Khi ở đảo Phú Quý mấy ngày, bạn nên chia tiền thành ba phần (tiền mặt mang theo người, tiền mặt dự phòng để ở chỗ ở, và tiền trong tài khoản), luôn mang căn cước bản gốc nhưng có bản chụp lưu trong điện thoại, và cất điện thoại trong túi chống nước mỗi khi lại gần nước. Đảo có chỗ rút tiền và nhiều nơi nhận chuyển khoản, nhưng mất điện, mất sóng hay hết tiền trong máy có thể xảy ra cùng lúc bạn cần trả tiền.
Bài này viết cho khách du lịch. Chuyện sim, gói cước, thanh toán trong đời sống người dân trên đảo đã có bài "Sóng điện thoại và internet ở Phú Quý" — xem thêm trên phuquy.org. Ở đây là cách sắp xếp ví, giấy tờ, điện thoại cho mấy ngày đi chơi, và phải làm gì khi có sự cố.
Không có quy tắc nào hợp cho tất cả, nhưng có một nguyên lý chung: không để mọi thứ quan trọng phụ thuộc vào một vật duy nhất. Một chiếc điện thoại vừa là ví, vừa là bản đồ, vừa là giấy tờ, vừa là máy ảnh — rơi xuống biển là mất cả năm thứ.
Vì sao chuyện tiền bạc ở đảo khác đất liền
Ở thành phố, hết tiền mặt thì đi vài trăm mét là có cây rút tiền, mất sóng chỗ này thì đi chỗ khác. Ở đảo, các dịch vụ tập trung ở khu trung tâm, số chỗ rút tiền ít hơn, và mọi hệ thống điện tử đều dựa trên điện, trên đường truyền nối với đất liền. Khi có sự cố mất điện hoặc mạng chập chờn, việc rút tiền hay chuyển khoản có thể bị gián đoạn trong một khoảng thời gian.
Thói quen thanh toán cũng không đồng đều. Nhiều hàng quán, chỗ ở, người cho thuê xe nhận chuyển khoản; nhưng những khoản nhỏ ở chợ, ở xe nước ven đường, ở bến thuyền nhỏ vẫn hay dùng tiền mặt. Một số người lái thuyền, người làm dịch vụ nhỏ không tiện kiểm tra tài khoản ngay khi đang ở ngoài biển.
Vì vậy câu hỏi không phải "đảo có rút được tiền không" mà là "nếu ngày mai không rút được, bạn có đủ tiền mặt cho một hai ngày không". Lên kế hoạch theo câu hỏi thứ hai thì không bao giờ bị động.
Chia tiền thành ba phần
Phần mang theo người. Đủ cho chi tiêu một ngày: ăn uống, xăng xe, nước, vé tham quan nếu có, một khoản nhỏ dự phòng. Để trong túi chống nước hoặc túi đeo trước ngực, chia tiền lẻ để tiện trả, không phải lôi cả xấp ra giữa chợ.
Phần dự phòng ở chỗ ở. Đủ cho thêm một hai ngày nếu kẹt tàu hoặc không rút được tiền. Cất ở nơi kín đáo trong hành lý, hoặc hỏi chủ nhà có chỗ gửi đồ giá trị không.
Phần trong tài khoản. Phần còn lại để trong tài khoản, dùng chuyển khoản khi nơi bán nhận, rút thêm khi thật cần. Kiểm tra trước chuyến đi xem ứng dụng ngân hàng có giới hạn chuyển khoản trong ngày, có cần xác thực bằng tin nhắn không — tin nhắn xác thực không về khi sóng yếu là chuyện có thật.
Đi nhóm thì có một quỹ chung. Một người giữ quỹ chung bằng tiền mặt cho các khoản thuê thuyền, xăng xe, ăn uống chung; các khoản riêng ai nấy trả. Ghi chép đơn giản trong nhóm nhắn tin để cuối chuyến chia cho dễ.
Giấy tờ: mang gì, cất ra sao
Giấy tờ tuỳ thân được dùng nhiều lần trong một chuyến đi đảo: khi mua và lên tàu, khi nhận phòng, khi thuê xe, khi đi khám bệnh. Mất giấy tờ trên đảo là chuyện phiền, không chỉ vì làm lại mà vì có thể ảnh hưởng tới chuyến tàu về.
- Căn cước bản gốc của mỗi người lớn, để trong túi chống nước, luôn mang theo người hoặc cất chỗ chắc chắn ở chỗ ở — không để trong cốp xe thuê.
- Bản chụp các giấy tờ lưu trong điện thoại và gửi cho một người thân ở đất liền; tài khoản định danh điện tử nếu bạn đã kích hoạt.
- Giấy tờ của trẻ em theo yêu cầu của hãng tàu khi mua vé cho trẻ; hỏi rõ khi đặt vé.
- Bằng lái xe máy nếu định thuê xe tự lái.
- Thẻ bảo hiểm y tế hoặc thông tin bảo hiểm trên ứng dụng, giấy tờ bảo hiểm du lịch nếu có.
- Một mảnh giấy nhỏ ghi tên, số liên lạc người thân, nhóm máu, dị ứng thuốc — để trong ví, phòng khi điện thoại hết pin hoặc khoá màn hình.
Không nên đưa căn cước bản gốc cho người khác giữ làm "tin" khi thuê xe, thuê đồ; nếu bên cho thuê yêu cầu thế chấp, hỏi xem có phương án khác như đặt cọc tiền hoặc ghi lại thông tin. Quy định về lưu trú và việc chủ nhà khai báo cho khách là chuyện của chủ cơ sở — bài "Thông báo lưu trú ở Phú Quý" trên phuquy.org có viết.
Điện thoại: kẻ thù là nước muối, cát và pin cạn
Điện thoại có chuẩn chống nước không có nghĩa là chống được nước biển. Chuẩn chống nước thường được thử với nước ngọt, trong điều kiện xác định; muối, cát và áp lực khi bị sóng đánh có thể làm hỏng gioăng, ăn mòn cổng sạc. Nhiều hãng cũng ghi rõ bảo hành không áp dụng cho hư hỏng do nước. Muốn chụp ảnh dưới nước, dùng vỏ chống nước chuyên dụng hoặc máy ảnh riêng.
Khi ngồi thuyền nhỏ, đứng trên gành đá có sóng, hay đi xe máy dưới trời mưa, cất điện thoại trong túi chống nước loại cuộn miệng, có dây đeo. Túi zip thường cũng đỡ được nước mưa và cát. Đừng cầm điện thoại chụp ảnh ở mép đá khi sóng lớn: nhiều điện thoại rơi xuống biển đúng lúc chủ nhân đang lùi lại để lấy góc rộng hơn.
Nếu điện thoại bị ngấm nước biển: tắt máy ngay, không sạc, không bật thử nhiều lần. Lau khô bên ngoài, tháo ốp, khay sim; mang tới thợ sửa càng sớm càng tốt và nói rõ là nước biển. Mẹo vùi điện thoại vào gạo không làm khô được bên trong và không xử lý được muối.
Về pin: sóng yếu làm điện thoại hao pin nhanh hơn vì máy liên tục dò sóng. Một ngày đi vòng đảo, chụp ảnh nhiều, mở bản đồ liên tục có thể cạn pin trước chiều. Sạc dự phòng đầy, chế độ tiết kiệm pin, tắt các ứng dụng không cần là những việc nhỏ có ích.
Chuẩn bị cho lúc sóng yếu hoặc mất sóng
Các nhà mạng lớn phủ sóng khu dân cư trên đảo, nhưng ở bờ đá xa, trong vịnh khuất, trên thuyền ra hòn, sóng có thể yếu. Vài việc nên làm trước:
- Tải bản đồ ngoại tuyến của đảo trong ứng dụng bản đồ ngay khi còn ở chỗ có wifi.
- Lưu số điện thoại của chủ chỗ ở, người cho thuê xe, người lái thuyền vào danh bạ, và ghi ra giấy.
- Thống nhất điểm hẹn và giờ hẹn với nhóm trước khi tách ra, không dựa vào việc "lát gọi nhau".
- Chia sẻ vị trí trực tiếp với một người trong nhóm hoặc người thân khi đi những chỗ vắng; tắt khi không cần để đỡ pin.
- Chụp sẵn mã chuyển khoản của chỗ ở, mã đặt vé tàu, ảnh vé; đừng để tới lúc cần mới mở ứng dụng.
- Nhớ các số khẩn cấp quốc gia: 112 cứu nạn, 113 công an, 114 cứu hoả, 115 cấp cứu y tế.
Gọi khẩn cấp vẫn là điều đầu tiên nên thử khi có chuyện, kể cả khi sóng yếu. Nếu không gọi được, di chuyển lên chỗ cao, thoáng, gần khu dân cư hơn rồi gọi lại, hoặc nhờ người dân gần nhất.
Đồ giá trị ở chỗ ở, trên xe máy và trên thuyền
Ở chỗ ở. Phòng homestay, nhà dân thường đơn giản, cửa sổ hay mở cho gió vào. Đồ giá trị như máy ảnh, máy tính, tiền dự phòng nên cất trong vali có khoá hoặc gửi chủ nhà nếu họ có chỗ giữ. Khi ra ngoài cả ngày, đóng cửa sổ, khoá cửa, đừng để điện thoại sạc ngay cạnh cửa sổ.
Trên xe máy. Cốp xe máy nóng như lò khi đỗ giữa nắng và không phải két sắt. Không để căn cước, ví, điện thoại, thuốc trong cốp; mang theo người. Khi dừng chụp ảnh ở điểm vắng, rút chìa khoá xe, không treo túi trên móc xe.
Trên thuyền ra hòn. Thuyền nhỏ có nước bắn vào, sàn ướt. Mọi đồ điện tử và giấy tờ vào túi chống nước, túi buộc dây vào người hoặc vào chỗ cố định trên thuyền. Đừng đặt điện thoại lên mạn thuyền để chụp ảnh.
Ở bãi tắm. Đi nhóm thì người canh bờ cũng canh đồ. Đi ít người thì chỉ mang ra bãi những thứ chấp nhận được nếu bị ướt, bị cát, hoặc chẳng may mất; phần còn lại để ở chỗ ở.
Máy ảnh, flycam. Thiết bị đắt tiền nên có túi riêng chống sốc, chống nước, khăn lau muối. Lau máy bằng khăn ẩm nước ngọt rồi khăn khô mỗi tối sau ngày ra biển; hơi muối bám lâu sẽ ăn mòn các khớp kim loại.
Khi mất ví, mất giấy tờ hoặc mất điện thoại
Bình tĩnh trước, rồi làm theo thứ tự. Nếu mất điện thoại có ứng dụng ngân hàng, việc gấp nhất là khoá tài khoản: gọi tổng đài ngân hàng từ máy của người đi cùng, hoặc khoá qua kênh mà ngân hàng hướng dẫn. Nếu mất thẻ ngân hàng, cũng khoá thẻ ngay.
Sau đó, quay lại những chỗ vừa đi qua và hỏi: quán ăn, bãi giữ xe, người lái thuyền. Đảo nhỏ, người với người quen nhau; đồ đánh rơi đôi khi được nhặt lại và gửi chủ quán, chủ nhà. Báo cho chủ chỗ ở biết; họ thường biết hỏi ai.
Mất căn cước thì trình báo với công an nơi gần nhất trên đảo, mang theo bản chụp nếu có, và hỏi về giấy tờ thay thế phù hợp để làm thủ tục đi tàu về. Quy định cụ thể có thể thay đổi; hỏi hãng tàu loại giấy tờ họ chấp nhận khi khách bị mất căn cước. Khi về tới nơi cư trú thì làm thủ tục cấp lại theo hướng dẫn hiện hành.
Bài học rút ra từ những người đã từng mất đồ khi đi đảo khá giống nhau: chia đồ quan trọng ra nhiều chỗ, luôn có bản chụp, luôn có một người đi cùng biết thông tin cơ bản của mình. Ba việc đó làm trong mười phút trước chuyến đi, nhưng cứu được cả một ngày chạy vạy trên đảo.
Câu hỏi thường gặp
Trên đảo Phú Quý có cây rút tiền không?
Có điểm rút tiền ở khu dân cư trung tâm, nhưng số lượng ít hơn đất liền và phụ thuộc điện, đường truyền. Nên mang đủ tiền mặt cho phần lớn chuyến đi và coi việc rút tiền trên đảo là phương án phụ.
Ở Phú Quý thanh toán chuyển khoản được không?
Nhiều nơi nhận chuyển khoản, nhất là chỗ ở và hàng quán khu trung tâm. Tuy vậy các khoản nhỏ ở chợ, xe nước, bến thuyền nhỏ vẫn hay dùng tiền mặt, và chuyển khoản có thể gián đoạn khi mất sóng hay mất điện.
Có nên đưa căn cước bản gốc để thế chấp khi thuê xe máy không?
Không nên nếu tránh được, vì bạn cần căn cước khi đi tàu, khi làm việc với cơ sở y tế hay công an. Hỏi bên cho thuê về phương án đặt cọc tiền hoặc ghi lại thông tin giấy tờ thay vì giữ bản gốc.
Điện thoại chống nước có mang xuống biển được không?
Không nên tin hoàn toàn. Chuẩn chống nước thường được thử với nước ngọt; nước muối, cát và sóng có thể làm hỏng máy, và nhiều hãng không bảo hành hư hỏng do nước. Dùng túi hoặc vỏ chống nước chuyên dụng khi xuống biển.
Mất căn cước trên đảo thì có đi tàu về được không?
Hãy trình báo với công an trên đảo và hỏi hãng tàu loại giấy tờ họ chấp nhận trong trường hợp này. Mang theo bản chụp căn cước và tài khoản định danh điện tử nếu có sẽ giúp việc xác minh nhanh hơn.
Số khẩn cấp nào nên nhớ khi đi đảo?
Bốn số khẩn cấp quốc gia: 112 cho tìm kiếm cứu nạn, 113 công an, 114 cứu hoả, 115 cấp cứu y tế. Nên lưu thêm số của chủ chỗ ở và người lái thuyền vì họ ở gần và biết đường hơn.