Trước khi thuê xe máy ở Phú Quý, chuẩn bị bốn thứ cho chính người lái: mũ bảo hiểm vừa đầu cài quai đúng, giấy phép lái xe phù hợp loại xe mang theo người, nguyên tắc tuyệt đối không lái sau khi uống rượu bia, và bộ trang phục che nắng, che cát, giảm trầy xước khi ngã: áo dài tay mỏng, quần dài mỏng, giày kín hoặc dép quai hậu, kính và găng tay mỏng.
Nhiều người ra đảo với tâm lý "đảo nhỏ, đường vắng, chạy thoải mái". Thực tế luật giao thông áp dụng trên đảo y như đất liền, lực lượng chức năng vẫn kiểm tra, và điều kiện đường đảo (gió, cát, nắng, dốc) làm đồ bảo hộ có giá trị hơn ở phố. Thêm vào đó, cấp cứu trên đảo xa bờ phức tạp hơn đất liền nhiều.
Bài này viết luật ở mức nguyên lý, không nêu mức phạt; bạn nên đọc văn bản hiện hành. Phần kiểm chiếc xe thuê có bài riêng trên trang.
Mũ bảo hiểm: vừa đầu quan trọng hơn kiểu dáng
Mũ bảo hiểm chỉ bảo vệ khi nó còn trên đầu lúc va chạm. Mũ quá rộng xoay, trượt, văng ra; mũ quá chật thì đau đầu, người đội hay mở quai cho dễ chịu. Thử mũ: đội vào, cài quai, lắc đầu sang hai bên và cúi gật mạnh; mũ phải đi theo đầu, không xoay lệch. Quai nằm sát dưới cằm, chừa khoảng một ngón tay.
Mũ đi kèm xe thuê thường là mũ nửa đầu phổ thông, đã dùng nhiều. Nhìn kỹ: vỏ có vết nứt không, lớp xốp bên trong có bị bóp mép, vỡ không, quai và khoá còn chắc không. Mũ đã từng bị va đập mạnh có thể không còn bảo vệ tốt dù nhìn bên ngoài lành lặn. Không vừa ý thì xin đổi.
Với người ở đảo nhiều ngày, người hay đi xe máy đường dài, mang mũ riêng từ nhà là lựa chọn đáng cân nhắc. Mũ ba phần tư hay mũ có kính chắn che cát, gió, nắng tốt hơn mũ nửa đầu, rất hợp với đường ven biển. Cách chọn mũ đạt chuẩn và chọn cỡ có nhiều tài liệu chuyên sâu; ở đây chỉ nhắc: chọn ở nhà, đội quen trước khi đi.
Đừng treo mũ trên tay lái rồi đội khi "sắp tới chỗ đông". Những cú ngã trên đảo phần lớn xảy ra ở đoạn vắng, khúc cua có cát, lúc người lái đang thư thả nhất.
Giấy phép lái xe và giấy tờ: mang gì theo người
Người điều khiển xe máy phải có giấy phép lái xe phù hợp với loại xe đang lái, và mang theo khi lái. Hạng giấy phép tương ứng với dung tích hay công suất xe được quy định trong luật; nếu bạn quen đi xe số, xe tay ga phổ thông mà định thuê xe phân khối lớn hơn, hãy kiểm lại văn bản hiện hành xem giấy phép của mình có phù hợp không.
Nhiều người hiện dùng giấy phép lái xe điện tử trên ứng dụng chính thức thay cho bản giấy; nếu dùng cách này, đảm bảo điện thoại còn pin và ứng dụng mở được khi không có mạng tốt, hoặc mang thêm bản giấy cho chắc, vì sóng điện thoại ở vài chỗ trên đảo có thể chập chờn.
Đi kèm là giấy tờ của xe (đăng ký xe hoặc giấy tờ thay thế hợp lệ theo quy định) và giấy chứng nhận bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự; những thứ này người cho thuê cần đưa cho bạn. Giấy tờ tuỳ thân của bạn cũng nên mang theo.
Người nước ngoài thuê xe máy ở Việt Nam có những quy định riêng về giấy phép lái xe quốc tế hay chuyển đổi giấy phép. Nếu đi cùng bạn bè người nước ngoài, nên nhắc họ tự tìm hiểu quy định hiện hành trước khi lái, đừng mặc định "ở đảo không ai kiểm".
Người chưa có giấy phép hay chưa biết lái: không lái. Đảo có nhiều cách đi lại khác, và đây không phải nơi để học lái.
Rượu bia: nguyên tắc không có ngoại lệ
Luật giao thông nghiêm cấm điều khiển phương tiện khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn. Quy định này áp dụng cho xe máy như mọi phương tiện khác, trên đảo như ở đất liền. Lực lượng chức năng trên đảo vẫn kiểm tra nồng độ cồn.
Bỏ qua chuyện bị phạt, lý do quan trọng hơn nằm ở chính điều kiện đường đảo. Rượu bia làm chậm phản xạ, làm sai lệch cảm giác khoảng cách và tốc độ, làm người ta tự tin quá mức. Cộng với đường tối, gió ngang, cát ở khúc cua, đó là tổ hợp dẫn tới những vụ tai nạn đáng tiếc mà người đảo đã quá quen chứng kiến mỗi mùa du lịch.
Cơ thể đào thải cồn với tốc độ khác nhau tuỳ người, tuỳ lượng uống, tuỳ ăn uống kèm; cảm giác "đã tỉnh" không đáng tin. Uống tối hôm trước, sáng hôm sau đi sớm vẫn có thể còn cồn. Cách duy nhất chắc chắn là đã uống thì không lái.
Lên kế hoạch từ trước bữa ăn: ai lái về, hay đi bộ, hay nhờ người chở. Bài chạy xe ban đêm của trang có thêm vài cách xử lý thực tế cho bữa tối hải sản.
Trang phục cho người lái trên đảo
Bộ đồ đi biển thông thường (áo ba lỗ, quần đùi, dép tông) không hợp khi chạy xe máy vòng đảo cả buổi. Bảng dưới gợi ý những món nhẹ, rẻ mà hữu ích.
| Món | Vì sao | Gợi ý |
|---|---|---|
| Áo dài tay mỏng, sáng màu | Che nắng, giảm trầy khi ngã, dễ thấy | Vải thoáng, nhanh khô; áo chống nắng mỏng là đủ |
| Quần dài mỏng | Đầu gối, ống chân hay trầy nhất khi ngã; tránh bỏng ống xả | Quần vải nhẹ, không quá rộng ống để khỏi vướng |
| Giày kín hoặc dép quai hậu | Chân chống xuống đường cát, đá; dép tông tuột | Giày vải đế bám, hoặc sandal có quai sau |
| Găng tay mỏng | Chống nắng mu bàn tay, bảo vệ lòng bàn tay khi chống tay ngã | Găng vải mỏng hay găng xe đạp hở ngón |
| Kính | Chắn cát, gió, nắng chói từ mặt biển | Kính râm ôm mặt ban ngày; kính trong hay kính chắn mũ ban đêm |
| Khẩu trang hoặc khăn mỏng | Chắn cát, bụi, gió lạnh | Không trùm quá kín làm khó thở, mờ kính |
Bộ này nghe như nhiều, nhưng gói gọn trong một túi nhỏ. Người đảo đi xe máy ra đồng, ra bến hằng ngày cũng mặc gần như vậy: áo dài tay, khăn che mặt, găng tay. Họ có lý do của họ.
Chống nắng và chống mất nước khi lái
Nắng ở đảo gắt hơn cảm nhận. Gió biển mát làm người lái không thấy nóng, trong khi tia nắng vẫn làm cháy da và mất nước.
Kem chống nắng cho phần hở. Mặt, cổ, gáy, mu bàn tay nếu không đeo găng. Bôi lại sau khi đổ mồ hôi nhiều.
Nước uống trong cốp hoặc túi. Uống ở mỗi lần dừng. Người lái mất nước sẽ mệt, đau đầu, phản xạ chậm.
Nghỉ trong bóng râm giữa trưa. Khoảng giữa trưa nên dừng ở quán, chỗ ở, tránh chạy liên tục dưới nắng.
Dấu hiệu say nắng ở người lái. Chóng mặt, buồn nôn, đau đầu, da nóng đỏ: dừng xe ngay ở chỗ râm, uống nước, làm mát. Không đỡ thì nhờ người khác lái hoặc tìm cơ sở y tế.
Môi và mắt. Gió biển và nắng làm môi nứt, mắt khô rát sau một buổi chạy xe. Son dưỡng có chống nắng và kính ôm mặt giúp nhiều hơn người ta nghĩ.
Điện thoại và đồ cá nhân khi lái
Một số thứ nhỏ quyết định người lái có tập trung hay không.
- Không cầm điện thoại khi lái, kể cả để xem bản đồ. Muốn xem đường, dừng hẳn ở chỗ an toàn.
- Nếu dùng giá đỡ điện thoại trên tay lái, gắn chắc, cài đường đi trước khi chạy, không thao tác khi xe đang chạy.
- Không đeo tai nghe khi lái; bạn cần nghe còi xe, tiếng gọi, tiếng sóng gió để phán đoán.
- Túi đeo người gọn, không đeo túi xách lủng lẳng một bên vai làm lệch người.
- Kính mắt cận phải đeo khi lái nếu bạn cần kính để nhìn xa.
- Đồ ăn uống không cầm tay khi lái; dừng lại ăn uống.
Người đảo có một thói quen đáng học: chạy xe là chạy xe, dừng lại mới làm việc khác. Đường đảo ngắn, dừng vài lần trong một buổi không mất bao nhiêu thời gian, mà giữ cho người lái luôn tập trung vào gió, cát và khúc cua phía trước.
Khi có va chạm: những việc đầu tiên
Trên đường đảo, va chạm thường nhẹ: quẹt nhau ở khúc cua hẹp, ngã vì cát, va vào vật cản. Việc đầu tiên luôn là con người: dừng xe an toàn, tắt máy, kiểm xem ai bị thương. Người bị thương nặng, nghi chấn thương đầu, cột sống, không tự ý di chuyển họ nếu không có nguy hiểm trước mắt; gọi cấp cứu qua số khẩn cấp chung và nhờ người dân xung quanh báo cơ sở y tế đặc khu.
Khi không ai bị thương nặng, đưa xe vào lề, chụp ảnh hiện trường, vị trí xe, vết trầy trước khi dời đi nếu được. Nói chuyện điềm tĩnh với người kia. Báo người cho thuê xe sớm; họ biết cách xử lý ở địa phương và có thể giúp liên lạc.
Không bỏ đi khi đã gây va chạm, dù chỉ là một vết quẹt. Đảo nhỏ, ai cũng biết nhau, và việc đúng là việc ở lại giải quyết.
Nếu có lực lượng chức năng tới, hợp tác, xuất trình giấy tờ. Chuyện bảo hiểm du lịch, nếu bạn có mua, giữ lại mọi giấy tờ, hoá đơn khám chữa bệnh để làm hồ sơ sau.
Người ngồi sau cũng cần chuẩn bị
Những gì nói ở trên về mũ, áo, giày, kính áp dụng cho cả người ngồi sau. Người ngồi sau thường chủ quan hơn vì "mình đâu có lái": đội mũ không cài quai, mặc váy ngắn, đi dép tông, tay cầm điện thoại chụp ảnh. Khi xe ngã, người ngồi sau chịu va chạm không kém người lái, và chân trần ngồi sau rất gần ống xả.
Người ngồi sau còn ảnh hưởng trực tiếp tới việc lái: ngồi yên, nghiêng theo người lái, không cử động đột ngột, không đứng dậy. Trong gió ngang mạnh và trên dốc, điều này càng quan trọng. Váy dài, khăn quàng dài phải được buộc gọn để không cuốn vào bánh xe.
Nếu người ngồi sau thấy người lái mệt, buồn ngủ, đã uống rượu bia, hay chạy quá nhanh so với mức thoải mái của mình, họ có quyền và nên nói ra. Một câu "chạy chậm lại chút" đúng lúc có giá trị hơn mọi đồ bảo hộ.
Câu hỏi thường gặp
Ở đảo có bị kiểm tra giấy phép lái xe không?
Có. Luật giao thông áp dụng trên đảo như mọi nơi, lực lượng chức năng vẫn kiểm tra giấy tờ, mũ bảo hiểm và nồng độ cồn. Mang theo giấy phép lái xe phù hợp, giấy tờ xe và bảo hiểm do người cho thuê đưa. Đừng dựa vào suy nghĩ đảo nhỏ thì không ai kiểm.
Mũ bảo hiểm của xe thuê có đủ an toàn không?
Tuỳ chiếc. Kiểm vỏ có nứt không, lớp xốp trong có nguyên không, quai khoá có chắc không, đội có vừa không. Không vừa ý thì xin đổi. Người ở lâu hoặc có trẻ nhỏ nên mang mũ riêng từ nhà, vừa vặn và sạch sẽ hơn.
Mặc áo ba lỗ, quần đùi chạy xe quanh đảo có sao không?
Không vi phạm luật, nhưng thiệt cho bạn: cháy nắng nhanh, trầy xước nhiều nếu ngã trên cát, dễ bỏng ống xả. Một chiếc áo dài tay mỏng và quần dài mỏng nhẹ hơn bạn nghĩ, và người đảo cũng ăn mặc như vậy khi chạy xe dưới nắng.
Đã uống bia buổi trưa thì chiều có lái xe được không?
Tốc độ đào thải cồn mỗi người mỗi khác và không tự ước lượng chính xác được. Luật cấm lái khi có nồng độ cồn trong máu hay hơi thở. Cách chắc chắn là không uống nếu còn định lái trong ngày, hoặc nhờ người khác lái, đi xe ôm.
Có cần mua bảo hiểm du lịch khi định thuê xe máy ở đảo?
Nhiều người chọn mua bảo hiểm du lịch cho cả chuyến đi. Đọc kỹ điều khoản: một số gói không chi trả cho tai nạn khi lái xe máy không có giấy phép phù hợp hoặc khi có nồng độ cồn. Chuyện chọn bảo hiểm thuộc phần lên kế hoạch chuyến đi trên trang.