Trên đảo Phú Quý, nước ngọt chủ yếu đến từ giếng ngầm và nước mưa trữ lại, nên mỗi chỗ ở có một lượng nước hữu hạn, nhất là vào cuối mùa khô và mùa đông khách. Khách dùng nước khéo bằng vài thói quen cụ thể: tắm nhanh sau khi đi biển, xả cát bằng chậu chứ không bằng vòi chảy, rửa đồ lặn trong xô, gom đồ giặt một lần, và báo ngay cho chủ nhà khi thấy vòi hay bồn cầu rò rỉ.
Chuyện nước ngầm dưới đảo vận hành ra sao, vì sao giếng bị lợ cuối mùa khô, đã được viết kỹ trong bài "Nước ngọt trên đảo Phú Quý" trên phuquy.org. Bài này chỉ bàn phần việc của khách trong mấy ngày ở homestay, nhà nghỉ, nhà dân.
Không ai đòi khách phải chịu khổ hay nhịn tắm sau một ngày đi biển. Tiết kiệm ở đây là dùng đủ mà không phí: cùng một cảm giác sạch sẽ, với ít nước hơn.
Vì sao nước của chỗ ở không phải "vô hạn"
Ở thành phố, nước máy chảy liên tục từ một hệ thống lớn, và bạn trả tiền theo đồng hồ. Ở đảo, nhiều chỗ ở có giếng riêng, bể trữ nước mưa, bồn chứa trên mái; một số nơi mua thêm nước chở tới khi thiếu. Mỗi nguồn có giới hạn: giếng bơm nhiều quá có thể bị lợ, bể nước mưa cạn dần trong mùa khô, nước mua thì tốn kém.
Chủ chỗ ở thường không nói thẳng với khách chuyện này vì ngại. Nhưng nếu bạn hỏi, họ sẽ kể: những ngày đông khách, bồn cạn từ chiều; có khách tắm nửa tiếng; có nhóm xả vòi rửa đồ lặn cả buổi. Họ phải bơm thêm, mua thêm, hoặc để khách sau phải chờ.
Thêm vào đó, việc bơm nước, lọc nước cần điện, mà điện ở đảo chủ yếu sản xuất tại chỗ, một phần bằng máy phát chạy dầu. Mỗi lít nước bạn tiết kiệm được cũng là một chút điện, một chút dầu không phải đốt. Chuyện điện ở đảo có bài riêng trong danh mục này.
Hiểu như vậy, bạn sẽ thấy tiết kiệm nước ở đảo không phải chuyện khắt khe mà là phép lịch sự với chủ nhà và với những khách đến sau.
Tắm sau khi đi biển: sạch mà ít nước
Xả cát trước khi vào phòng. Nhiều chỗ ở có vòi hay xô nước ở cổng để rửa chân. Phủi cát khô ở bãi trước khi về, rồi chỉ cần rửa nhanh bàn chân, không cần xả cả người ở cổng.
Tắm nhanh, khoá vòi khi xoa xà phòng. Làm ướt người, khoá vòi, xoa xà phòng và gội, rồi mở vòi xả. Cách làm đơn giản này giảm đáng kể lượng nước so với để vòi chảy suốt.
Gội đầu khéo. Tóc dài sau khi tắm biển có nhiều muối và cát; xả sơ bằng một gáo nước trước khi gội giúp xà phòng ăn nhanh hơn và cần ít nước xả hơn.
Dùng sản phẩm dễ xả. Sữa tắm, dầu gội ít bọt, ít dầu cần ít nước để xả. Nếu chỗ ở có bể tự hoại hay nước thải chảy ra vườn, chọn sản phẩm dịu nhẹ cũng tốt cho đất.
Không cần tắm tráng nhiều lần trong ngày. Đi biển buổi sáng, buổi chiều lại đi tiếp thì tráng sơ người bằng một gáo nước cho hết muối là đủ; tắm kỹ một lần vào cuối ngày. Da và tóc cũng đỡ khô hơn khi không phải gội xà phòng hai ba lần mỗi ngày.
Tắm theo nhóm hợp lý. Trẻ nhỏ có thể tắm chung một chậu nước ấm; đi nhóm đông thì xếp lượt để không ai phải chờ bồn đầy lại.
Rửa đồ lặn và đồ đi biển
Kính lặn, ống thở, chân vịt, áo bơi đều cần xả nước ngọt để bền lâu. Đây là chỗ khách dùng nhiều nước nhất nếu không có cách.
- Hỏi chủ nhà xin một cái xô hoặc chậu lớn; nhiều nơi có sẵn cho khách đi lặn.
- Đổ nước vào xô một lần, nhúng toàn bộ đồ lặn của nhóm vào ngâm một lúc, khuấy nhẹ cho muối tan.
- Nhấc từng món ra, lắc nhẹ, phơi chỗ râm thoáng gió; tránh phơi kính lặn, ống thở dưới nắng gắt lâu.
- Áo bơi, quần bơi nhúng chung xô, vắt nhẹ rồi phơi.
- Nước xô sau khi rửa có thể dùng tưới cây chịu mặn hoặc dội nhà vệ sinh nếu chủ nhà đồng ý — hỏi trước.
- Không xả vòi trực tiếp lên từng món đồ một; một xô nước dùng cho cả nhóm thay cho nhiều phút vòi chảy.
Cách rửa bằng xô vừa tiết kiệm nước vừa tốt cho đồ: ngâm một lúc giúp muối tan khỏi các khe, khớp, gioăng, điều mà xả vòi vài giây không làm được. Kính lặn để chỗ râm còn giữ được độ trong của mặt kính và độ mềm của viền silicon lâu hơn.
Đồ thuê của dịch vụ lặn thì thường do bên cho thuê rửa; bạn chỉ cần trả lại đúng chỗ, không cần mang về chỗ ở rửa.
Giặt đồ: gom lại, chọn ngày nắng
Đi đảo ba bốn ngày, phần lớn khách không cần giặt nhiều nếu mang đồ vải mau khô. Nếu cần giặt, gom đồ của cả nhóm giặt một lần thay vì mỗi người giặt riêng. Hỏi chủ nhà có máy giặt cho khách không, giặt lúc nào thì tiện cho họ; nhiều nơi giặt giúp khách theo mẻ để tiết kiệm nước, điện.
Giặt tay thì dùng chậu: một chậu nước có xà phòng, một hai chậu nước xả, không để vòi chảy. Đồ bơi chỉ cần xả nước ngọt cho hết muối, không cần giặt xà phòng mỗi ngày. Phơi ở chỗ chủ nhà chỉ, kẹp chắc vì gió đảo thổi bay đồ rất nhanh.
Chọn ngày nắng, có gió để giặt; trời âm u, nồm ẩm thì đồ lâu khô, có mùi, lại phải giặt lại. Đây cũng là một cách tiết kiệm nước gián tiếp.
Khăn tắm có thể dùng lại nhiều ngày nếu phơi khô sau mỗi lần dùng; báo chủ nhà không cần thay khăn mỗi ngày nếu họ có thói quen đó. Ở nhiều cơ sở lưu trú trên thế giới, việc khách dùng lại khăn đã thành chuyện bình thường.
Những việc nhỏ trong phòng
Một số thói quen ở nhà không để ý, nhưng ở đảo thì đáng để ý.
| Việc | Nên làm | Vì sao |
|---|---|---|
| Đánh răng, rửa mặt | Khoá vòi khi chải răng, xoa sữa rửa mặt | Vòi chảy suốt lúc chải răng là nước đổ đi hoàn toàn |
| Nhà vệ sinh | Dùng nút xả nhỏ khi có; không bỏ rác, khăn ướt vào bồn cầu | Bồn cầu tắc ở đảo khó sửa, và rác làm hỏng bể tự hoại |
| Vòi, bồn cầu rò rỉ | Báo chủ nhà ngay | Rò rỉ nhỏ suốt đêm là cả xô nước mất đi |
| Nước nóng | Dùng vừa đủ, tắt máy khi không dùng | Máy nước nóng tốn điện, mà điện ở đảo đắt để sản xuất |
| Rửa trái cây, rửa ly | Rửa trong chậu, dùng lại nước tưới cây nếu được | Một chậu nước thay cho vòi chảy |
Khăn ướt là thứ đáng nhắc riêng: nhiều loại có sợi nhựa, không tan trong nước, làm tắc đường ống và hỏng bể tự hoại. Bỏ vào thùng rác, không bỏ vào bồn cầu.
Nước uống: bình lớn thay chai nhỏ
Nước để uống là chuyện riêng với nước sinh hoạt. Nhiều chỗ ở trên đảo có bình nước lọc cho khách, hoặc nước đun sôi để nguội; một số nơi bán nước đóng bình lớn. Khi đến nơi, hỏi chủ nhà nước uống lấy ở đâu, có bình lớn không, có thể đặt mua bình lớn cho phòng không.
Một bình lớn đặt ở phòng, mỗi người một bình cá nhân để châm trước khi đi chơi, là cách vừa đủ nước uống trong những ngày nắng, vừa giảm hẳn số chai nhựa nhỏ. Với nhóm đông, đây là thay đổi dễ thấy nhất: cuối chuyến, góc phòng không còn túi rác đầy chai rỗng.
Nếu không chắc về chất lượng nước lọc ở một nơi nào đó, dùng nước đóng bình có nguồn gốc rõ ràng, hoặc đun sôi. Với trẻ nhỏ, pha sữa bằng nước đã đun sôi để nguội hoặc nước đóng chai theo hướng dẫn trên hộp sữa. Không nên dùng nước giếng chưa xử lý để uống trực tiếp khi chưa hỏi rõ.
Để ý cách chỗ ở dùng nước — và khen khi họ làm tốt
Khách không quản lý được nguồn nước của chỗ ở, nhưng có thể để ý và chọn. Có những nơi đã làm tốt: hứng nước mưa vào bể có nắp, dùng vòi sen tiết kiệm, có xô sẵn cho khách rửa đồ lặn, có bình nước lọc lớn cho khách châm, nhắc khách nhẹ nhàng bằng lời khi nhận phòng. Những nơi này thường cũng là nơi chăm chút các chi tiết khác.
Khi đặt phòng, hỏi một câu về nguồn nước và nước nóng; khi ở, nếu thấy chỗ ở có cách làm hay, nói lời cảm ơn hoặc ghi lại trong phần đánh giá. Đánh giá của khách có sức nặng với người làm dịch vụ; một câu khen cụ thể như "chủ nhà có xô cho khách rửa đồ lặn" khuyến khích họ giữ thói quen tốt, và giúp khách sau chọn đúng.
Ngược lại, nếu thấy vòi rò, đường ống vỡ, nước thải chảy ra bãi biển, kể với chủ nhà một cách lịch sự. Họ có thể chưa biết, và sửa sớm luôn rẻ hơn sửa muộn.
Khi chỗ ở báo hết nước hoặc nước yếu
Vào những ngày cao điểm hoặc cuối mùa khô, có thể có lúc chủ nhà báo nước yếu, cần dùng hạn chế, hoặc tạm ngừng vài giờ để bơm. Đây không phải chuyện chủ nhà làm việc kém; đó là đặc điểm của đảo. Khách hợp tác bằng cách dời việc giặt giũ, tắm nhanh hơn, dùng nước đóng chai để đánh răng nếu cần.
Nếu tình trạng kéo dài ảnh hưởng nhiều tới sinh hoạt, trao đổi bình tĩnh với chủ nhà về phương án. Khi đặt phòng, hỏi trước về nguồn nước — chuyện này được viết kỹ ở danh mục chọn chỗ ở của trang.
Có một câu người đảo hay nói với khách: nước ở đây quý như điện ở thành phố. Ở vài ngày rồi về, bạn sẽ thấy câu ấy không quá lời. Và có thể, khi về tới nhà, bạn sẽ khoá vòi lúc đánh răng mà không cần ai nhắc.
Một gợi ý thực tế cho những ngày nước yếu: giữ sẵn trong phòng một can hoặc vài chai nước lớn để rửa mặt, đánh răng, rửa tay khi vòi tạm ngừng; tận dụng nhà vệ sinh ở quán cà phê, quán ăn khi đi chơi; dời việc gội đầu sang buổi sáng hôm sau khi bồn đã đầy lại. Những việc nhỏ ấy giúp cả nhà vượt qua vài giờ thiếu nước mà không ai khó chịu.
Câu hỏi thường gặp
Ở homestay Phú Quý có bị giới hạn nước tắm không?
Thường không có quy định giới hạn cứng, nhưng nước ở nhiều chỗ ở đến từ giếng, bể nước mưa và bồn chứa có hạn. Tắm nhanh, khoá vòi khi xoa xà phòng là cách giúp chủ nhà và khách khác có đủ nước, nhất là mùa đông khách.
Có nên xả nước ngọt cho đồ lặn sau mỗi lần dùng không?
Nên, để muối không làm hỏng gioăng, dây đeo. Cách tiết kiệm là ngâm toàn bộ đồ của nhóm trong một xô nước rồi phơi, thay vì xả vòi lên từng món.
Giặt đồ ở đảo nên làm thế nào cho đỡ tốn nước?
Gom đồ của cả nhóm giặt một lần, giặt bằng chậu nếu giặt tay, chọn ngày nắng gió để đồ mau khô. Đồ bơi chỉ cần xả nước ngọt cho hết muối, không cần giặt xà phòng mỗi ngày.
Thấy vòi nước rò rỉ trong phòng thì có nên báo không?
Nên báo ngay cho chủ nhà. Một vòi rò nhỏ chảy suốt đêm có thể làm mất một lượng nước đáng kể, và ở đảo việc này ảnh hưởng tới cả nhà và các phòng khác.
Nước giếng ở đảo có dùng để đánh răng được không?
Tuỳ chất lượng nước của từng chỗ ở. Hỏi chủ nhà; nếu không chắc, dùng nước đóng chai hoặc nước đã đun sôi để đánh răng và uống. Chuyện nước sinh hoạt trên đảo có bài riêng trên phuquy.org.
Khăn ướt có bỏ vào bồn cầu được không?
Không nên, kể cả loại ghi có thể xả được. Nhiều loại khăn ướt có sợi không tan, làm tắc đường ống và hỏng bể tự hoại, mà sửa chữa ở đảo khó hơn đất liền. Bỏ khăn ướt vào thùng rác.