Điện ở đảo Phú Quý được sản xuất ngay trên đảo, chủ yếu từ máy phát chạy dầu kết hợp điện gió và một phần điện mặt trời, nên lưới điện nhỏ, nhạy với lúc cao điểm và mỗi số điện tốn nhiều công sức để làm ra hơn ở đất liền. Khách du lịch dùng điện có ý thức bằng vài việc cụ thể: để điều hoà ở mức mát vừa phải và tắt khi ra khỏi phòng, dùng quạt khi trời có gió, tắt máy nước nóng sau khi tắm, và sạc thiết bị vào ban ngày hoặc trước khi đi ngủ thay vì cắm cả đêm nhiều món một lúc.
Chuyện điện trên đảo đến từ đâu, vì sao chi phí sản xuất cao, đã có bài "Điện ở đảo Phú Quý" trên phuquy.org. Bài này dành cho khách ở vài ngày: dùng điện thế nào cho dễ chịu mà không lãng phí, và chuẩn bị gì khi mất điện.
Không ai muốn khách phải chịu nóng cả đêm. Ở đây cũng như với nước: dùng đủ, không phí.
Vì sao một số điện ở đảo đáng giá hơn
Ở đất liền, khi bạn bật điều hoà, điện đến từ một lưới điện quốc gia rất lớn, nhiều nhà máy cùng gánh. Ở Phú Quý, lưới điện độc lập: toàn bộ điện cho cả đảo được sản xuất trên đảo. Phần lớn dựa vào máy phát chạy dầu, mà dầu phải chở bằng tàu từ đất liền ra. Điện gió đóng góp đáng kể khi có gió, nhưng không ổn định theo giờ. Điện mặt trời có thêm, nhưng chỉ ban ngày.
Người dân trên đảo vẫn trả tiền điện theo biểu giá chung như nơi khác, phần chênh lệch chi phí sản xuất được bù qua cơ chế chung. Vì vậy khách thường không cảm nhận được sự khác biệt qua hoá đơn. Nhưng mỗi số điện dùng thêm là thêm một lượng dầu được chở qua biển và đốt trên đảo, thêm khí thải, thêm tiếng ồn ở khu nhà máy.
Lưới điện nhỏ cũng nhạy với giờ cao điểm. Buổi tối mùa nóng, khi mọi nhà, mọi homestay cùng bật điều hoà, phụ tải tăng vọt. Đây là lúc dễ chập chờn, và cũng là lúc dùng điện vừa phải có ý nghĩa nhất.
Hiểu điều này giúp bạn dùng điện như một vị khách hiểu chuyện, không phải như một người ở thành phố đi nghỉ dưỡng. Và cũng giúp bạn không ngạc nhiên khi chủ nhà nhắc nhẹ "anh chị ra ngoài nhớ tắt máy lạnh giúp em".
Điều hoà: mát vừa đủ để ngủ ngon
Đặt nhiệt độ vừa phải. Điều hoà để ở mức mát dễ chịu, không cần lạnh sâu. Mỗi độ hạ thêm thì máy chạy nặng hơn, tốn điện hơn; trong khi cơ thể vừa đi nắng về cũng không hợp với không khí quá lạnh.
Kết hợp quạt. Quạt trần hoặc quạt đứng chạy cùng điều hoà giúp gió lưu thông, cảm giác mát hơn ở cùng một nhiệt độ cài đặt. Nhiều đêm có gió biển, chỉ cần quạt và mở cửa sổ có lưới chống muỗi.
Đóng cửa khi bật máy. Mở cửa ra ban công mà bật điều hoà là làm mát cả xóm. Đóng kín cửa, kéo rèm buổi chiều để phòng không hấp nắng.
Tắt khi ra khỏi phòng. Thói quen để điều hoà chạy cả ngày "cho về phòng mát luôn" là lãng phí lớn nhất. Về phòng bật lại, vài phút là mát.
Hẹn giờ tắt lúc gần sáng. Gần sáng trời đảo mát hơn hẳn, nhất là mùa gió; hẹn giờ tắt máy hoặc chuyển sang quạt giúp đỡ tốn điện mà vẫn ngủ ngon.
Máy nước nóng, ấm đun và đồ điện công suất lớn
Máy nước nóng là một trong những thiết bị ngốn điện nhiều nhất ở chỗ ở. Với nhiều người, trời đảo mùa nắng không cần nước nóng; nước trong bồn trên mái đã ấm sẵn vào buổi chiều. Nếu cần, bật máy trước khi tắm một lúc, tắt ngay sau khi tắm xong; đừng để máy bật cả ngày.
Máy sấy tóc, bàn là, ấm siêu tốc, nồi lẩu điện đều là đồ công suất lớn. Gió đảo làm tóc khô nhanh, quần áo vải mau khô không cần là. Nếu chủ nhà dặn hạn chế dùng đồ điện công suất lớn, đó thường là vì đường dây, cầu dao của nhà không chịu được nhiều thiết bị cùng lúc — làm theo để tránh nhảy cầu dao, chập điện.
Đi nhóm đông, tránh bật nhiều đồ công suất lớn cùng một lúc: một người sấy tóc, một người đun nước, hai phòng bật điều hoà, máy nước nóng đang chạy — đó là công thức để cầu dao nhảy và cả nhà tối om. Lần lượt từng việc, vài phút chênh lệch không đáng kể.
Nếu mang theo nồi lẩu điện, bếp điện mini để tự nấu, hỏi chủ nhà trước. Nhiều chỗ ở không cho phép vì an toàn cháy nổ và vì tải điện.
Sạc thiết bị: đủ pin mà không cắm cả đêm
Một nhóm bốn người mang theo điện thoại, sạc dự phòng, máy ảnh, flycam, loa, đồng hồ thông minh — mỗi tối có thể cắm cả chục món. Có cách sắp xếp gọn hơn:
- Mang một ổ cắm nhiều lỗ có công tắc, đặt ở chỗ khô ráo, xa giường, xa rèm.
- Sạc ngay khi về phòng buổi chiều hoặc trước khi ăn tối, khi các thiết bị cần sạc nhất và bạn còn thức để rút ra khi đầy.
- Không cắm sạc qua đêm những thiết bị đã đầy; rút ra trước khi ngủ.
- Sạc dự phòng có thể sạc vào ban ngày ở quán cà phê, ở chỗ ở trong giờ nghỉ trưa, rồi dùng để sạc điện thoại khi đi chơi.
- Tắt ổ cắm khi ra khỏi phòng; nhiều cục sạc vẫn hao điện nhỏ khi cắm không.
- Không để thiết bị đang sạc trên đệm, gối, dưới chăn; pin nóng trong phòng nóng ẩm là rủi ro cháy nổ.
Điều quan trọng không kém là an toàn. Pin lithium của sạc dự phòng, flycam bị phồng, nóng bất thường, có mùi lạ thì ngừng dùng và báo chủ nhà; đừng tiếp tục sạc. Ở đảo, một vụ cháy nhỏ trong nhà gỗ hay nhà mái tôn có thể lan nhanh khi gió lớn.
Khi mất điện: chuẩn bị nhẹ nhàng
Lưới điện nhỏ đôi khi chập chờn hoặc mất điện trong một khoảng thời gian, nhất là khi thời tiết xấu hay có sự cố kỹ thuật. Nhiều chỗ ở có máy phát dự phòng; nơi khác thì không. Khách chuẩn bị đơn giản: sạc đầy điện thoại và sạc dự phòng mỗi tối, mang đèn pin nhỏ hoặc đèn đội đầu, biết vị trí công tắc, cầu dao, lối ra trong phòng.
Khi mất điện vào buổi tối, mở cửa sổ có lưới để đón gió, dùng quạt cầm tay hoặc quạt sạc nếu có, hạn chế mở tủ lạnh để giữ lạnh lâu hơn — nhất là khi trong đó có thuốc cần bảo quản lạnh hay hải sản bạn vừa mua. Không dùng nến gần rèm, gần màn; dùng đèn pin an toàn hơn.
Đây cũng là lúc trời đảo đẹp theo một cách khác: không còn ánh đèn, bầu trời sao hiện rõ, tiếng sóng nghe gần hơn. Nhiều khách nhớ chuyến đi Phú Quý chính vì một tối mất điện ngồi ngoài sân với chủ nhà.
Chuyện điện trong nhà người dân, máy phát và điện mặt trời cho hộ gia đình, có ở bài "Điện ở Phú Quý: nguồn điện trên đảo, mất điện và cách dùng điện trong nhà" trên phuquy.org.
Bảng nhanh: thói quen nhỏ, khác biệt lớn
Không cần nhớ hết; chọn vài việc hợp với bạn và làm đều đặn.
| Thói quen | Thay bằng | Lợi ích thêm |
|---|---|---|
| Để điều hoà chạy khi ra ngoài | Tắt khi ra, bật lại khi về | Không phải về phòng lạnh buốt sau khi đi nắng |
| Đặt điều hoà rất lạnh | Mát vừa phải cộng quạt | Đỡ cảm lạnh, đỡ khô họng |
| Bật máy nước nóng cả ngày | Bật trước khi tắm, tắt sau khi tắm | Giảm rủi ro chập điện ở bình nóng lạnh |
| Cắm sạc qua đêm nhiều món | Sạc buổi chiều, rút khi đầy | Giảm rủi ro pin nóng, cháy nổ |
| Bật hết đèn trong phòng, ngoài hiên | Chỉ bật đèn đang dùng | Ít côn trùng bay vào hơn |
| Mở tủ lạnh liên tục | Lấy một lần nhiều thứ | Đồ trong tủ giữ lạnh tốt hơn |
Cột cuối cho thấy một điều thú vị: phần lớn thói quen tiết kiệm điện ở đảo cũng làm chuyến đi dễ chịu hơn cho chính bạn.
Đi lại trên đảo cũng là chuyện năng lượng
Xăng cho xe máy, dầu cho thuyền, cũng như dầu cho nhà máy điện, đều phải chở bằng tàu từ đất liền ra đảo. Mỗi vòng xe chạy thêm không cần thiết là thêm một ít nhiên liệu đã vượt biển để tới đây. Đây không phải lý do để bỏ xe máy — trên đảo, xe máy là phương tiện tiện nhất — mà là lý do để đi có kế hoạch.
Xếp các điểm muốn đến theo một vòng hợp lý thay vì chạy qua chạy lại nhiều lần trong ngày. Đi nhóm thì chở nhau, bớt số xe thuê. Những quãng ngắn trong khu dân cư, ra chợ, ra quán gần chỗ ở, đi bộ vừa thong thả vừa thấy được nhiều thứ hơn khi ngồi trên xe. Một số chỗ ở có xe đạp cho khách; buổi sáng sớm hay chiều mát, đạp xe trên những đoạn đường bằng ven biển là trải nghiệm đáng thử.
Khi thuê thuyền ra hòn, đi chung thuyền với nhóm khác nếu được, thay vì mỗi nhóm nhỏ thuê riêng một chuyến. Vừa chia được chi phí, vừa bớt số chuyến thuyền chạy qua vùng nước có rạn. Kỹ năng lái xe máy an toàn trên đường đảo và chuyện ra hòn có ở các danh mục khác của trang.
Chọn chỗ ở biết dùng điện
Một số chỗ ở trên đảo đã đầu tư điện mặt trời trên mái, bình nước nóng năng lượng mặt trời, đèn tiết kiệm điện, phòng có cửa sổ đón gió, mái hiên che nắng tốt. Những nơi này không chỉ đỡ tốn điện mà phòng cũng thường mát hơn tự nhiên, ít phải dùng điều hoà.
Khi chọn chỗ ở, nhìn ảnh xem phòng có cửa sổ thoáng, có quạt trần, có rèm chắn nắng không; hỏi chủ nhà phòng nào mát về đêm. Phòng hướng đón gió biển có khi mát hơn phòng có điều hoà công suất lớn mà kín bí. Cách chọn phòng theo mùa, chịu gió, mát và ngủ được đã có bài ở danh mục chọn chỗ ở của trang.
Nếu thấy chỗ ở có điện mặt trời hay cách làm tiết kiệm điện hay, khen một câu trong đánh giá. Người làm du lịch ở đảo cần biết khách trân trọng những đầu tư như vậy.
Câu hỏi thường gặp
Điện ở Phú Quý có hay bị mất không?
Lưới điện trên đảo là lưới độc lập, nhỏ hơn và nhạy hơn lưới đất liền, nên có lúc chập chờn hoặc mất điện, nhất là khi thời tiết xấu hay giờ cao điểm. Sạc đầy điện thoại mỗi tối và mang đèn pin nhỏ là đủ chuẩn bị cho khách.
Có cần mang sạc dự phòng khi đi Phú Quý không?
Nên mang một sạc dự phòng dung lượng vừa. Đi chơi cả ngày, chụp ảnh, dùng bản đồ, sóng yếu ở một số nơi làm điện thoại hao pin nhanh; sạc dự phòng còn hữu ích khi mất điện ở chỗ ở.
Ở homestay có được dùng máy sấy tóc, nồi lẩu điện không?
Tuỳ chỗ ở. Nhiều nơi khuyên hạn chế đồ điện công suất lớn vì đường dây và cầu dao không chịu nhiều tải. Hỏi chủ nhà trước khi dùng, nhất là nồi lẩu, bếp điện mini.
Đặt điều hoà ở mức nào là hợp lý khi ở đảo?
Mức mát dễ chịu, không quá lạnh, kết hợp quạt để gió lưu thông. Đóng cửa khi bật máy và tắt khi ra khỏi phòng. Nhiều đêm có gió biển, chỉ cần quạt và mở cửa sổ có lưới chống muỗi.
Mất điện thì tủ lạnh giữ thuốc có sao không?
Hạn chế mở tủ lạnh để giữ lạnh lâu hơn. Nếu bạn mang thuốc cần bảo quản lạnh, hỏi chủ nhà trước về điện dự phòng, và hỏi dược sĩ cách bảo quản thay thế khi mất điện kéo dài.
Tiết kiệm điện ở chỗ ở có thật sự giúp gì cho đảo không?
Có. Điện trên đảo chủ yếu sản xuất tại chỗ, phần lớn từ máy phát chạy dầu chở từ đất liền ra. Mỗi số điện tiết kiệm là bớt một phần dầu phải đốt, bớt tải cho lưới điện nhỏ vào giờ cao điểm.