Người lớn tuổi và người có bệnh nền vẫn đi Phú Quý được, nhưng chuyến đi cần được chuẩn bị theo sức của chính họ: gặp bác sĩ điều trị trước chuyến đi, mang thuốc đủ và dư, chọn chỗ ở gần khu trung tâm, xếp lịch chậm với nhiều chỗ nghỉ, và có sẵn phương án khi trở bệnh — vì đảo cách đất liền một chuyến tàu dài và tàu có thể ngừng chạy khi biển động.
Bài này dành cho con cháu đưa ông bà, cha mẹ ra đảo, và cho chính những người đang sống chung với bệnh tim mạch, huyết áp, tiểu đường, bệnh phổi, bệnh khớp muốn đi một chuyến. Bài không thay lời khuyên của bác sĩ; quyết định đi hay không, đi lúc nào, cần chuẩn bị thuốc gì, là việc bàn với bác sĩ đang theo dõi người bệnh.
Đi đảo cùng người lớn tuổi là một chuyến đi khác: ít điểm hơn, nhiều chỗ ngồi hơn, nhiều bữa ăn đúng giờ hơn. Ai chấp nhận điều đó từ đầu thì cả nhà đều vui.
Điều gì khiến chuyến đi đảo khó hơn với người lớn tuổi
Phần khó nhất thường là đường ra đảo: dậy sớm, di chuyển tới cảng, chờ, rồi ngồi tàu nhiều giờ qua vùng biển hay có sóng. Say sóng ở người lớn tuổi không chỉ là khó chịu; nôn nhiều có thể gây mất nước, ảnh hưởng tới việc uống thuốc đúng giờ. Bài "Say sóng khi đi tàu ra Phú Quý" trên phuquy.org có phần riêng cho người lớn tuổi.
Trên đảo, việc đi lại phần lớn bằng xe máy. Người lớn tuổi ngồi sau xe máy nhiều giờ trong gió và nắng mệt hơn ta nghĩ; lên xuống xe, đi qua lối cát, bậc đá, cầu cảng ướt đều là chỗ dễ trượt ngã. Nắng gắt và gió muối làm mất nước nhanh, trong khi người lớn tuổi thường cảm thấy khát muộn hơn.
Cơ sở y tế trên đảo xử lý được các tình huống thông thường và cấp cứu ban đầu, nhưng với bệnh nặng cần chuyên khoa sâu, người bệnh phải được chuyển vào đất liền, và việc chuyển phụ thuộc thời tiết, phương tiện. Hiểu điều này không phải để sợ mà để chuẩn bị đúng mức: những gì phòng được ở nhà thì phòng ở nhà.
Cuối cùng là chuyện thay đổi nhịp sinh hoạt. Ăn uống khác, ngủ giường lạ, dậy sớm đi tàu, thời tiết khác — tất cả có thể làm đường huyết, huyết áp dao động. Những người đã ổn định ở nhà vẫn có thể lệch đi vài ngày đầu.
Câu hỏi nên mang tới bác sĩ trước chuyến đi
Nên đặt lịch khám vài tuần trước ngày đi, không phải vài ngày, để còn thời gian điều chỉnh thuốc nếu cần. Mang theo danh sách câu hỏi để không quên:
- Tình trạng hiện tại có phù hợp đi tàu biển nhiều giờ và ở đảo vài ngày không? Có thời điểm nào nên tránh?
- Thuốc đang dùng có gây nhạy cảm với nắng, ảnh hưởng chịu nóng hay tương tác với thuốc chống say tàu xe không?
- Nếu say sóng nôn, không uống được thuốc đúng giờ thì xử lý thế nào?
- Dấu hiệu nào là báo động phải đi khám ngay khi đang ở đảo?
- Có cần mang theo máy đo huyết áp, máy đo đường huyết, bình xịt cấp cứu hay dụng cụ gì khác không?
- Có thể cho bản tóm tắt bệnh án, danh sách thuốc để mang theo không?
- Hoạt động nào nên tránh: leo bậc lên cao, tắm biển, lặn, đi thuyền nhỏ ra hòn?
Bản tóm tắt bệnh án và danh sách thuốc là thứ quý nhất khi phải đi khám ở nơi lạ. Bác sĩ trên đảo không có hồ sơ của người bệnh; một tờ giấy ghi chẩn đoán, thuốc, liều, dị ứng giúp họ xử lý nhanh và đúng hơn. Chụp ảnh lưu trong điện thoại của cả người bệnh và người đi cùng.
Nếu bác sĩ khuyên chưa nên đi trong lúc này, hãy nghe. Phú Quý không đi đâu cả; chuyến đi có thể dời sang mùa khác, khi sức khoẻ đã ổn định hơn.
Bệnh nền và điều cần chú ý riêng
Bảng dưới là những lưu ý phổ thông theo nhóm bệnh hay gặp ở người lớn tuổi. Mỗi người bệnh một khác; danh sách này để bạn biết hỏi bác sĩ, không phải để tự điều chỉnh điều trị.
| Nhóm bệnh | Rủi ro trong chuyến đi đảo | Chuẩn bị nên bàn với bác sĩ |
|---|---|---|
| Tăng huyết áp, bệnh tim | Mệt khi leo dốc, nắng nóng, mất nước; quên thuốc khi lịch trình xáo trộn | Máy đo huyết áp, giờ uống thuốc cố định, mức gắng sức phù hợp |
| Tiểu đường | Bữa ăn thất thường, đi bộ nhiều hơn ở nhà, vết thương chân khó lành | Máy đo đường, đồ ăn dự phòng hạ đường, giày đi biển đế kín, bảo quản thuốc tiêm |
| Hen, bệnh phổi | Gió, bụi cát, thay đổi thời tiết, say sóng | Thuốc cắt cơn mang theo người, kế hoạch khi lên cơn |
| Bệnh khớp, loãng xương | Trượt ngã trên đá ướt, lên xuống tàu, ngồi xe máy lâu | Giày đế bám, gậy chống, tránh lối đá trơn |
| Bệnh thận | Mất nước khi nắng nóng, uống nước bù không đúng cách | Lượng nước nên uống, loại nước bù điện giải được phép |
| Người dùng thuốc chống đông | Vết cắt, trầy xước chảy máu lâu; ngã đập đầu | Dấu hiệu chảy máu cần đi khám, cẩn trọng ở gành đá |
Với người tiểu đường, bàn chân cần được chú ý đặc biệt. Đi chân trần trên cát nóng, trên đá có nhum là rủi ro không nhỏ; mỗi tối nên tự kiểm tra hoặc nhờ người nhà kiểm tra bàn chân xem có vết xước, phồng rộp nào không.
Chọn chỗ ở và xếp lịch chơi
Ở gần khu trung tâm. Gần chợ, gần quán ăn, gần cơ sở y tế. Bạn đánh đổi chút yên tĩnh của bãi vắng để lấy sự thuận tiện khi cần mua thuốc, cần đi khám.
Phòng tầng trệt. Ít bậc thang, nhà vệ sinh có tay vịn hoặc ít nhất sàn không trơn. Hỏi chủ nhà trước khi đặt; nhiều homestay có phòng tầng trên đẹp hơn nhưng cầu thang hẹp, dốc.
Điện và nước ổn định. Người cần máy thở, máy tạo oxy hoặc thuốc bảo quản lạnh phải hỏi kỹ về điện dự phòng. Đây là câu hỏi quyết định chọn chỗ ở, không phải chi tiết phụ.
Một hoạt động chính mỗi buổi. Sáng đi một điểm, trưa về nghỉ, chiều ra biển ngồi hóng gió. Đừng nhồi ba bốn điểm một buổi như nhóm bạn trẻ.
Ô tô điện, xe bốn bánh hay xe máy. Hỏi chỗ ở về phương tiện đưa đón phù hợp nếu người lớn tuổi không ngồi xe máy được lâu; đi quãng ngắn và nghỉ nhiều lần.
Ngày đầu và ngày cuối để trống. Ngày đầu nghỉ cho lại sức sau chuyến tàu; ngày trước chuyến tàu về giữ nhẹ nhàng để không mệt khi đi biển trở lại.
Ăn, ngủ và uống thuốc đúng giờ khi lịch trình xáo trộn
Ở nhà, người lớn tuổi thường sống theo nếp: ăn sáng giờ đó, uống thuốc sau bữa, ngủ trưa, tối ngủ sớm. Trong chuyến đi, nếp ấy dễ bị phá: dậy từ khuya để kịp tàu, bữa sáng ăn vội trên xe, bữa trưa trễ vì mải đi, bữa tối kéo dài với hải sản và bia của con cháu. Với người dùng thuốc huyết áp, thuốc tiểu đường, sự xáo trộn ấy có tác động thật.
Cách đơn giản là đặt báo thức trên điện thoại của cả người bệnh và một người đi cùng cho từng cữ thuốc. Mang hộp chia thuốc theo ngày để nhìn là biết đã uống hay chưa. Giữ bữa ăn chính gần giờ quen thuộc, dù phải ăn đơn giản; mang theo bánh, sữa, trái cây cho những lúc bữa ăn bị trễ.
Hải sản là món chính trên đảo, nhưng người có bệnh gút, bệnh thận, mỡ máu cao nên hỏi bác sĩ về mức ăn phù hợp, và con cháu đừng ép "ra đảo phải ăn cho đã". Món nhiều muối như đồ khô, mực một nắng, nước chấm đậm cũng cần chừng mực với người tăng huyết áp.
Giấc ngủ cũng quan trọng không kém. Phòng ồn vì quán nhậu gần đó, nóng vì mất điện, giường lạ — một đêm ngủ kém là ngày hôm sau người lớn tuổi mệt, dễ chóng mặt khi ra nắng. Chọn phòng yên tĩnh, có quạt hoặc điều hoà, và cho phép người lớn tuổi nghỉ trưa đều đặn như ở nhà.
Những hoạt động nên cân nhắc kỹ
Leo bậc lên các điểm cao như Núi Cấm là thử thách với người có bệnh tim, bệnh phổi, bệnh khớp. Không nhất thiết phải bỏ, nhưng nên đi lúc sáng sớm, nghỉ nhiều lần, có người đi kèm, mang nước, và dừng lại khi thấy tức ngực, khó thở, choáng váng. Ngắm cảnh từ chân núi hay từ một điểm thấp hơn cũng là một lựa chọn đáng giá.
Đi thuyền nhỏ ra hòn khác với đi tàu khách: thuyền nhỏ lắc hơn, lên xuống thuyền phải bước qua mạn, có khi lội nước. Người lớn tuổi, người có bệnh khớp nên đi khi biển thật êm, có người đỡ khi lên xuống, mặc áo phao suốt chuyến. Nếu bác sĩ khuyên tránh, cả nhà có thể chia nhóm: người trẻ đi hòn, người lớn tuổi ở lại ngồi quán ven biển.
Tắm biển thì chọn bãi cát thoai thoải, nước êm, lúc sáng sớm hoặc chiều muộn, luôn có người đi kèm trong tầm với. Lặn ống thở với người bệnh tim, bệnh phổi cần hỏi bác sĩ; lặn bình khí thì càng phải có ý kiến chuyên môn trước.
Ngay cả việc ngồi ngoài bờ kè hóng gió buổi tối cũng cần một chiếc áo khoác: gió đêm ở đảo làm người lớn tuổi lạnh nhanh, dễ cảm.
Kế hoạch khi người lớn tuổi trở bệnh trên đảo
Có một kế hoạch viết ra giấy giúp cả nhà không hoảng khi có chuyện. Nên thống nhất trước khi đi:
- Ai là người chịu trách nhiệm chính về sức khoẻ của người lớn tuổi trong chuyến đi, giữ thuốc, giữ giấy tờ.
- Vị trí cơ sở y tế gần chỗ ở, đã lưu trên bản đồ điện thoại; cách tới đó vào ban đêm.
- Số khẩn cấp 115 và số của chủ chỗ ở — người biết đường, biết gọi ai ở địa phương.
- Những dấu hiệu nào thì đi khám ngay, không chờ sáng: đau ngực, khó thở, yếu liệt một bên, nói khó, lú lẫn, ngất, đường huyết bất thường không cải thiện.
- Mang gì khi đi khám: bản tóm tắt bệnh án, hộp thuốc đang dùng, thẻ bảo hiểm y tế, căn cước.
- Nếu cần chuyển vào đất liền: ai đi cùng, ai ở lại lo hành lý và đổi vé cho cả nhóm.
Kế hoạch nghe nặng nề với một chuyến du lịch, nhưng chính vì có nó mà cả nhà yên tâm đi chơi. Và trong đa số chuyến đi, tờ giấy ấy sẽ nằm yên trong ví tới ngày về.
Câu hỏi thường gặp
Người trên 70 tuổi đi tàu ra Phú Quý được không?
Tuổi không phải là rào cản duy nhất; điều quan trọng là tình trạng sức khoẻ cụ thể. Người lớn tuổi khoẻ, đi lại được, không có bệnh nền chưa kiểm soát thường đi được nếu chọn ngày biển êm. Hỏi bác sĩ điều trị trước khi quyết định.
Người huyết áp cao đi đảo cần mang máy đo không?
Nên mang nếu bác sĩ khuyên theo dõi huyết áp thường xuyên. Đổi nhịp sinh hoạt, nắng nóng, say sóng có thể làm huyết áp dao động; đo đều đặn và ghi lại giúp bạn và bác sĩ trên đảo nếu cần đi khám có thông tin rõ ràng.
Người tiểu đường đi biển cần chú ý gì nhất?
Giữ bữa ăn và thuốc đúng giờ, mang đồ ăn dự phòng khi hạ đường huyết, bảo quản thuốc tiêm đúng cách, và bảo vệ bàn chân: không đi chân trần trên cát nóng, đá, rạn; kiểm tra chân mỗi tối.
Có nên cho ông bà đi thuyền ra Hòn Tranh không?
Tuỳ sức khoẻ và thời tiết hôm đó. Thuyền nhỏ lắc nhiều hơn tàu khách, lên xuống thuyền cần bước qua mạn. Nếu đi, chọn ngày biển thật êm, có người đỡ, mặc áo phao; nếu bác sĩ khuyên tránh thì cả nhà chia nhóm.
Chỗ ở nào hợp với người lớn tuổi ở Phú Quý?
Chỗ gần khu trung tâm, phòng tầng trệt, nhà vệ sinh sàn không trơn, có điện nước ổn định. Hỏi trước chủ nhà về bậc thang, nước nóng, điện dự phòng nếu người lớn tuổi dùng thiết bị y tế cần điện.
Người bệnh tim có leo lên Núi Cấm được không?
Đây là câu hỏi cần bác sĩ điều trị trả lời, vì phụ thuộc mức độ bệnh. Nếu được phép, đi lúc mát trời, nghỉ nhiều lần, có người đi kèm và dừng ngay khi tức ngực, khó thở, choáng váng.