Để chụp bình minh trên biển ở Phú Quý, bạn cần có mặt ở bờ phía đông trước giờ mặt trời mọc khoảng 30–40 phút, đứng ở chỗ nhìn thẳng ra hướng mặt trời sẽ lên của đúng tháng đó (lệch về đông bắc vào mùa hè, lệch về đông nam vào mùa đông), dựng máy trên chân, chụp RAW, đo sáng theo vùng trời sáng nhất và chụp bù trừ vài mức để giữ được cả trời lẫn đá.
Đảo nhỏ, đường quanh đảo ngắn, nên đi từ chỗ ở ra một đoạn bờ đón nắng sớm thường chỉ mất một quãng xe máy. Cái khó không nằm ở đường đi mà ở ba thứ: mặt trời vùng vĩ độ thấp lên rất nhanh, chân trời trên biển hay có dải mây hoặc hơi nước che, và ánh sáng đẹp nhất lại rơi vào lúc trời còn tối, khi người mới chụp chưa kịp dựng máy.
Bài này đi theo thứ tự công việc của một buổi sáng: tính giờ, chọn hướng, chọn chỗ đứng, cài máy, đọc mây, rồi chuẩn bị từ đêm hôm trước. Chỗ ngắm cụ thể trên đảo và chuyện ra bờ lúc trời tối đã có bài riêng; xem thêm trên phuquy.org.
Vì sao bình minh trên đảo khó chụp hơn ta tưởng
Ở vùng gần xích đạo như Phú Quý, mặt trời mọc gần như thẳng đứng lên khỏi mặt biển. Ở các nước ôn đới, mặt trời lên xiên nên quãng "giờ vàng" kéo dài cả tiếng; ở đây, từ lúc mép mặt trời nhú lên tới khi nắng đã gắt và trắng chỉ còn chừng vài chục phút. Người quen chụp ở Đà Lạt hay ở miền Bắc mùa đông thường bất ngờ vì nhịp này: vừa chỉnh xong bố cục thì ánh sáng đã qua mất.
Thứ hai là đường chân trời. Trên biển hở, sát mặt nước hay có một dải hơi ẩm và mây thấp. Mặt trời mọc ra sau dải này, nên lúc giờ mọc ghi trên ứng dụng, bạn thường chưa thấy gì, rồi vài phút sau mặt trời mới ló lên khỏi dải mây, đã tròn và sáng. Nếu chỉ canh đúng phút mặt trời mọc thì dễ về tay trắng.
Thứ ba là độ chênh sáng. Bầu trời phía mặt trời sáng gấp nhiều lần đá bazan sẫm màu ở tiền cảnh. Cảm biến máy ảnh, nhất là cảm biến nhỏ của điện thoại, không giữ nổi cả hai trong một lần bấm. Bạn phải chọn giữ trời hay giữ đá, hoặc chụp nhiều tấm để ghép. Hiểu ba điều này rồi thì mọi bước bên dưới đều có lý do.
Tính giờ: giờ xanh, giờ hồng và giờ vàng
Một buổi bình minh có ba pha ánh sáng, mỗi pha cho một kiểu ảnh khác nhau. Mốc phút cụ thể thay đổi theo ngày; lấy giờ mặt trời mọc từ ứng dụng thời tiết hoặc ứng dụng thiên văn vào tối hôm trước rồi tính lùi.
| Pha | Tính từ giờ mặt trời mọc | Ánh sáng | Hợp để chụp |
|---|---|---|---|
| Giờ xanh | khoảng 40 đến 20 phút trước | Trời xanh thẫm, biển phẳng màu, đèn thuyền còn sáng | Phơi sáng dài, mặt nước mịn, thuyền neo với đèn |
| Giờ hồng | khoảng 20 phút trước tới lúc mọc | Chân trời chuyển cam, hồng; mây trung tầng bắt màu | Ảnh rộng, mây, phản chiếu trên vũng nước triều |
| Lúc mặt trời ló | vài phút sau giờ mọc ghi trên ứng dụng | Đĩa mặt trời đỏ cam, tương phản cao | Ống tele, bóng đen thuyền, người đứng ngược sáng |
| Giờ vàng ngắn | chừng 20–40 phút sau khi mọc | Nắng xiên vàng, đá và cát có khối | Bờ đá, đồi điện gió, làng biển thức dậy |
Cách làm thực tế: đặt báo thức sao cho có mặt ở chỗ đứng trước giờ mọc ít nhất 30 phút, cộng thêm thời gian đi xe và thời gian tìm lối xuống. Nếu chỗ đứng là bờ đá, hãy đi xem lối xuống từ chiều hôm trước, khi trời còn sáng.
Ngày nào trên đường chân trời có dải mây dày, đừng vội cất máy khi giờ mọc đã qua. Mặt trời ló ra khỏi mây muộn hơn chút thường lại cho một tia sáng xuyên mây rất đẹp chiếu xuống biển.
Chọn hướng: mặt trời không mọc đúng phía đông quanh năm
Hướng mặt trời mọc dịch chuyển theo mùa. Ở vĩ độ của Phú Quý, khoảng giữa năm (quanh tháng 6) mặt trời mọc lệch hẳn về phía đông bắc; cuối năm (quanh tháng 12) lệch về phía đông nam; còn quanh tháng 3 và tháng 9 thì gần đúng chính đông. Độ lệch giữa hai đầu mùa lên tới vài chục độ, đủ để một mũi đá che mất mặt trời hoặc để mặt trời mọc ngay sau ngọn hải đăng ở xa.
Vì vậy, chỗ đẹp mà người khác chia sẻ vào tháng 4 chưa chắc đẹp với bạn vào tháng 11. Trước khi chọn chỗ, mở la bàn trên điện thoại, đứng ở đó vào chiều hôm trước và nhìn về hướng mặt trời sẽ lên. Nhiều ứng dụng thiên văn cho vẽ đường hướng mặt trời mọc lên bản đồ theo ngày, rất tiện khi muốn xếp mặt trời vào giữa hai mỏm đá hoặc ngay sau một con thuyền neo.
Một mẹo đơn giản: nếu bạn muốn mặt trời lên khỏi mặt biển trống, hãy chọn đoạn bờ mà theo hướng đó không có đảo nhỏ hay mũi đất chắn. Nếu bạn muốn có điểm nhấn, hãy chủ động đặt một vật thể ở đường hướng ấy: một hòn đá nhô, một cột mốc trên gành, một chiếc thuyền về bến. Đảo nhỏ có lợi là đi vài phút xe đã đổi được góc, nên đừng cố ở mãi một chỗ quen.
Cài đặt máy ảnh cho bình minh trên biển
Chụp RAW. Tệp RAW giữ nhiều thông tin ở vùng tối và vùng sáng hơn JPEG, cho phép kéo lại đá sẫm màu mà không vỡ màu trời. Bình minh là cảnh chênh sáng điển hình, nên RAW đáng dùng dù tệp nặng.
Cân bằng trắng cố định. Để chế độ tự động, máy sẽ cố "sửa" màu cam hồng về trung tính và ảnh nhạt đi. Đặt cố định kiểu ánh sáng ban ngày để giữ đúng màu bạn thấy; muốn chỉnh thì chỉnh khi hậu kỳ.
ISO thấp, khẩu vừa. Trên chân máy, dùng ISO thấp nhất của máy và khẩu khoảng f/8 tới f/11 để cả đá gần lẫn chân trời đều nét. Khép khẩu sâu hơn nữa ít khi có lợi vì ảnh bắt đầu mềm do nhiễu xạ.
Đo sáng vùng trời cạnh mặt trời. Đừng đo vào chính đĩa mặt trời, cũng đừng đo vào đá tối. Đo vào khoảng trời sáng cạnh mặt trời, rồi kiểm tra biểu đồ sáng: phần bên phải không được dồn sát mép.
Chụp bù trừ. Cài chụp ba hoặc năm tấm cách nhau một tới hai mức sáng. Về nhà ghép lại, hoặc chọn tấm tốt nhất. Giữ nguyên máy trên chân để các tấm khớp nhau.
Tốc độ màn trập theo ý đồ. Giờ xanh, tốc độ chậm vài giây làm mặt nước mịn như sương; lúc mặt trời đã lên, tốc độ nhanh giữ được giọt sóng bắn. Hai ý đồ này khác hẳn nhau, nên quyết định trước muốn ảnh nào.
Lau kính liên tục. Gió biển mang hơi muối bám lên mặt kính chỉ sau vài phút, tạo vệt mờ quanh mặt trời. Mang khăn sợi nhỏ khô, lau trước mỗi loạt chụp.
Đọc mây và thời tiết trước khi đi
Bình minh đẹp nhất không phải buổi trời trong vắt. Trời quá sạch thường cho một đĩa mặt trời đơn điệu trên nền trời nhạt. Ảnh có màu là khi có lớp mây trung tầng và mây cao lấm tấm ở trên, còn chân trời phía đông tương đối thoáng: nắng đầu tiên chiếu từ dưới lên, nhuộm hồng các đám mây trước khi mặt trời ló.
Ngược lại, nếu tối hôm trước thấy cả bầu trời phía đông kín một tấm mây xám dày, xác suất có màu rất thấp. Lúc đó có thể đổi kế hoạch: ngủ thêm, hoặc ra bờ đá chụp cảnh sóng với ánh sáng dịu, không cần mặt trời.
Gió cũng là một yếu tố. Mùa gió mạnh, biển trắng đầu sóng, chân máy rung, hơi muối bay nhiều; bạn cần chân máy chắc, hạ thấp chân, treo túi nặng vào móc giữa nếu có, và chọn chỗ khuất gió. Mùa biển êm thì mặt nước gương hơn, hợp với phơi sáng dài. Mùa nào biển êm, mùa nào gió mạnh ở Phú Quý đã có bài phân tích kỹ, xem thêm trên phuquy.org.
Sau một trận mưa đêm, không khí thường trong hơn và chân trời rõ hơn; nếu sáng ra trời bắt đầu tạnh, đó là buổi đáng dậy sớm. Hơi nước còn đọng trên đá bazan cũng làm đá bóng lên khi bắt nắng xiên.
Chuẩn bị từ tối hôm trước
Phần lớn buổi bình minh hỏng là do chuẩn bị, không phải do trời. Một danh sách ngắn giúp sáng hôm sau bạn chỉ việc đứng dậy và đi.
- Xem giờ mặt trời mọc, hướng mọc của ngày hôm sau và dự báo mây, gió cho khu vực đảo.
- Chọn hai chỗ đứng: một chỗ chính và một chỗ dự phòng cách vài phút xe, phòng khi chỗ chính có sóng lớn hoặc đông người.
- Sạc đầy pin máy ảnh, điện thoại, đèn pin; xoá bớt thẻ nhớ.
- Lắp sẵn ống kính sẽ dùng đầu tiên, kẹp sẵn khăn lau vào túi áo.
- Chuẩn bị đèn pin có chế độ ánh sáng đỏ hoặc mờ để không làm loá mắt người khác và giữ mắt quen bóng tối.
- Mang áo gió mỏng: sáng sớm trên bờ biển gió lạnh hơn bạn nghĩ, nhất là khi đứng yên lâu.
- Hỏi chủ nhà cách mở cổng sớm và để xe ở đâu để không làm ồn cả xóm.
Nếu đi nhóm, thống nhất trước giờ xuất phát và ai giữ đèn. Đi một mình ra bờ đá lúc trời tối là điều nên tránh; ít nhất hãy báo cho người ở cùng biết bạn đi đâu và mấy giờ về.
Sau khi mặt trời lên: đừng về ngay
Rất nhiều người chụp xong đĩa mặt trời là cất máy. Thật ra nửa tiếng sau đó mới là lúc chụp đảo đẹp: nắng xiên làm nổi khối đá, mặt biển chuyển từ cam sang xanh ngọc ở vùng nước nông, thuyền bắt đầu ra vào, người dân ra bãi. Ánh sáng còn mềm, bóng còn dài, màu còn ấm.
Đây cũng là lúc đẹp để chụp những chi tiết nhỏ mà ánh sáng xiên làm nổi lên: vân đá bazan, vết hằn của sóng trên cát, lớp muối trắng khô trên mép đá, lưới phơi trên kè. Đổi sang ống tele hoặc tiến lại gần, chụp vài tấm chi tiết; một bộ ảnh có cả cảnh rộng lẫn chi tiết kể chuyện về buổi sáng đầy đặn hơn hẳn mười tấm mặt trời giống nhau.
Hãy quay lưng lại với mặt trời. Nắng sớm chiếu thẳng vào những gì nằm phía tây bạn: sườn đồi, hàng phi lao, mái nhà, cánh quạt điện gió. Đây là ánh sáng thuận, màu trung thực, ít chênh sáng, máy nào cũng chụp dễ. Khi nắng đã trắng gắt, thường chỉ sau chừng một giờ, bạn có thể nghỉ, ăn sáng, và để dành sức cho buổi chiều.
Câu hỏi thường gặp
Có cần chân máy để chụp bình minh không?
Nếu muốn chụp giờ xanh và giờ hồng, khi trời còn tối, thì nên có. Tốc độ màn trập lúc đó thường chậm hơn mức cầm tay được. Chân máy du lịch nhỏ là đủ, miễn chắc và hạ thấp được. Không có chân máy thì kê máy lên đá, lên balô, và dùng hẹn giờ hai giây để tránh rung khi bấm.
Ống kính nào hợp nhất cho bình minh trên biển?
Ống góc rộng cho cảnh có tiền cảnh đá và bầu trời rộng; ống tele từ khoảng 100mm trở lên làm đĩa mặt trời to ra so với thuyền hay người đứng ở xa. Nếu chỉ mang được một ống, ống zoom tầm trung là lựa chọn an toàn, và nên mang thêm điện thoại để chụp góc rộng.
Chụp thẳng vào mặt trời có hại máy hay mắt không?
Lúc mặt trời còn sát chân trời và bị hơi nước làm dịu, chụp vài tấm thường không sao. Khi mặt trời đã lên cao và sáng gắt, đừng nhìn lâu qua kính ngắm quang học và đừng để máy chĩa thẳng vào mặt trời trong thời gian dài. Dùng màn hình phía sau để ngắm sẽ an toàn cho mắt hơn.
Ngày nhiều mây có nên đi chụp bình minh không?
Nhiều mây cao, lấm tấm thì nên đi vì mây bắt màu rất đẹp. Mây xám dày kín chân trời phía đông thì khả năng có màu thấp. Khi không chắc, cứ đi chỗ gần chỗ ở: mất ít công, và biển buổi sớm dù không có màu vẫn cho ảnh dịu, ít người.
Chụp bình minh bằng điện thoại có đủ không?
Đủ cho ảnh chia sẻ và in khổ nhỏ, nhất là các máy đời mới có chế độ ghép nhiều tấm. Điện thoại yếu ở giờ xanh khi trời còn tối và ở cảnh cần ống tele dài. Cách xử lý ảnh ngược sáng trên điện thoại có bài riêng trong cùng chuyên mục.
Đi chụp một mình lúc trời tối có an toàn không?
Trên đường lớn thì thường không có vấn đề gì đặc biệt, nhưng xuống bờ đá trong bóng tối là chuyện khác: đá trơn, sóng bất chợt, không ai thấy nếu bạn trượt chân. Nên đi cùng bạn, xem lối xuống từ hôm trước và báo cho người ở cùng biết lộ trình.