Một bộ đồ giảm rác nhựa cho chuyến Phú Quý chỉ cần năm món: mỗi người một bình nước, một túi vải gấp gọn, một hộp đựng có nắp kín, một bộ muỗng đũa và một túi nhỏ đựng rác. Năm món này thay được phần lớn chai nước, túi ni lông, hộp xốp, ly nhựa mà một khách du lịch thường thải ra trong vài ngày ở đảo. Điều quyết định không phải là mua đồ đẹp, mà là dùng chúng đều đặn.
Nhiều người từng mua bình nước đẹp, túi vải in hình rồi để quên ở nhà, hoặc mang theo mà không dùng vì ngại. Bài này đi vào chuyện thực tế: chọn món nào hợp với chuyến đi đảo, dùng thế nào ở chợ, ở quán, trên thuyền, nói gì với người bán để không phiền ai.
Lý do vì sao giảm rác nhựa đặc biệt có ý nghĩa ở một hòn đảo xa bờ có bài riêng trong danh mục này. Ở đây chỉ bàn chuyện làm: chọn gì, dùng ở đâu, nói gì, rửa thế nào, và món nào không đáng mang.
Năm món cơ bản và cách chọn
Bình nước. Bình giữ nhiệt bằng thép không gỉ giữ nước mát trong nắng, chịu va đập trên thuyền và trên xe máy. Dung tích vừa đủ cho nửa ngày, có quai hoặc dây để treo. Nắp kín, không rò; miệng đủ rộng để rửa. Mỗi người một bình, ghi dấu để không nhầm.
Túi vải. Loại gấp gọn trong lòng bàn tay, vải dày vừa phải, quai chắc. Dùng đi chợ, mua trái cây, đựng đồ ướt tạm thời, đựng rác nhặt được. Mang hai cái: một sạch, một cho đồ bẩn.
Hộp đựng có nắp kín. Hộp thép hoặc hộp nhựa dùng nhiều lần, nắp có gioăng. Dùng mua đồ ăn mang đi, đựng đồ ăn khi ra hòn, đựng hải sản đã chế biến mang về chỗ ở. Hộp có nắp kín quan trọng vì đi xe máy, đi thuyền rất dễ đổ.
Muỗng đũa, ống hút. Bộ muỗng đũa gọn trong túi vải nhỏ; ống hút thép hoặc tre nếu bạn quen uống bằng ống hút. Trẻ nhỏ có thể dùng ống hút silicon.
Túi rác nhỏ. Túi có khoá kéo hoặc túi vải dày để gom vỏ chai, vỏ bánh, khăn giấy trong ngày; về tới chỗ ở thì phân loại.
Mỗi món thay được gì
Bảng dưới cho thấy một bộ đồ nhỏ thay được những đồ dùng một lần nào trong mấy ngày ở đảo. Không có con số, chỉ có tình huống — bạn tự đếm theo thói quen của mình.
| Món mang theo | Thay cho | Tình huống dùng trên đảo |
|---|---|---|
| Bình nước | Chai nước nhựa nhỏ | Đi vòng đảo, ngồi thuyền, leo Núi Cấm, ra bãi |
| Túi vải | Túi ni lông | Đi chợ sáng, mua trái cây, mua đặc sản mang về |
| Hộp đựng | Hộp xốp, hộp nhựa một lần | Mua đồ ăn sáng mang đi, bữa trưa trên hòn |
| Muỗng đũa, ống hút | Muỗng nĩa nhựa, ống hút nhựa | Ăn đồ mang đi, uống nước dừa, cà phê mang đi |
| Ly giữ nhiệt nhỏ | Ly nhựa có nắp | Mua cà phê, nước mía, sinh tố mang đi |
| Túi rác nhỏ | Vứt rác tại chỗ | Mọi lúc ngoài trời, nhất là ở bãi đá và trên hòn |
Bạn không cần mang đủ sáu món. Với chuyến đi đảo, bình nước và túi vải là hai món tạo khác biệt lớn nhất; những món khác tuỳ thói quen ăn uống của bạn.
Dùng ở chợ và ở quán mà không phiền
Ở chợ, đưa túi vải trước khi người bán kịp lấy túi ni lông, kèm một câu nhẹ nhàng: "Chị cho em vào túi này luôn nhé." Với hàng có nước như cá, mực, ốc, người bán thường vẫn cần một lớp túi để không chảy nước; nhận lớp túi đó là hợp lý, từ chối lớp túi thứ hai, thứ ba bọc bên ngoài. Mục tiêu là giảm, không phải gây khó cho người bán.
Ở quán, nếu ăn tại chỗ thì vấn đề gần như không có. Khi mua mang đi, đưa hộp của mình và nói rõ từ đầu: "Cho em vào hộp này, không cần hộp xốp." Người bán thường vui vì đỡ một cái hộp. Với nước uống mang đi, đưa ly giữ nhiệt; nếu quán không tiện thì chọn ngồi uống tại chỗ mười phút cũng là một cách.
Có những lúc bạn sẽ quên, hoặc tình huống không cho phép: quán đông, người bán vội, đồ ăn đã gói sẵn. Không sao. Giảm được phần lớn là đủ ý nghĩa; tự trách mình vì một cái túi ni lông thì chuyến đi sẽ mất vui. Chỉ cần mang cái túi đó về, dùng lại, rồi bỏ đúng chỗ.
Đi nhóm thì thống nhất trước: ai giữ hộp, ai giữ túi, ai mua đồ ăn sáng. Nhóm năm người mà có hai hộp to là đủ mua đồ ăn sáng cho cả nhóm.
Trên thuyền và trên hòn
Chuyến ra hòn là lúc dễ phát sinh rác nhất: nước uống, đồ ăn trưa, bánh kẹo, kem chống nắng, khăn giấy, tất cả trong nửa ngày, ở nơi không có thùng rác. Đây cũng là lúc bộ đồ giảm rác phát huy tác dụng nhất.
Trước giờ đi, đổ đầy bình nước cho mỗi người, mang thêm một bình lớn chung cho cả nhóm nếu trời nắng. Đồ ăn trưa cho vào hộp kín: cơm, bánh mì, trái cây đã gọt. Tránh mang đồ ăn đóng gói nhiều lớp. Cho tất cả vào túi chống nước hoặc túi vải buộc chặt, đặt ở chỗ thuyền ít bị nước bắn.
Trên hòn, chọn chỗ ăn trên cát hoặc trên đá khô, xa mép nước để gió không thổi đồ xuống biển. Ăn xong gom hết vào túi rác, kể cả vỏ hạt, vỏ trái cây. Trước khi lên thuyền về, mỗi người nhìn quanh chỗ mình ngồi một lượt.
Nếu người lái thuyền có thói quen vứt rác xuống biển, bạn có thể nhẹ nhàng xin mang túi rác của thuyền về giúp. Đa số người làm dịch vụ không phản đối, và đôi khi họ chỉ cần có người làm trước.
Rửa và giữ bộ đồ sạch trên đảo
Một lý do khiến người ta ngại dùng đồ dùng lại khi đi du lịch là chuyện rửa. Trên đảo, nước ngọt cần dùng tiết kiệm, nên rửa cũng cần khéo. Rửa hộp, bình ngay sau khi dùng, khi vết bẩn chưa khô; dùng ít nước rửa chén, xả bằng một chậu nước thay vì vòi chảy liên tục. Lau khô và phơi nơi thoáng gió, gió biển làm khô rất nhanh.
Bình nước nên rửa mỗi tối, súc kỹ phần nắp và gioăng, để mở nắp qua đêm. Nếu đựng nước dừa, nước ngọt có đường thì rửa ngay hôm đó để không có mùi. Ống hút thép cần que cọ nhỏ; không có thì chọn không dùng ống hút.
Túi vải đựng đồ ướt, đồ có cát thì giũ sạch cát ở bãi trước khi về, phơi khô trước khi gấp lại. Túi ẩm gấp lại sẽ có mùi sau một hai ngày trong khí hậu đảo.
Nếu chỗ ở có bồn rửa chung, hỏi chủ nhà trước khi dùng và dọn sạch sau khi rửa. Chuyện dùng nước ngọt tiết kiệm khi ở homestay có bài riêng trong danh mục này.
Đồ vệ sinh cá nhân: chiết lọ, xà bông bánh, bớt gói nhỏ
Ngoài chai nước và túi ni lông, có một nguồn rác nhựa ít ai để ý: những gói dầu gội, sữa tắm, kem đánh răng cỡ nhỏ, những chai mỹ phẩm du lịch dùng một chuyến rồi bỏ. Mỗi gói rất nhỏ, nhưng là loại nhựa nhiều lớp gần như không tái chế được, và rất dễ bị gió thổi bay ra bãi.
Cách gọn nhất là chiết từ chai lớn ở nhà sang vài lọ nhỏ dùng lại được, dán băng dính ghi tên bằng bút để không nhầm. Xà bông bánh, dầu gội dạng bánh nhẹ, không đổ, không bị giới hạn như chất lỏng; chỉ cần một hộp nhỏ có lỗ thoát nước để đựng. Bàn chải tre, kem đánh răng tuýp nhỏ của nhà mang theo dùng dở cũng được.
Khi ở chỗ ở có sẵn đồ vệ sinh cá nhân dùng một lần, nếu bạn đã mang đồ riêng thì đừng bóc những gói đó chỉ vì có sẵn. Để nguyên, chủ nhà dùng lại cho khách khác hoặc cho chính gia đình họ. Những gói đã bóc nhưng chưa dùng hết thì mang theo dùng tiếp, không bỏ lại.
Kem chống nắng là món riêng, cần chọn kỹ vì liên quan tới rạn san hô; danh mục lặn ngắm san hô của trang có bài về cách đọc thành phần và bôi đúng lúc.
Cho trẻ em cùng tham gia
Trẻ em thường hào hứng với bộ đồ của riêng mình hơn người lớn nghĩ: một bình nước có màu bé chọn, một cái túi vải nhỏ để đựng vỏ ốc đã chết nhặt được trên cát rồi thả lại, một hộp cơm in hình. Giao cho trẻ việc "giữ túi rác của cả nhà" trong một buổi, hay đếm xem hôm nay cả nhà đã không phải dùng bao nhiêu chai nhựa, là cách biến chuyện giảm rác thành trò chơi.
Ở bãi biển, trẻ dễ nhặt những thứ người lớn bỏ qua: nắp chai, ống hút, mẩu ni lông vùi trong cát. Dạy trẻ không nhặt vật sắc như mảnh chai, lưỡi câu, kim tiêm — gặp thì gọi người lớn. Đeo găng hoặc dùng kẹp nhặt rác nếu có.
Những gì trẻ học được trên một hòn đảo, nơi bãi cát và nước biển ở ngay trước mắt, thường nhớ lâu hơn mọi bài giảng ở lớp. Đó là món quà mang về giá trị hơn mọi món đặc sản.
Những món không đáng mang
Không phải đồ gắn nhãn "xanh" nào cũng hợp với chuyến đi đảo. Một số món chỉ thêm nặng ba lô:
- Bộ hộp nhiều tầng cồng kềnh: một hai hộp vừa là đủ cho vài ngày.
- Ly thuỷ tinh, bình thuỷ tinh: đẹp nhưng dễ vỡ trên thuyền, trên xe; mảnh vỡ lại thành rác nguy hiểm.
- Đồ "thân thiện môi trường" dùng một lần như ống hút giấy, muỗng gỗ mua cả túi: vẫn là rác dùng một lần, chỉ phân huỷ nhanh hơn nhựa.
- Túi vải mới mua chỉ để đi chuyến này: túi cũ ở nhà dùng tốt như nhau.
- Nhiều chai lọ mỹ phẩm cỡ nhỏ mua riêng cho chuyến đi: chiết từ chai lớn ở nhà vào lọ dùng lại được.
Nguyên tắc chung: món tốt nhất là món bạn đã có và sẽ dùng nhiều lần. Mua mới một bộ đồ "xanh" chỉ để chụp ảnh rồi bỏ xó không giúp gì cho hòn đảo.
Sau chuyến đi, giữ bộ đồ này ở một chỗ cố định trong nhà, sẵn sàng cho chuyến sau. Thói quen hình thành ở Phú Quý có thể theo bạn về tới chợ gần nhà.
Câu hỏi thường gặp
Trên đảo có chỗ châm nước cho bình cá nhân không?
Nhiều chỗ ở có bình nước lọc cho khách, nhiều quán sẵn lòng châm nước khi bạn gọi đồ. Hỏi chủ chỗ ở ngay ngày đầu, và mua nước đóng bình lớn để ở phòng nếu nơi đó không có sẵn.
Người bán ở chợ có khó chịu khi khách đưa túi riêng không?
Thường là không, nhất là khi bạn đưa túi trước và nói nhẹ nhàng. Với hàng có nước như hải sản, nhận một lớp túi để không chảy nước là hợp lý; chỉ từ chối những lớp túi thừa bên ngoài.
Bình giữ nhiệt hay chai nhựa dùng nhiều lần tốt hơn khi đi biển?
Bình thép giữ nhiệt giữ nước mát lâu dưới nắng, bền khi va đập trên thuyền và xe máy. Chai nhựa dùng nhiều lần nhẹ hơn, rẻ hơn. Món bạn đã có và sẽ dùng thường xuyên là lựa chọn tốt nhất.
Đi nhóm đông thì nên chuẩn bị bộ đồ giảm rác thế nào?
Mỗi người một bình nước và một túi vải nhỏ; còn hộp đựng, túi rác, bình nước lớn thì cả nhóm dùng chung, phân người giữ. Thống nhất trước ai mua đồ ăn sáng mang theo hộp để không ai phải dùng hộp xốp.
Rửa hộp và bình ở đảo có tốn nhiều nước không?
Không, nếu rửa ngay sau khi dùng và rửa trong chậu thay vì để vòi chảy. Phơi trong gió biển khô rất nhanh. Bình nước nên rửa mỗi tối và để mở nắp qua đêm.
Ống hút giấy có phải lựa chọn tốt khi đi đảo không?
Ống hút giấy vẫn là đồ dùng một lần, chỉ phân huỷ nhanh hơn nhựa. Nếu bạn cần ống hút, ống thép hoặc tre dùng lại được là lựa chọn tốt hơn; nếu không thật cần, không dùng ống hút là đơn giản nhất.