Phần lớn tai nạn đuối nước của khách du lịch xảy ra khi đi theo nhóm vui chơi: ai cũng nghĩ đã có người khác để ý, có người vừa uống bia, có người bơi yếu theo bạn ra xa, có người tắm lúc trời tối. Ba luật đơn giản chặn được phần lớn rủi ro: luôn đi theo cặp, luôn có một người trên bờ chỉ làm việc canh, và không ai xuống nước sau khi uống rượu bia hoặc khi trời đã tối.
Bài này là bộ quy tắc cho cả nhóm đọc trước khi ra bãi, không phải hướng dẫn kỹ thuật bơi. Cách nhận ra bãi tắm ổn và dòng chảy xa bờ đã có trong bài "Bãi Nhỏ và các bãi tắm trên đảo Phú Quý" — xem thêm trên phuquy.org. Ở đây là chuyện tổ chức người.
Nên đọc kỹ nếu nhóm bạn có người bơi yếu, có trẻ em, có người chưa từng tắm biển xa bờ, hoặc nếu chuyến đi có tiệc tối bên bờ biển.
Vì sao đi đông người lại dễ xảy ra chuyện
Nghe ngược đời nhưng đúng: đi đông người không tự động an toàn hơn. Trong nhóm, mỗi người mặc định có người khác đang nhìn. Người bơi giỏi mải bơi ra xa, người bơi yếu không muốn mất mặt nên cố theo, người đứng trên bờ mải chụp ảnh. Khi một người gặp nạn, thường mất một lúc cả nhóm mới nhận ra người đó không còn ở đó.
Đuối nước thật ngoài đời cũng không giống trong phim. Người đang đuối thường không la hét, không vẫy tay được, vì toàn bộ sức lực dồn vào việc ngoi lên thở. Họ có thể chỉ trông như đang đứng dưới nước, đầu ngửa ra sau, miệng sát mặt nước, mắt nhìn vô định. Người không biết những dấu hiệu này có thể đứng cách vài mét mà không nhận ra.
Đảo lại có những yếu tố riêng: nhiều bãi đẹp nằm xa khu dân cư, ít người qua lại; sóng có thể đổi nhanh khi gió đổi; có chỗ đáy dốc đột ngột từ chỗ đứng được sang chỗ không chạm chân. Một nhóm có tổ chức sẽ biến những yếu tố đó thành chuyện kiểm soát được.
Cũng đừng quên mệt mỏi tích luỹ. Ngày thứ hai, thứ ba của chuyến đi, người ta đã chạy xe nhiều, ngủ ít, đi nắng cả buổi, nhưng vẫn muốn tắm biển như ngày đầu. Sức bơi của bạn lúc đó không còn như lúc ở hồ bơi gần nhà; quãng bơi quen thuộc có thể trở nên quá sức khi gặp sóng ngược. Nhóm nên cho phép ai đó nói "hôm nay mình chỉ ngâm chân" mà không bị trêu.
Năm luật cho cả nhóm
Luật bạn đôi. Trước khi xuống nước, ghép cặp. Mỗi người chịu trách nhiệm biết bạn đôi của mình đang ở đâu suốt thời gian dưới nước. Lên bờ thì cả hai cùng lên, hoặc báo cho nhau. Ghép người bơi khá với người bơi yếu.
Một người canh bờ. Luôn có một người không xuống nước, không cầm điện thoại chụp ảnh, chỉ làm một việc là đếm đầu người dưới nước. Đổi ca canh mỗi khoảng thời gian để ai cũng được tắm. Người canh nên đứng ở chỗ cao, nhìn được cả nhóm.
Giới hạn vùng bơi. Thống nhất một vùng: không ra quá chỗ đứng được với người bơi yếu, không bơi vòng qua mũi đá sang vịnh khác, không bơi ra chỗ thuyền đi lại.
Không rượu bia trước khi xuống nước. Rượu bia làm phản xạ chậm, đánh giá sai sức mình và làm cơ thể mất nhiệt nhanh hơn. Tiệc tùng để sau giờ tắm, và người đã uống thì ở trên bờ.
Không tắm khi trời tối. Ban đêm người canh không thấy ai, người dưới nước không thấy đá, không thấy sóng tới. Tắm đêm sau tiệc là kịch bản lặp lại trong rất nhiều vụ đuối nước của khách du lịch ở các bãi biển Việt Nam.
Trước khi xuống nước: hai phút họp nhóm
Thói quen của các nhóm đi biển có kinh nghiệm là dành hai phút họp ngay trên bãi trước khi xuống nước. Không cần nghi thức, chỉ cần trả lời đủ bốn câu: ai bơi yếu và sẽ đi cặp với ai; ai canh bờ ca đầu và đổi ca lúc nào; vùng bơi tới đâu; nếu có người gặp nạn thì ai gọi điện, ai ném phao, ai chạy tìm người giúp.
Hỏi thẳng chuyện bơi yếu có thể ngại, nhất là với nhóm mới quen. Nhưng nói rõ từ đầu thì người bơi yếu được giao áo phao, được bơi trong vùng nước đứng được, không ai ép họ ra xa. Áo phao không phải đồ cho trẻ con; người lớn bơi yếu mặc áo phao để lặn ngắm cá là chuyện rất bình thường ở mọi bãi biển.
Họp nhóm cũng là lúc xem lại điều kiện bãi tắm hôm đó: sóng có mạnh hơn hôm qua không, có sứa không, người địa phương có dặn gì không. Bãi đẹp nhất trong ảnh chưa chắc là bãi hợp nhất cho buổi chiều có gió.
Cuối cùng, mỗi người nên biết vị trí của đồ cứu hộ đơn giản mà nhóm có: một quả phao, một sợi dây, một can nhựa rỗng có nắp, thậm chí một tấm ván bơi. Đó là những thứ để ném cho người đang gặp nạn.
Khi thấy một người gặp nạn
Phản xạ tự nhiên là lao xuống cứu, và đó là cách nhiều người cứu trở thành người cần được cứu. Người đang đuối nước hoảng loạn có thể níu chặt và kéo người cứu chìm theo. Thứ tự đúng là:
- Hô to cho cả nhóm và người xung quanh biết, chỉ tay về phía người gặp nạn và không rời mắt khỏi vị trí đó.
- Một người gọi 115 hoặc 112 ngay, nói rõ bãi tắm, mốc gần nhất; một người chạy tìm người dân, thuyền, người có kinh nghiệm cứu hộ gần đó.
- Ném cho người gặp nạn một vật nổi: phao, can nhựa có nắp, áo phao, thùng xốp, ván bơi.
- Nếu người gặp nạn ở gần, đưa cho họ một vật dài để nắm như cây sào, khăn tắm, dây — người cứu đứng vững trên bờ hoặc nằm thấp.
- Chỉ người bơi giỏi, đã học cứu đuối, mới xuống nước — mang theo vật nổi, tiếp cận từ phía sau, để người gặp nạn bám vào vật nổi chứ không bám vào người.
- Khi đưa được lên bờ, nếu người gặp nạn không thở hoặc thở bất thường, người đã học sơ cứu tiến hành hồi sức theo đúng cách đã học trong khi chờ nhân viên y tế.
Người từng bị đuối nước dù đã tỉnh, đã nói chuyện được vẫn nên được đưa đi khám, vì có những biến chứng xuất hiện muộn sau vài giờ. Đừng để họ về phòng nằm một mình.
Một khoá sơ cứu và hồi sức cơ bản trước chuyến đi là khoản đầu tư đáng giá cho người hay tổ chức đi biển theo nhóm. Nhiều tổ chức uy tín như Hội Chữ thập đỏ ở các địa phương có mở lớp; hãy tìm hiểu nơi bạn sống.
Trẻ em trong nhóm: thêm những luật riêng
Nhóm có trẻ em cần luật chặt hơn, vì trẻ có thể chìm rất nhanh và rất lặng lẽ, kể cả ở chỗ nước nông.
| Tình huống | Luật |
|---|---|
| Trẻ chơi ở mép nước | Một người lớn ở trong tầm với tay, không cầm điện thoại, không quay đi |
| Trẻ xuống nước sâu hơn đầu gối | Áo phao vừa cỡ, cài đủ khoá; phao tay, phao bơi hơi không thay áo phao |
| Nhiều gia đình đi chung | Mỗi trẻ có một người lớn phụ trách đích danh, không "mọi người cùng trông" |
| Trẻ đi thuyền ra hòn | Mặc áo phao suốt chuyến, ngồi giữa thuyền, không đứng ở mũi |
| Cuối buổi, cả nhà dọn đồ | Đếm trẻ trước khi ai đó rời bãi; giờ dọn đồ là giờ dễ quên trẻ nhất |
Luật "người lớn phụ trách đích danh" nghe có vẻ thừa với gia đình, nhưng chính những buổi tụ họp đông người lớn là lúc trẻ dễ bị lọt khỏi tầm mắt nhất. Bài "Đi Phú Quý cùng trẻ nhỏ" trên phuquy.org có thêm gợi ý về điểm đến hợp với trẻ.
Tiệc tối bên bờ biển: vui mà không ai xuống nước
Một bữa hải sản nướng trên bãi cát, vài lon bia, nhạc nhỏ dưới trời sao là kỷ niệm mà nhiều nhóm muốn có khi ra đảo. Rủi ro của buổi tối như vậy không nằm ở bữa ăn mà ở lúc cuối tiệc, khi có ai đó rủ "xuống nước một chút cho mát". Trời tối, người đã uống, người canh bờ cũng đã uống, chỗ đá ban ngày nhìn thấy rõ giờ chìm trong bóng đêm. Đó là tổ hợp nguy hiểm nhất của cả chuyến đi.
Cách giữ cho buổi tiệc an toàn là chốt luật ngay từ đầu, khi mọi người còn tỉnh táo: tối nay không ai xuống nước, kể cả đứng ngâm chân ở mép sóng. Chọn chỗ ngồi cách xa mép nước, không ngồi trên gành đá có sóng hắt lên. Có một người không uống để lo việc chở mọi người về; xe máy sau tiệc là rủi ro thứ hai sau biển.
Nếu nhóm thuê chỗ ở có sân, có bãi riêng thì hỏi chủ nhà về giờ giấc và tiếng ồn: xóm biển ngủ sớm vì người đi biển dậy từ khuya. Dọn sạch than, vỏ ốc, lon bia trước khi về, vì bãi cát của buổi tối là chỗ trẻ con trong xóm chơi buổi sáng. Tiệc vui mà không để lại rác, không để lại chuyện buồn mới là tiệc trọn vẹn.
Ngày không nên xuống nước
Có những ngày nhóm nên đổi kế hoạch thay vì cố tắm: khi có thông báo gió mạnh, biển động; khi sóng đánh trắng vào chân gành, khi bãi vắng hẳn người địa phương, khi người dân hay chủ chỗ ở khuyên không nên tắm hôm đó. Người sống ở đảo đọc biển giỏi hơn khách; lời khuyên của họ nên được coi trọng hơn ý muốn của cả nhóm.
Cũng không nên xuống nước khi trong người không khoẻ: vừa say sóng sau chuyến tàu, vừa ăn quá no, vừa đi nắng cả buổi đang mệt, đang sốt. Những lúc đó, chuột rút và chóng mặt dưới nước dễ xảy ra hơn.
Nếu bãi tắm có biển báo, cờ hiệu hay người trực cứu hộ thì làm theo chỉ dẫn. Ở những bãi không có ai trực, cả nhóm tự làm người cứu hộ cho nhau bằng chính các luật ở trên.
Bỏ một buổi tắm biển không làm hỏng chuyến đi. Phú Quý còn đường ven biển để chạy xe, quán cà phê nhìn ra vịnh, chợ cá buổi sáng, đồi điện gió buổi chiều. Người đi nhiều năm thường nói chuyến đi đáng nhớ nhất là chuyến cả nhóm cùng về đủ người.
Câu hỏi thường gặp
Người bơi giỏi có cần tuân theo luật bạn đôi không?
Có. Bơi giỏi vẫn có thể bị chuột rút, bị sóng đẩy vào đá, bị sứa chích hay mệt bất ngờ. Luật bạn đôi không phải để dạy bơi mà để luôn có người biết bạn đang ở đâu và kịp phát hiện khi có chuyện.
Uống một hai lon bia rồi tắm biển có sao không?
Rượu bia, kể cả lượng ít, cũng làm chậm phản xạ và khiến người ta đánh giá sai sức mình, nhất là khi kết hợp nắng, mệt và sóng. Cách an toàn là xong phần tắm biển rồi mới uống, và người đã uống thì ở trên bờ.
Phao bơi bơm hơi có thay được áo phao không?
Không. Phao bơm hơi có thể xì hơi, bị gió thổi trôi ra xa, hoặc lật khi có sóng. Áo phao vừa cỡ, cài đủ khoá mới là đồ an toàn, nhất là với trẻ em và người bơi yếu.
Làm sao nhận ra một người đang đuối nước?
Người đuối nước thường không la hét, không vẫy tay được; đầu ngửa ra sau, miệng sát mặt nước, thân thẳng đứng, có vẻ như đang leo thang dưới nước. Thấy dấu hiệu này hoặc thấy một người im lặng bất thường, hãy hỏi ngay và hành động.
Có nên tắm biển một mình ở bãi vắng không?
Không nên. Bãi vắng thường không có người cứu hộ hay người qua lại để giúp khi có chuyện. Nếu đi một mình, chọn bãi có người, báo cho chủ chỗ ở biết bạn đi đâu, ở vùng nước đứng được và lên bờ trước khi mệt.
Trẻ đã biết bơi có cần mặc áo phao khi tắm biển không?
Nên mặc khi ra chỗ nước sâu hơn đầu gối hoặc khi đi thuyền. Bơi ở hồ bơi khác hẳn bơi ở biển có sóng và dòng chảy; trẻ biết bơi vẫn có thể hoảng khi bị sóng đánh hay khi uống phải nước biển.