Khi bạn hoặc người đi cùng bị ốm, bị thương trên đảo Phú Quý, việc đầu tiên là xác định mức độ: chuyện nhỏ tự xử lý được bằng túi thuốc và nghỉ ngơi; chuyện cần đi khám trong ngày ở cơ sở y tế của đặc khu; hay chuyện khẩn cấp phải gọi 115 ngay. Sau đó mới tới các việc kèm theo: báo chủ chỗ ở, giữ giấy tờ khám chữa bệnh cho bảo hiểm, và tính lại lịch trình — kể cả khả năng phải về đất liền sớm.
Bài này viết từ góc của khách du lịch. Hệ thống y tế trên đảo, chuyện chuyển viện của người dân sống lâu dài ở đảo, đã có bài "Khám chữa bệnh ở Phú Quý" trên phuquy.org. Ở đây là những gì một nhóm khách cần làm trong vài giờ đầu, và những giấy tờ cần giữ để sau này không thiệt.
Thông tin y khoa trong bài là phổ thông. Khi đã đến cơ sở y tế, làm theo chỉ định của nhân viên y tế.
Ba mức độ và việc nên làm
Phân loại nhanh giúp bạn không coi thường chuyện nghiêm trọng, cũng không hoảng với chuyện nhỏ. Khi phân vân giữa hai mức, chọn mức cao hơn.
| Mức | Ví dụ thường gặp khi đi đảo | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Tự xử lý, theo dõi | Trầy xước nhỏ, cháy nắng nhẹ, mỏi cơ, đầy bụng, say sóng đã hết sau khi lên bờ | Sơ cứu, nghỉ ngơi, uống nước; theo dõi, nặng lên thì chuyển mức |
| Đi khám trong ngày | Sốt, tiêu chảy nhiều lần, vết thương sâu cần khâu, bong gân sưng to, vết thương có dấu hiệu nhiễm trùng, gai nhum gần khớp | Tới cơ sở y tế của đặc khu, mang giấy tờ và thuốc đang dùng |
| Cấp cứu | Đau ngực, khó thở, ngất, co giật, yếu liệt, lú lẫn, chảy máu không cầm, chấn thương đầu kèm nôn, người suýt đuối nước, dị ứng nặng | Gọi 115 ngay; báo chủ chỗ ở hỗ trợ đưa đi; không tự chở người nghi chấn thương cột sống |
Những dấu hiệu ở dòng cuối cần được xử lý trong thời gian ngắn nhất có thể. Ở đảo, quãng đường tới cơ sở y tế không xa, nhưng quãng thời gian để tìm xe, tìm đường lúc ban đêm có thể kéo dài nếu bạn chưa chuẩn bị. Ngày đầu tới đảo, hãy lưu vị trí cơ sở y tế gần nhất trên điện thoại.
Một lưu ý cho người đi nhóm: người bị ốm thường nói "không sao, để nghỉ chút". Với những dấu hiệu ở mức hai và ba, người đi cùng nên quyết định thay, không chờ người bệnh tự đồng ý.
Khi va chạm xe máy trên đường đảo
Xe máy là phương tiện chính của khách trên đảo, nên va chạm, trượt ngã là tai nạn hay gặp nhất. Thứ tự việc nên làm:
- Bảo đảm an toàn chỗ xảy ra va chạm: tắt máy xe, dựng xe vào lề nếu dời được, cảnh báo xe đi sau; đừng đứng giữa đường để tranh cãi.
- Kiểm tra người: ai tỉnh, ai bất tỉnh, ai chảy máu, ai không cử động được. Người đau cổ, đau lưng, tê yếu chân tay thì không tự di chuyển họ, chờ nhân viên y tế.
- Gọi 115 nếu có người bị thương nặng; gọi 113 nếu cần công an giải quyết. Ép cầm máu bằng gạc, vải sạch.
- Chụp ảnh hiện trường, vị trí xe, vết hư hỏng; ghi lại thông tin người liên quan và người chứng kiến nếu có.
- Báo ngay cho chủ xe thuê và chủ chỗ ở; họ quen người ở địa phương và biết thủ tục.
- Đi khám kể cả khi thấy chỉ trầy xước: chấn thương đầu, chấn thương bụng có thể biểu hiện muộn.
- Giữ mọi giấy tờ khám, hoá đơn, biên bản (nếu có) cho bảo hiểm.
Việc thoả thuận bồi thường xe thuê, bồi thường cho bên kia nên làm khi mọi người đã bình tĩnh, có giấy tờ rõ ràng, tốt nhất là có người địa phương hoặc cơ quan chức năng chứng kiến. Không ký giấy tờ mình không hiểu trong lúc đang hoảng.
Kỹ năng lái xe máy trên đường gió cát của đảo được viết ở danh mục đi xe máy quanh đảo của trang; phòng tránh luôn tốt hơn xử lý.
Đi khám: mang gì, nói gì
Giấy tờ. Căn cước, thẻ bảo hiểm y tế hoặc thông tin bảo hiểm trên ứng dụng, giấy chứng nhận bảo hiểm du lịch nếu có.
Thuốc đang dùng. Mang cả hộp thuốc hoặc danh sách thuốc; với người có bệnh nền thì kèm bản tóm tắt bệnh án.
Kể diễn biến rõ ràng. Bắt đầu từ lúc nào, đã ăn gì, uống thuốc gì, đã sơ cứu gì. Với vết thương biển, nói rõ do san hô, gai nhum, sứa hay đá; với tai nạn, nói rõ cơ chế va chạm.
Dị ứng. Nói rõ dị ứng thuốc, dị ứng hải sản. Đây là thông tin nhân viên y tế cần trước khi cho thuốc.
Tiền và thanh toán. Mang tiền mặt dự phòng; hỏi rõ các khoản phí, giữ hoá đơn. Với bảo hiểm y tế, hỏi nhân viên về việc áp dụng khi khám ngoài nơi đăng ký ban đầu theo quy định hiện hành.
Người đi cùng. Luôn có một người đi cùng người bệnh, giữ điện thoại có pin, ghi lại lời dặn của bác sĩ, tên thuốc, giờ uống, lịch tái khám.
Sốt, tiêu chảy khi đang đi chơi: theo dõi gì
Sau bữa hải sản tối hôm trước, sáng ra một người trong nhóm đau bụng, đi ngoài vài lần — chuyện khá hay gặp ở các chuyến đi biển. Phần lớn trường hợp nhẹ, đỡ sau khi nghỉ ngơi, ăn nhẹ, uống đủ nước và bù điện giải theo hướng dẫn. Điều quan trọng là theo dõi để không bỏ sót trường hợp nặng.
Những dấu hiệu nên đi khám: tiêu chảy nhiều lần trong ngày không giảm, phân có máu, sốt cao, đau bụng dữ dội hoặc khu trú một chỗ, nôn liên tục không uống được, dấu hiệu mất nước như khô miệng, tiểu ít, chóng mặt khi đứng dậy. Trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người mang thai, người có bệnh nền cần đi khám sớm hơn. Ngứa, nổi mẩn, sưng môi, khó thở sau khi ăn hải sản là dấu hiệu dị ứng cần cấp cứu.
Khi theo dõi, ghi lại số lần đi ngoài, nhiệt độ, lượng nước đã uống — thông tin này giúp nhân viên y tế nếu phải đi khám. Không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy khi có sốt hoặc phân có máu; hỏi dược sĩ, bác sĩ. Ngày hôm sau xếp lịch nhẹ, đừng ép người vừa ốm dậy chạy xe vòng đảo giữa nắng. Bài "Ăn hải sản an toàn ở Phú Quý" trên phuquy.org nói kỹ về cách phòng.
Bảo hiểm du lịch: mua thế nào để dùng được khi cần
Nhiều người mua bảo hiểm du lịch nhưng đến khi cần mới phát hiện không được chi trả vì hoạt động mình làm nằm trong điều khoản loại trừ, hoặc thiếu giấy tờ. Trước chuyến đi Phú Quý, khi chọn gói, nên đọc kỹ ba nhóm điều khoản: phạm vi bảo hiểm có gồm chi phí y tế, chi phí vận chuyển cấp cứu, huỷ hoặc gián đoạn chuyến đi không; các hoạt động bị loại trừ, nhất là lặn bình khí, đi thuyền nhỏ, lái xe máy (thường có điều kiện phải có bằng lái hợp lệ và đội mũ bảo hiểm); và hồ sơ cần nộp khi yêu cầu bồi thường.
Câu hỏi "tàu ngừng chạy vì thời tiết, phải ở lại thêm ngày thì có được chi trả không" nên hỏi trực tiếp đơn vị bán bảo hiểm, vì mỗi sản phẩm một khác. Không nên dựa vào lời quảng cáo chung chung.
Khi có sự cố, giữ lại: giấy khám, giấy ra viện nếu có, toa thuốc, hoá đơn chi phí, biên bản hoặc xác nhận của công an với tai nạn giao thông, ảnh hiện trường, vé tàu đã đổi. Báo cho đơn vị bảo hiểm sớm theo đầu mối ghi trên giấy chứng nhận; nhiều sản phẩm yêu cầu báo trong một thời hạn nhất định.
Thẻ bảo hiểm y tế của bạn vẫn có giá trị khi khám chữa bệnh; mức hưởng khi khám ngoài nơi đăng ký ban đầu, trong trường hợp cấp cứu hay không cấp cứu, theo quy định hiện hành — hỏi tại quầy tiếp nhận.
Khi phải về đất liền sớm
Có những trường hợp người bệnh được khuyên vào đất liền để điều trị tiếp, hoặc chính gia đình muốn về sớm cho yên tâm. Khi đó, có vài việc cần làm cùng lúc, nên chia việc trong nhóm.
Một người lo giấy tờ y tế: xin giấy chuyển viện nếu có chỉ định, bản tóm tắt bệnh án, kết quả xét nghiệm, phim chụp. Một người lo vé tàu: liên hệ hãng tàu đổi vé, hỏi chính sách cho người bệnh, hỏi chỗ ngồi phù hợp. Một người lo hành lý và trả phòng, thanh toán với chủ xe, chủ chỗ ở. Một người báo cho người thân ở đất liền chuẩn bị đón ở cảng.
Nếu người bệnh nặng mà tàu không chạy vì thời tiết, việc chuyển viện sẽ do cơ sở y tế và các cơ quan chức năng quyết định theo phương án của địa phương; gia đình nên ở gần, giữ liên lạc và làm theo hướng dẫn. Đây là tình huống hiếm, nhưng là lý do vì sao người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ kỹ trước khi đi.
Trường hợp nhẹ hơn, khi người bệnh đã ổn nhưng còn mệt, nhóm có thể chia đôi: người bệnh nghỉ ở chỗ ở với một người đi cùng, những người còn lại tiếp tục chuyến đi gần đó, giữ liên lạc thường xuyên.
Phòng trước những tình huống hay gặp
Nhìn lại các tình huống mà khách du lịch hay phải đi khám trên đảo, phần lớn có thể phòng được: va chạm xe máy (lái chậm, đội mũ bảo hiểm, không uống rượu bia khi lái), vết thương do đá, san hô, gai nhum (giày lội nước, không đứng trên rạn), cháy nắng và kiệt sức vì nóng (che chắn, uống nước, chia giờ chơi), rối loạn tiêu hoá (ăn chín uống sôi, rửa tay, chọn quán đông khách), đuối nước (luật bạn đôi, không tắm khi đã uống bia, không tắm đêm).
Mỗi chủ đề này có bài riêng trong danh mục Hành lý, sức khoẻ và an toàn biển của trang. Đọc trước vài bài, chuẩn bị túi thuốc, lưu vị trí cơ sở y tế và các số khẩn cấp quốc gia (112, 113, 114, 115) — vậy là bạn đã làm phần lớn những gì một khách du lịch có thể làm.
Phần còn lại là tâm thế: trên đảo, mọi thứ chậm hơn một nhịp. Bình tĩnh, hỏi người địa phương, nhờ chủ chỗ ở hỗ trợ — người đảo sống giữa biển nên quen với việc giúp nhau lúc khó, và thường sẵn lòng giúp khách hơn bạn nghĩ.
Câu hỏi thường gặp
Khách du lịch ở Phú Quý bị ốm nên đi khám ở đâu?
Đến cơ sở y tế của đặc khu hoặc trạm y tế gần chỗ ở; chủ chỗ ở thường biết đường và có thể hỗ trợ. Trường hợp khẩn cấp gọi 115. Nên lưu vị trí cơ sở y tế trên bản đồ điện thoại ngay ngày đầu tới đảo.
Bị ngã xe máy chỉ trầy xước có cần đi khám không?
Nên đi khám, nhất là khi có va đầu, đau bụng, đau ngực, hoặc vết trầy rộng, bẩn. Một số chấn thương bên trong biểu hiện muộn, và giấy khám cũng cần cho bảo hiểm nếu bạn có mua.
Thẻ bảo hiểm y tế có dùng được khi khám ở đảo không?
Có thể sử dụng; mức hưởng khi khám ngoài nơi đăng ký ban đầu, cấp cứu hay không cấp cứu, theo quy định hiện hành. Mang thẻ hoặc thông tin trên ứng dụng và hỏi tại quầy tiếp nhận của cơ sở y tế.
Bảo hiểm du lịch có chi trả khi lặn biển bị thương không?
Tuỳ sản phẩm. Nhiều gói loại trừ hoặc giới hạn các hoạt động như lặn bình khí. Đọc kỹ điều khoản loại trừ trước khi mua và hỏi trực tiếp đơn vị bảo hiểm nếu chuyến đi có hoạt động dưới nước.
Cần giữ những giấy tờ gì để yêu cầu bồi thường bảo hiểm?
Thường gồm giấy khám, toa thuốc, hoá đơn chi phí, giấy ra viện nếu có, biên bản hoặc xác nhận của công an với tai nạn giao thông, ảnh hiện trường, vé tàu đã đổi. Danh sách cụ thể theo yêu cầu của từng đơn vị bảo hiểm.
Người bệnh nặng mà tàu không chạy thì làm sao?
Việc chuyển viện trong trường hợp này do cơ sở y tế và các cơ quan chức năng quyết định theo phương án của địa phương. Gia đình nên ở gần người bệnh, giữ liên lạc với nhân viên y tế và chuẩn bị sẵn giấy tờ.