Ở Phú Quý, nắng gây hại nhiều nhất không phải lúc trời oi nhất mà lúc gió mát nhất: gió biển làm da bớt rát và mồ hôi khô nhanh, nên bạn vẫn đang cháy nắng và mất nước mà không thấy. Cách phòng gọn trong ba việc: che da bằng vải trước rồi mới tới kem chống nắng, chia giờ chơi để tránh khoảng giữa trưa, và uống nước theo giờ chứ không chờ khát.
Bài này dành cho người đi chơi cả ngày ngoài trời trên đảo: chạy xe vòng đảo, ngồi thuyền, tắm biển, leo Núi Cấm, đứng gành đá chụp ảnh. Nội dung gồm cách tính nắng, lịch chơi trong ngày, cách uống, những dấu hiệu cần dừng lại và những trường hợp cần gặp bác sĩ ngay.
Phần viết về sức khoẻ ở đây là kiến thức phổ thông để phòng tránh, không thay cho lời khuyên của thầy thuốc. Người có bệnh tim, thận, huyết áp, người già và trẻ nhỏ chịu nóng kém hơn; nếu thuộc nhóm này, nên hỏi bác sĩ của mình trước chuyến đi.
Vì sao nắng đảo dễ đánh lừa
Gió che cảm giác nóng. Da nóng lên báo cho cơ thể biết phải tìm bóng râm. Gió biển làm mát bề mặt da, nên cảm giác ấy đến muộn; tới lúc thấy rát thì da đã bị tổn thương từ trước đó.
Mặt nước và cát phản chiếu. Ngồi trên thuyền hay trên bãi cát sáng, da nhận thêm phần tia cực tím phản xạ từ mặt nước, cát. Nón rộng vành che đỉnh đầu nhưng không che được phần ánh sáng hắt lên từ dưới.
Trời âm u vẫn có tia cực tím. Mây mỏng chặn bớt ánh nắng chói, nhưng không chặn hết tia cực tím. Nhiều người cháy nắng nặng nhất vào ngày trời nhiều mây, vì hôm đó họ không bôi kem.
Mồ hôi bay hơi nhanh. Gió làm mồ hôi khô ngay trên da. Bạn không thấy áo ướt nên không nghĩ mình đang mất nhiều nước, nhưng lượng nước mất vẫn lớn sau vài giờ ngoài nắng.
Nước biển và gió làm trôi kem. Kem chống nắng bôi buổi sáng không còn tác dụng như cũ sau khi bạn tắm biển, lau khăn, đổ mồ hôi. Bôi một lần rồi yên tâm cả ngày là thói quen gây cháy nắng phổ biến nhất.
Lịch chơi trong ngày theo nắng
Không có giờ cố định cho mọi mùa, nhưng nguyên tắc chung là dồn hoạt động ngoài trời vào sáng sớm và chiều muộn, để khoảng giữa ngày cho việc trong bóng râm. Khung giờ dưới đây là ví dụ để bạn tự xếp, không phải giờ mặt trời mọc, lặn của ngày cụ thể.
| Khoảng thời gian | Nên làm | Nên tránh |
|---|---|---|
| Sáng sớm | Đi vòng đảo, leo dốc, tắm biển, ra hòn khi biển êm | Bỏ bữa sáng rồi đi một mạch tới trưa |
| Giữa buổi sáng | Lặn ngắm cá ở chỗ nước nông có người trông, chụp ảnh | Ở dưới nước quá lâu không lên bờ uống nước |
| Giữa trưa đến đầu giờ chiều | Ăn trưa, nghỉ trong nhà, cà phê có bóng mát, ngủ trưa | Leo Núi Cấm, đứng gành đá trống trải, chạy xe đường dài |
| Chiều muộn | Tắm biển, dạo bờ kè, chụp hoàng hôn | Quên rằng nắng chiều hướng tây vẫn gắt khi chạy xe ngược nắng |
| Tối | Ăn tối, đi dạo, nghỉ sớm cho ngày hôm sau | Uống rượu bia nhiều sau một ngày mất nước |
Nhiều nhóm khách mất hẳn một ngày chơi vì ngày đầu tiên đi vòng đảo giữa trưa, tối về đau đầu, sốt nhẹ, rát da, sáng hôm sau không muốn ra khỏi phòng. Chia lịch hợp lý từ ngày đầu là cách tiết kiệm thời gian nhất.
Che da: vải trước, kem chống nắng sau
Vải che là lớp chống nắng ổn định nhất: không trôi khi đổ mồ hôi, không phải bôi lại. Áo dài tay mỏng sáng màu, quần dài hoặc quần lửng, nón rộng vành có dây, kính râm và khẩu trang vải che gần hết phần da hay cháy. Khi xuống nước, áo bơi tay dài làm việc của áo chống nắng.
Kem chống nắng dành cho phần da vải không che được: mặt, cổ, gáy, tai, mu bàn tay, bàn chân. Bôi đủ lượng trước khi ra nắng một lúc, bôi lại sau khi tắm biển, lau khăn hay đổ nhiều mồ hôi, và theo hướng dẫn trên bao bì sản phẩm. Người đọc nhãn thấy chỉ số chống nắng cao thường bôi mỏng hơn và để lâu hơn; trong thực tế, lượng bôi và việc bôi lại quyết định nhiều hơn con số in trên tuýp.
Môi và vành tai hay bị bỏ quên. Son dưỡng có chống nắng và vài giây bôi vành tai đỡ được cảm giác rát suốt mấy ngày sau. Da đầu ở đường rẽ ngôi cũng cháy nắng, nón là cách che gọn nhất.
Tối về, nếu da đã ửng đỏ, tắm nước mát, mặc đồ vải mềm rộng, uống thêm nước, và để vùng da đó nghỉ nắng hoàn toàn trong ngày hôm sau. Nhiều người có thói quen chườm đá trực tiếp lên da cháy nắng hoặc bôi các loại dầu, kem đặc lên vùng da đang nóng; nên hỏi dược sĩ loại dưỡng phù hợp thay vì tự làm. Ngày hôm sau, xếp lịch nhẹ hơn: lặn ngắm cá trong áo bơi tay dài, ngồi chỗ có mái che trên thuyền, đi chơi vào sáng sớm. Cháy nắng ngày đầu mà lại phơi tiếp ngày thứ hai là cách nhanh nhất để biến một vết rát thành phồng rộp.
Nếu bạn định lặn ngắm san hô, nên chọn kem chống nắng ít gây hại cho rạn và che phần lớn cơ thể bằng áo bơi để giảm lượng kem trôi xuống nước. Chủ đề này có bài riêng ở danh mục lặn ngắm san hô của trang.
Uống nước thế nào cho một ngày ngoài nắng
Uống theo giờ, không chờ khát. Khát là tín hiệu muộn. Một cách dễ nhớ là uống vài ngụm mỗi lần dừng xe, mỗi lần lên bờ, đều đặn suốt ngày thay vì uống một hơi dài lúc đã mệt.
Xem màu nước tiểu. Nước tiểu vàng sẫm, ít, là dấu hiệu cơ thể đang thiếu nước. Nước tiểu vàng nhạt thường cho thấy bạn uống tạm đủ. Đây là cách tự kiểm đơn giản mà người làm việc ngoài trời hay dùng.
Bù muối khi đổ nhiều mồ hôi. Đi nắng dài, tắm biển nhiều giờ, cơ thể mất cả nước lẫn muối khoáng. Gói oresol pha đúng hướng dẫn, nước dừa hoặc bữa ăn có canh, có muối giúp bù lại. Người đang ăn hạn chế muối theo chỉ định bác sĩ thì hỏi bác sĩ trước khi dùng các loại nước bù điện giải.
Cà phê, rượu bia không thay cho nước. Ly cà phê đá giữa trưa hay chai bia lúc hoàng hôn rất hợp cảnh, nhưng chúng không thay được nước lọc. Rượu bia còn làm bạn chủ quan với nắng, với sóng và khi lái xe.
Mang bình riêng. Một bình giữ nhiệt đổ đầy nước mát buổi sáng, châm thêm ở quán, ở chỗ ở. Vừa luôn có nước, vừa không phải mua chai nhựa mỗi lần khát.
Phân biệt các mức nặng nhẹ vì nóng
Các tình trạng do nóng nối tiếp nhau từ nhẹ đến nặng. Bảng dưới giúp bạn nhận ra mình đang ở mức nào để biết nên nghỉ hay phải đi khám. Đây là kiến thức sơ cứu phổ thông, không dùng để tự chẩn đoán.
| Tình trạng | Dấu hiệu thường gặp | Nên làm |
|---|---|---|
| Cháy nắng | Da đỏ, rát, nóng; nặng hơn thì phồng rộp | Ra khỏi nắng, làm mát da bằng nước sạch, uống nước; phồng rộp rộng, sốt thì đi khám |
| Chuột rút do nóng | Co cứng cơ bắp chân, đùi, bụng sau khi vận động ra nhiều mồ hôi | Nghỉ trong bóng mát, uống nước có muối khoáng, kéo giãn nhẹ |
| Kiệt sức vì nóng | Mệt lả, chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi, da ẩm lạnh, mạch nhanh | Vào chỗ mát, nới quần áo, làm mát người, uống nước từng ngụm; không đỡ trong thời gian ngắn thì đi khám |
| Say nắng, sốc nhiệt | Thân nhiệt rất cao, lú lẫn, nói lắp, co giật, có thể ngất; da nóng | Cấp cứu: gọi 115 hoặc đưa ngay tới cơ sở y tế, trong lúc chờ làm mát toàn thân tích cực |
Điểm cần nhớ nhất trong bảng là sự thay đổi tỉnh táo. Người đang mệt mà bắt đầu nói năng lộn xộn, đi đứng loạng choạng, không trả lời đúng câu hỏi đơn giản là dấu hiệu nguy hiểm, không nên để họ "nằm nghỉ cho đỡ" một mình trong phòng.
Trẻ nhỏ, người lớn tuổi và người dùng thuốc thường xuyên
Trẻ nhỏ mất nước nhanh hơn người lớn, lại chơi say sưa dưới nước nên không nói mình khát. Người lớn đi cùng nên chủ động cho trẻ lên bờ nghỉ, uống nước, thay áo khô theo giờ; để ý trẻ cáu kỉnh, lừ đừ, ít đi tiểu. Trẻ sốt cao, nôn nhiều, li bì cần được khám sớm.
Người lớn tuổi thường cảm nhận khát kém hơn, đi lại chậm hơn trong nắng và hay có bệnh nền. Lịch chơi của cả nhóm nên theo sức của người yếu nhất, có chỗ ngồi bóng mát ở mỗi điểm dừng.
Một số thuốc điều trị huyết áp, tim mạch, thuốc lợi tiểu, một số thuốc tâm thần kinh và thuốc dị ứng có thể làm cơ thể chịu nóng kém hơn hoặc làm da nhạy nắng hơn. Không tự ngưng thuốc. Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước chuyến đi xem thuốc mình đang dùng có lưu ý gì khi phơi nắng nhiều không.
Người mang thai cũng chịu nóng kém và dễ chóng mặt khi đứng lâu ngoài nắng; nên có kế hoạch nghỉ ngơi nhiều hơn và trao đổi với bác sĩ sản khoa trước khi đi đảo.
Khi nào phải đi khám, không chờ
Phần lớn trường hợp mệt vì nắng đỡ sau khi nghỉ, làm mát và uống nước. Nhưng có những lúc không nên tự xử lý ở chỗ ở. Đi khám ngay hoặc gọi 115 khi người bị nóng có lú lẫn, co giật, ngất, sốt rất cao; khi nôn liên tục không uống được; khi đau đầu dữ dội, khó thở, đau ngực; khi da cháy nắng phồng rộp diện rộng kèm sốt, ớn lạnh; khi trẻ nhỏ li bì, không chịu bú, không đi tiểu nhiều giờ.
Trên đảo có cơ sở y tế của đặc khu và trạm y tế ở khu dân cư; chủ nhà nơi bạn ở thường biết đường đến nơi gần nhất. Lưu sẵn vị trí cơ sở y tế trên bản đồ điện thoại ngay ngày đầu, để khi cần không phải đi hỏi trong lúc hoảng.
Cũng nên nhớ rằng đảo cách bờ một chuyến tàu dài; những trường hợp nặng cần chuyển vào đất liền phụ thuộc thời tiết và phương tiện. Vì vậy với bệnh do nắng, phòng từ đầu luôn rẻ hơn chữa về sau.
Câu hỏi thường gặp
Trời nhiều mây ở Phú Quý có cần bôi kem chống nắng không?
Vẫn cần. Mây mỏng chặn bớt độ chói nhưng tia cực tím vẫn xuyên qua, cộng thêm phần phản chiếu từ mặt nước và cát. Nhiều người cháy nắng nặng vào những ngày âm u vì nghĩ không cần che chắn.
Bao lâu thì nên bôi lại kem chống nắng khi tắm biển?
Nên làm theo hướng dẫn trên bao bì sản phẩm; nhìn chung là bôi lại sau khi tắm biển, lau khăn hoặc đổ nhiều mồ hôi, và định kỳ trong ngày. Áo bơi tay dài giúp giảm diện tích da phải bôi.
Uống bia có giúp giải nhiệt khi đi nắng không?
Bia lạnh cho cảm giác mát nhưng không bù nước tốt như nước lọc, lại làm phản xạ chậm, dễ chủ quan với sóng và khi lái xe. Nếu uống, nên uống sau khi đã xong hoạt động dưới nước và không lái xe.
Bị cháy nắng phồng rộp có nên chọc vỡ bóng nước không?
Không nên tự chọc vỡ vì dễ nhiễm trùng. Giữ vùng da sạch, mát, tránh nắng tiếp, mặc đồ rộng. Phồng rộp rộng, đau nhiều hay kèm sốt thì nên đi khám để được xử lý đúng cách.
Trẻ em đi Phú Quý mùa nắng cần chú ý gì nhất?
Cho trẻ lên bờ nghỉ và uống nước theo giờ, mặc áo bơi tay dài, đội nón, tránh chơi ngoài trời giữa trưa. Theo dõi dấu hiệu lừ đừ, ít đi tiểu, sốt; trẻ có các dấu hiệu này cần được khám sớm.
Có nên mang oresol theo khi đi đảo không?
Nên có vài gói trong túi thuốc du lịch để bù nước và muối khi đi nắng dài, tiêu chảy hoặc nôn. Pha đúng lượng nước theo hướng dẫn; người có bệnh thận, tim mạch hoặc đang ăn hạn chế muối nên hỏi bác sĩ trước.