất máy trong balô đeo sau lưng, có lớp đệm; nếu phải dùng điện thoại chỉ đường, dùng giá đỡ có giảm chấn hoặc để điện thoại trong túi áo và nghe chỉ dẫn bằng tai nghe một bên.
Đi thuyền ra hòn nhỏ là lúc dễ mất máy nhất. Nước bắn từ mũi thuyền, sóng làm thuyền chồng chềnh, lúc lên xuống thuyền phải bám tay. Trước khi bước lên thuyền, cho máy vào túi khô, gập miệng túi, đeo chéo người. Chỉ lấy máy ra khi thuyền đã chạy ổn định, ngồi vững, và cất lại trước khi thuyền cập bờ. Không cầm máy trong tay khi lội từ thuyền vào bãi.
Ngồi ở phía đuôi thuyền và giữa thuyền thường ít bị nước bắn hơn ngồi mũi. Nếu ngồi mũi, quay lưng về hướng nước bắn khi cất hay lấy máy. Chuyến thuyền ra hòn từ đầu tới cuối có bài riêng trong chuyên mục đảo nhỏ của trang.
Đọng hơi nước: bẫy của phòng máy lạnh
Phòng ở có máy lạnh, ngoài trời nóng ẩm: đây là công thức khiến ống kính mờ đặc khi bạn bước ra ngoài lúc sáng sớm định chụp bình minh. Hơi nước trong không khí nóng gặp bề mặt lạnh của máy, ngưng tụ ngay trên kính trước, kính ngắm, và tệ hơn là bên trong ống kính. Lớp mờ này có thể mất cả chục phút mới tan, đúng lúc ánh sáng đẹp nhất trôi qua.
Cách tránh: tối hôm trước, cho máy vào túi kín (túi zip hoặc túi khô) rồi mới để trong phòng lạnh. Sáng ra, mang cả túi ra ngoài và chờ chừng hai mươi tới ba mươi phút cho máy ấm lên bằng nhiệt độ ngoài trời trước khi mở. Hơi nước sẽ đọng ở mặt ngoài túi thay vì trên máy. Cách khác đơn giản hơn là để máy ở chỗ không có máy lạnh trực tiếp thổi vào, như góc hiên có mái che, nếu an toàn.
Nếu đã lỡ bị mờ, đừng lau liên tục vì càng lau càng mờ. Để máy ở ngoài, tháo nắp ống kính, chờ nó tự ấm lên. Nếu thấy hơi nước đọng phía trong ống kính và không tan sau vài giờ, cất máy với nhiều gói hút ẩm và mang đi kiểm tra khi về đất liền.
Sạc pin và sao lưu ảnh mỗi tối
Điện trên đảo phần lớn ổn định, nhưng chỗ ở có thể có lúc mất điện hoặc chập chờn, nhất là ngày gió bão. Sạc pin ngay khi về phòng, đừng để tới khuya. Dùng ổ cắm có cầu chì, tránh cắm quá nhiều bộ sạc vào một ổ nhỏ. Không sạc thiết bị khi cổng sạc còn ẩm hoặc dính nước biển; lau khô và chờ cho khô hẳn.
Sao lưu ảnh mỗi tối là thói quen đáng giá nhất của người đi chụp. Thẻ nhớ có thể hỏng, máy có thể rơi xuống biển, balô có thể ướt trên thuyền. Chép ảnh từ thẻ ra ít nhất một nơi khác: ổ cứng nhỏ, máy tính, điện thoại có dung lượng lớn. Sóng di động trên đảo có thể chậm khi đông người, nên đừng chỉ trông vào đồng bộ lên mạng; chép ra thiết bị vật lý trước, đồng bộ sau khi về đất liền.
Mang nhiều thẻ nhớ dung lượng vừa phải thay vì một thẻ rất lớn. Nếu một thẻ hỏng, bạn chỉ mất một phần chuyến đi. Đánh dấu thẻ đã đầy, cất riêng trong hộp kín.
Khi máy hoặc điện thoại rơi xuống nước biển
Lấy máy ra khỏi nước càng nhanh càng tốt, tắt nguồn ngay, đừng thử bật lên xem còn chạy không. Với máy ảnh, tháo pin, thẻ nhớ và ống kính. Với điện thoại, tháo ốp, khay sim nếu tháo được. Lau sạch nước biển bên ngoài bằng khăn ẩm nước ngọt để gỡ muối, rồi lau khô.
Không sấy bằng máy sấy tóc nóng, không phơi dưới nắng gắt, không cắm sạc. Mẹo vùi điện thoại vào gạo không có cơ sở chắc chắn và có thể làm bụi gạo lọt vào khe. Để máy ở chỗ thoáng, khô, cùng gói hút ẩm, và mang tới nơi sửa chữa sớm nhất có thể; nước biển ăn mòn mạch rất nhanh, càng để lâu càng khó cứu.
Thẻ nhớ thường sống sót tốt hơn máy. Lau khô, để khô hẳn rồi đọc thử bằng máy khác. Đây cũng là lúc bạn biết ơn thói quen sao lưu mỗi tối.
Câu hỏi thường gặp
Có cần mua túi chống nước cho máy ảnh khi đi Phú Quý không?
Nếu bạn đi xe máy quanh đảo, đi thuyền ra hòn nhỏ, hay đi mùa có mưa rào, một túi khô loại phổ thông rất đáng mang. Nó không dùng để chụp dưới nước, chỉ để cất máy an toàn khi di chuyển. Muốn chụp dưới nước thì cần vỏ chuyên dụng.
Gói hút ẩm dùng được bao lâu?
Tuỳ loại và độ ẩm, thường vài ngày tới vài tuần là bão hoà. Loại hạt đổi màu cho biết khi nào cần thay. Trên đảo ẩm, nên mang dư vài gói; gói đã bão hoà có thể phơi nắng hoặc sấy nhẹ để dùng lại, tuỳ hướng dẫn của loại đó.
Máy ảnh có khả năng chống chịu thời tiết thì có cần lau muối không?
Vẫn cần. Chống chịu thời tiết giúp hạn chế nước và bụi lọt vào bên trong, nhưng muối vẫn bám bên ngoài, vào nút bấm, ngàm, vòng xoay. Lau muối cuối ngày giúp các gioăng làm việc tốt lâu hơn và máy bền hơn.
Có nên để máy trong xe máy, cốp xe khi đi chơi không?
Cốp xe máy dưới nắng có thể rất nóng và rung liên tục trên đường xấu. Để máy trong balô đeo trên người thì tốt hơn. Nếu bắt buộc để trong cốp, bọc kỹ, đặt trong túi khô và không để quá lâu vào giờ nắng gắt.
Làm sao biết ống kính đã bị cát vào?
Dấu hiệu thường gặp là vòng zoom hoặc vòng lấy nét có tiếng lạo xạo, xoay nặng hơn hoặc không đều. Đừng cố xoay mạnh. Thổi bụi quanh khe, và nếu vẫn còn, mang tới thợ vệ sinh ống kính khi về đất liền thay vì tự tháo.
Nên sao lưu ảnh vào đâu khi trên đảo?
Ít nhất một bản ngoài thẻ nhớ: ổ cứng di động nhỏ, máy tính xách tay, hoặc điện thoại dung lượng lớn. Đồng bộ lên dịch vụ lưu trữ mạng khi sóng tốt là bản thứ ba. Không chờ về nhà mới chép, vì rủi ro mất thẻ, ướt máy cao nhất chính là trong chuyến đi.