Một tấm ảnh biển đảo có bố cục tốt thường có ba lớp: tiền cảnh gần máy (đá bazan, vũng nước triều, cát), trung cảnh mang câu chuyện (thuyền, người, đồi điện gió) và hậu cảnh là trời và biển; đường chân trời đặt ở một phần ba trên hoặc dưới khung, không cắt đôi ảnh, và luôn thẳng.
Phú Quý cho người chụp rất nhiều chất liệu trên một diện tích nhỏ: bờ đá sẫm màu, nước nông xanh ngọc, thuyền sơn màu neo dày trong vịnh, đồi có cánh quạt điện gió, hải đăng, hàng phi lao, đường làng hẹp. Cái khó là chất liệu nhiều thì dễ nhồi nhét. Ảnh đẹp thường là ảnh biết bỏ bớt.
Bài này không tả từng điểm đến (đã có trên phuquy.org) mà chỉ cách sắp các vật thể trong khung hình, với những tình huống hầu như ai cũng gặp trên đảo.
Đường chân trời: quyết định đầu tiên
Trên biển, đường chân trời là đường thẳng dài nhất trong ảnh, nên mắt người xem bám vào nó trước tiên. Nghiêng một chút là cả ảnh như đổ. Bật đường lưới trên máy và chỉnh khi đang ngắm, đừng hẹn sửa sau, vì cắt để chỉnh thẳng sẽ mất bớt khung hình.
Đặt đường chân trời ở đâu tuỳ phần nào đáng xem hơn. Trời có mây đẹp, màu hồng cam: đưa chân trời xuống một phần ba dưới, cho trời chiếm hai phần. Trời trống, nhưng mặt nước có phản chiếu, có đá, có màu xanh ngọc của vùng nước nông: đưa chân trời lên một phần ba trên. Đặt chân trời giữa khung chỉ hợp khi bạn chủ ý làm ảnh đối xứng, chẳng hạn mặt nước lặng soi gần như hoàn hảo một đám mây.
Một lưu ý riêng với điện thoại góc siêu rộng: đường chân trời đặt sát mép trên hoặc mép dưới sẽ bị cong. Nếu dùng ống này, giữ chân trời gần giữa rồi cắt bớt sau, hoặc chuyển sang ống chính.
Tiền cảnh: thứ làm ảnh biển có chiều sâu
Đá bazan sẫm màu. Bờ đá của đảo có màu tối, nhiều hốc và rãnh. Hạ máy thấp, cách đá chừng một gang tay tới nửa mét, để mặt đá có kết cấu chiếm phần dưới khung, rồi kéo mắt người xem ra biển. Đá ướt sau sóng rút phản chiếu trời rất đẹp.
Vũng nước triều. Lúc nước ròng, giữa các tảng đá còn những vũng nước nhỏ, lặng. Đặt máy sát mép vũng, chúng thành tấm gương soi mây và trời. Chú ý đừng đạp lên sinh vật bám trong vũng.
Vệt cát và dấu sóng. Trên bãi cát, đường sóng vừa rút để lại vệt cong. Đứng sao cho vệt cong chạy từ góc dưới vào giữa ảnh, nó thành đường dẫn tự nhiên.
Hàng rào, phi lao, cột mốc. Một nhánh phi lao vươn vào mép khung, một cột bê tông cũ trên gành có thể làm khung viền hoặc điểm neo. Đừng để chúng chạm vào đường chân trời; tách ra một khoảng trời.
Đừng để tiền cảnh lấn át. Tiền cảnh là đường dẫn, không phải nhân vật chính. Nếu hòn đá gần máy chiếm nửa ảnh mà không có gì phía sau đáng nhìn, ảnh sẽ nặng phía dưới.
Thuyền: chờ đúng chỗ thay vì đuổi theo
Thuyền đánh cá là chủ thể được chụp nhiều nhất trên đảo, và cũng là chủ thể chụp hỏng nhiều nhất: cả vịnh chi chít thuyền, khung hình thành một mớ cột và dây chằng chịt. Cách xử lý là tìm một chiếc tách ra khỏi đám đông, hoặc dùng ống tele chặt vào một nhóm hai ba chiếc có màu sơn bổ trợ nhau.
Thuyền đang di chuyển thì đừng đuổi theo. Quan sát hướng thuyền ra vào trong vài phút, chọn chỗ đứng có hậu cảnh gọn (trời trống, một mỏm đá, ánh mặt trời trên mặt nước), rồi chờ chiếc thuyền đi vào đúng vị trí. Đặt thuyền ở một điểm giao của lưới ba phần, mũi thuyền hướng vào phía có nhiều khoảng trống hơn, để người xem cảm giác thuyền "đi vào" ảnh chứ không phải sắp ra khỏi khung.
Thuyền neo trong vịnh lúc nước lặng cho phản chiếu thân thuyền dưới nước. Đây là cảnh hợp giờ xanh và đầu buổi sáng, trước khi gió nổi. Bến thuyền là chỗ làm việc của ngư dân: đứng ở chỗ không cản lối đi, không leo lên thuyền, không đứng lên đồ nghề phơi trên bến. Cách ngắm cảng và vịnh mà không làm phiền đã có trên phuquy.org.
Đồi điện gió và hải đăng: bài toán tỷ lệ
Cánh quạt điện gió và ngọn hải đăng là hai mốc cao nhìn thấy từ nhiều nơi trên đảo. Đứng ngay chân trụ chụp ngửa lên, ảnh sẽ ấn tượng nhưng mất ngữ cảnh. Đứng xa, ống tele, cho các trụ đứng thành hàng trên nền trời, bạn có hình khối gọn, nhịp điệu lặp lại. Thêm một người, một xe máy nhỏ đứng ở chân đồi, người xem lập tức hiểu trụ cao bao nhiêu.
Cánh quạt quay sẽ nhoè nếu tốc độ màn trập chậm. Muốn cánh sắc nét, dùng tốc độ nhanh; muốn thể hiện chuyển động, cố ý chụp chậm khi trời gần tối, đặt máy trên chân, để cánh thành một vòng mờ trong khi trụ vẫn nét. Hai kiểu này kể hai chuyện khác nhau, nên quyết định trước.
Ánh sáng xiên buổi sớm hoặc chiều muộn làm trụ trắng có khối, có bóng. Giữa trưa, trụ trắng dưới trời xanh gắt dễ thành mảng cháy sáng. Nếu chỉ có giờ trưa, chụp ngược sáng thành bóng đen trên nền trời, hoặc chờ mây trôi qua che bớt.
Đường dẫn và nhịp lặp: thứ có sẵn trên đảo
Đường dẫn là những đường trong ảnh kéo mắt người xem từ mép khung vào chủ thể. Trên đảo, chúng có sẵn ở khắp nơi: con đường bê tông men theo bờ, bờ kè đá chạy ra biển, lối mòn xuống bãi tắm, vệt sóng trắng chạy dọc bãi cát, cả hàng dây neo thuyền căng xiên trên mặt nước. Đặt điểm bắt đầu của đường dẫn ở một góc dưới khung, để nó chạy về phía chủ thể ở một phần ba trên, ảnh sẽ có chiều sâu ngay.
Nhịp lặp là những vật giống nhau xếp thành hàng: các trụ điện gió trên sống đồi, những chiếc thuyền thúng úp trên cát, các giàn phơi mực, hàng phi lao uốn theo gió. Chụp nhịp lặp, tìm góc để các vật thể tách nhau ra, không chồng lên nhau; rồi nếu có thể, chờ một "vật phá nhịp" xuất hiện, như một người đi ngang hay một chiếc thuyền màu khác. Nhịp lặp cộng một điểm phá nhịp là công thức cổ điển nhưng ít khi thất bại.
Ánh sáng đổi thì bố cục đổi
Cùng một chỗ đứng, bố cục đẹp lúc bình minh có thể vô nghĩa lúc giữa trưa. Khi nắng xiên, bóng đổ dài làm nổi khối đá, vệt cát, hàng cây; bạn có thể dùng chính bóng đổ làm đường dẫn. Khi nắng đứng bóng, mọi thứ phẳng ra, màu nước biển lại đẹp nhất vì ánh sáng xuyên thẳng xuống vùng nước nông, làm hiện màu xanh ngọc và màu cát dưới đáy.
Vì vậy, đừng dùng một công thức cho cả ngày. Sáng sớm và chiều muộn, ưu tiên khối và bóng: đá, đồi điện gió, người đi trên bờ. Giữa trưa, ưu tiên màu: nhìn từ chỗ cao xuống vùng nước nông, chụp thuyền nhỏ nổi trên nền nước trong, chụp cận vân nước trên đá. Nếu có kính lọc phân cực cho máy ảnh, đây là lúc nó có ích nhất, giúp giảm phản chiếu mặt nước để thấy rạn đá dưới đáy.
Chiều hướng nắng cũng quyết định đứng phía nào. Nắng sau lưng cho màu trung thực, trời xanh đậm; nắng trước mặt cho bóng đen và viền sáng; nắng chiếu ngang cho khối rõ nhất. Đi quanh chủ thể nửa vòng trước khi chọn chỗ đứng, bạn sẽ thấy ba bức ảnh khác nhau.
Người trong cảnh: tỷ lệ, hướng nhìn và khoảng trống
Một người nhỏ trong cảnh rộng là cách nhanh nhất để người xem hiểu kích thước của gành đá hay độ rộng của biển. Đặt người ở một điểm giao của lưới ba phần, cho họ nhìn hoặc bước về phía có khoảng trống lớn hơn trong khung. Người nhìn thẳng ra mép ảnh gần nhất làm người xem có cảm giác bị chặn lại.
Màu áo cũng là một phần bố cục. Trên nền đá sẫm và biển xanh, một chiếc áo đỏ, vàng hay trắng nổi bật ngay; áo xanh dương hoặc đen sẽ chìm vào cảnh. Nếu đi nhóm và định chụp nhiều, bàn trước màu trang phục, tránh hai người mặc hai màu cùng chói đứng cạnh nhau.
Với người dân đang làm việc, nguyên tắc ngược lại: bạn không sắp xếp họ, bạn chờ họ. Đứng xa, để họ làm việc tự nhiên, chụp dáng và động tác, không chụp cận mặt khi chưa xin phép. Cách xin phép và ứng xử khi chụp người trong làng biển có bài riêng trong chuyên mục này.
Khung dọc hay khung ngang
Lựa chọn này nên đến từ cảnh, không phải từ thói quen cầm điện thoại. Bảng dưới gợi ý cho những cảnh hay gặp trên đảo.
| Cảnh | Khung hợp | Lý do |
|---|---|---|
| Đường bờ biển dài, nhiều mỏm đá | Ngang | Trải được nhịp các mỏm đá theo chiều ngang |
| Một trụ điện gió, ngọn hải đăng | Dọc | Nhấn chiều cao, để trời phía trên làm khoảng thở |
| Lối mòn xuống bãi, đường làng hẹp | Dọc | Đường dẫn chạy từ dưới lên giữa ảnh |
| Vịnh đầy thuyền neo | Ngang | Cho thuyền có chỗ dàn ra, tránh chồng chéo |
| Vũng nước triều soi mây | Dọc | Có cả vũng gần máy và trời phía trên |
| Đăng lên mạng xã hội dạng tin | Dọc | Khung hiển thị đầy màn hình điện thoại |
Khi không chắc, chụp cả hai. Một mẹo nữa: chụp ngang nhưng để rộng hơn một chút, sau này cắt được cả khung vuông lẫn khung dọc nếu cần, miễn ảnh đủ độ phân giải.
Những lỗi bố cục hay gặp trên đảo
Đây là các lỗi lặp đi lặp lại trong ảnh du lịch biển đảo; nhận ra một lần là tránh được về sau.
- Cột điện, dây điện cắt ngang trời: dịch vài bước sang bên hoặc hạ thấp máy để giấu cột sau một vật khác.
- Đỉnh đầu người mọc ra cột trụ: người đứng trước trụ điện gió, trước cột cờ, nhìn như có cây cắm trên đầu. Đổi góc để có khoảng trống phía sau đầu.
- Chủ thể đặt ngay chính giữa không lý do: dời sang một phần ba, trừ khi bạn chủ ý làm ảnh đối xứng.
- Mép khung có vật lạ: túi nilon, xe máy, mũi giày, ngón tay. Quét mắt quanh bốn mép trước khi bấm.
- Quá nhiều thứ: đá, thuyền, người, điện gió, mây… cùng đòi chú ý. Chọn một nhân vật chính, cái còn lại làm nền hoặc bỏ ra ngoài.
- Chụp ở tầm mắt đứng mọi lúc: hạ máy xuống gần mặt đá, hoặc lên chỗ cao nhìn xuống, ảnh sẽ khác hẳn ảnh của mọi người khác.
Một bài tập hữu ích cho buổi chiều đầu tiên trên đảo: chọn một chỗ, đứng yên, chụp năm khung hình khác nhau mà không di chuyển quá mười bước. Bạn sẽ ngạc nhiên vì có bao nhiêu ảnh ở ngay chỗ mình đứng.
Câu hỏi thường gặp
Quy tắc một phần ba có bắt buộc không?
Không. Đó là điểm xuất phát an toàn để ảnh cân bằng. Khi đã quen, bạn có thể đặt chủ thể sát mép để tạo cảm giác cô đơn, hoặc chính giữa để làm ảnh đối xứng. Điều quan trọng là bố cục phải có chủ ý, người xem nhìn vào biết bạn muốn họ thấy gì trước.
Có nên chụp người đi cùng vào mọi ảnh phong cảnh không?
Một bóng người nhỏ trong cảnh rộng giúp người xem hình dung tỷ lệ, nhất là ở bờ đá và đồi điện gió. Nhưng nếu người đứng quá gần và chiếm nửa khung, ảnh thành ảnh chân dung có phông nền. Quyết định trước đây là ảnh cảnh hay ảnh người.
Làm sao để ảnh thuyền neo trong vịnh bớt rối?
Dùng ống tele chặt vào một nhóm nhỏ, chọn góc có hậu cảnh là trời hoặc mặt nước, và chụp lúc nước lặng để có phản chiếu. Lên chỗ cao nhìn xuống cũng giúp tách thuyền thành các mảng màu, thay vì một rừng cột buồm chồng nhau.
Có cần mang ống góc rộng khi đi Phú Quý không?
Hữu ích cho bờ đá và bầu trời, nhưng không bắt buộc. Điện thoại đời mới có ống góc siêu rộng dùng tạm được. Nếu chỉ mang một ống cho máy ảnh rời, một ống zoom tiêu chuẩn sẽ linh hoạt hơn ống góc rộng chuyên dụng.
Ảnh phong cảnh nên chụp ở độ cao nào?
Tầm mắt đứng là góc ai cũng có. Hạ máy thấp sát đá hoặc mặt nước tạo cảm giác chiều sâu; lên đồi, lên dốc nhìn xuống cho thấy hình dáng bờ biển và màu nước. Thử ít nhất hai độ cao ở mỗi chỗ đứng.