Chạy xe máy trong gió ngang mạnh: giảm tốc, hạ thấp người, tay cầm lái chắc mà không gồng cứng, hai đầu gối kẹp nhẹ thân xe, giữ xe ở giữa làn chứ không sát mép, và chuẩn bị cho cơn giật khi ra khỏi chỗ khuất. Khi gió mạnh tới mức xe lệch làn liên tục, tấp vào chỗ an toàn chờ.
Phú Quý là đảo nhỏ giữa biển, không có núi cao che chắn, nên gió là chuyện hằng ngày. Mùa gió đông bắc cuối năm thổi mạnh vào sườn đông, mùa gió tây nam giữa năm làm sườn tây hứng gió nhiều hơn. Trên những đoạn đường men biển trống trải hay qua đồi cỏ, gió thổi ngang thân xe, đẩy xe lệch sang một bên. Người quen lái ở phố thường bất ngờ với cảm giác này.
Bài này đi sâu vào kỹ năng: tư thế, tốc độ, chỗ nguy hiểm, chở người, đồ đạc, và quyết định dừng. Mô tả mạng đường và các điểm trên đảo xem ở phuquy.org.
Gió ngang làm gì với chiếc xe máy
Xe máy và người ngồi trên nó tạo thành một mặt phẳng khá lớn hứng gió từ bên hông, trong khi chỉ có hai bánh xe tiếp xúc mặt đường. Gió đều đặn đẩy xe lệch dần về phía cuối gió; người lái bù lại bằng cách nghiêng nhẹ xe về phía gió tới. Việc này thường diễn ra tự nhiên, không cần nghĩ.
Nguy hiểm thật nằm ở thay đổi đột ngột. Cơn gió giật mạnh hơn hẳn gió nền, hoặc lúc xe đang đi trong chỗ khuất (sau hàng cây, bức tường đá, dãy nhà) bỗng ra khoảng trống, gió đập vào thân xe trong tích tắc. Xe đang nghiêng để bù gió, gió bỗng ngừng ở chỗ khuất tiếp theo, xe lại lệch về phía ngược lại. Những chuyển đổi này làm xe lắc, có thể đẩy xe sang làn ngược chiều hoặc ra mép đường có cát.
Xe nhẹ, xe tay ga thân rộng, người nhẹ cân, người chở thêm túi đồ lớn treo hai bên đều hứng gió nhiều hơn. Người ngồi thẳng lưng, mặc áo rộng phần phật cũng vậy.
Hiểu cơ chế này giúp bạn biết trước chỗ nào cần chú ý: không phải cả đoạn đường, mà là những điểm chuyển từ khuất sang trống, khúc cua lộ ra biển, đỉnh dốc, đầu cầu nhỏ, chỗ hở giữa hai dãy nhà.
Tư thế ngồi và cầm lái
Hạ thấp người. Hơi cúi người về trước, khuỷu tay chùng nhẹ. Thân thấp giảm diện tích hứng gió và hạ trọng tâm.
Cầm chắc nhưng không gồng. Tay cầm lái đủ chắc để không tuột, nhưng cánh tay thả lỏng. Tay gồng cứng truyền mọi rung lắc của người vào tay lái, làm xe lắc thêm.
Kẹp gối. Hai đầu gối kẹp nhẹ vào thân xe (hoặc tì vào sàn để chân và yếm xe tay ga), cho thân dưới gắn với xe, để tay không phải gánh hết.
Nhìn xa. Nhìn về phía xa nơi muốn đi tới, không nhìn chằm chằm xuống bánh trước. Mắt dẫn hướng, xe sẽ theo.
Nghiêng người, không bẻ lái. Khi gió đẩy lệch, sửa bằng cách dồn trọng lượng nhẹ về phía gió và giữ lái êm, không giật tay lái.
Áo gọn. Áo khoác kéo khoá, áo rộng nhét gọn. Áo phồng như cánh buồm vừa tăng lực gió vừa đập phần phật làm mệt.
Tốc độ: chậm hơn bạn nghĩ là cần
Ở tốc độ cao, mọi cú lệch do gió đều dịch chuyển xe xa hơn trong cùng một khoảnh khắc, và bạn có ít thời gian hơn để sửa. Giảm tốc là cách đơn giản nhất để có thêm biên an toàn. Trong gió mạnh, một tốc độ vừa phải, đủ để xe ổn định, thường dễ chịu hơn chạy rất chậm (xe chao) hay chạy nhanh (khó sửa).
Giảm tốc trước khi tới chỗ chuyển từ khuất sang trống, không đợi tới khi đã bị gió đập vào. Nhìn trước: thấy cuối dãy nhà, cuối hàng cây, khúc cua lộ biển phía trước là nhả ga sớm.
Giữ khoảng cách xa hơn với xe phía trước. Xe trước có thể lệch đột ngột vì gió, hoặc phanh khi người lái hoảng.
Khi gặp xe tải nhỏ, xe chở hàng chạy ngược chiều, luồng gió đi kèm cộng với gió ngang có thể làm xe bạn lắc mạnh. Đi lệch vào giữa làn mình (không sát vạch giữa), giảm tốc, giữ chắc tay lái khi hai xe gặp nhau.
Vượt xe khác trong gió ngang mạnh là việc nên tránh. Nếu cần vượt, chờ đoạn đường khuất gió, thẳng, nhìn rõ phía trước.
Những chỗ dễ bị gió đánh bất ngờ
Trên một vòng đảo, gió không thổi đều mọi nơi. Những vị trí sau đáng để tập thói quen nhả ga trước.
- Cuối dãy nhà, cuối hàng phi lao hay bức tường đá xếp ven đường, nơi xe vừa ra khỏi chỗ khuất.
- Khúc cua mở ra phía biển, nhất là phía đang đón gió mùa.
- Đỉnh dốc và sống đồi, nơi không còn gì che chắn.
- Những đoạn đường đắp cao ven bờ, cầu nhỏ, cống qua lạch.
- Khoảng trống giữa hai khu dân cư, nơi đường đi qua ruộng khô, đồi cỏ.
- Khu vực gần các trụ điện gió trên đồi: họ đặt trụ ở đó chính vì gió mạnh và đều.
Sau một hai lần chạy, bạn sẽ nhớ những chỗ này trên tuyến mình hay đi. Người đảo chạy qua hằng ngày đều có thói quen giảm ga ở đúng những điểm ấy; nhìn xe phía trước giảm tốc là một tín hiệu tốt.
Chở người phía sau và đồ treo trên xe
Người ngồi sau làm xe nặng hơn và cao hơn, hứng gió nhiều hơn. Quan trọng nhất là người ngồi sau phải ngồi yên, ôm eo người lái hoặc nắm tay dắt sau, nghiêng theo người lái chứ không ngồi thẳng đơ hay ngoái lại chụp ảnh. Một người ngồi sau xoay người bất ngờ trong gió có thể làm xe lệch rõ.
Dặn người ngồi sau từ trước: "gió mạnh thì cúi thấp, ngồi sát, đừng cử động mạnh". Mũ của người ngồi sau cũng phải cài quai chắc; mũ bị gió giật bật quai sẽ kéo đầu người ngồi sau ngửa ra.
Đồ treo hai bên tay lái, túi nilông lớn, áo khoác vắt trên tay lái đều là những "cánh buồm" nhỏ. Cho đồ vào cốp, cột gọn vào giá sau thấp nhất có thể, hoặc để người ngồi sau đeo ba lô sát lưng. Không treo đồ lủng lẳng ở tay lái vì nó còn làm vướng khi bẻ lái.
Trong gió mạnh, cân nhắc có nên chở người hay không. Có những buổi chiều mùa gió, đi hai xe mỗi xe một người dễ chịu hơn nhiều so với một xe chở hai.
Khi nào nên dừng hẳn
Xe lệch làn liên tục. Dù đã giảm tốc, hạ người mà xe vẫn bị đẩy lệch nhiều lần, đó là gió đã vượt quá mức thoải mái của bạn. Tấp vào chỗ khuất chờ.
Gió kèm mưa giông. Mưa làm đường trơn, giảm tầm nhìn, gió giật mạnh hơn. Vào chỗ trú an toàn như hiên nhà, quán nước, không đứng dưới cây cao hay sát mép biển.
Cát bay vào mắt. Gió thổi cát từ bãi lên đường, tạt vào mặt. Dừng lại, đeo kính hoặc hạ kính chắn mũ, chờ cơn gió qua.
Người ngồi sau sợ. Một người ngồi sau đang sợ thường cứng người, bám chặt, làm khó người lái. Dừng nghỉ, nói chuyện, đổi lộ trình khuất gió.
Tay mỏi, mất tập trung. Chống gió suốt một quãng dài làm mỏi vai tay hơn bạn nghĩ. Nghỉ uống nước, giãn tay rồi đi tiếp.
Chọn lộ trình theo hướng gió
Đảo nhỏ nên hầu như luôn có một sườn khuất gió. Mùa gió đông bắc, phía tây và tây nam đảo thường dễ chịu hơn; mùa gió tây nam thì ngược lại. Nếu chỉ định đi dạo, ăn uống, ngắm cảnh, chọn phía khuất gió cho buổi trưa và chiều khi gió mạnh nhất, để dành phía đón gió cho buổi sáng sớm khi gió dịu hơn.
Hỏi người cho thuê xe hoặc chủ nhà: "hôm nay gió hướng nào, đoạn nào nên tránh". Họ trả lời ngay, vì đó là chuyện hằng ngày của họ.
Những ngày gió rất mạnh, đi một vòng đảo đầy đủ có thể không phải ý hay. Chia nhỏ lộ trình, mỗi buổi đi một phần, nghỉ ở quán khuất gió. Chuyện sắp xếp thứ tự các điểm trong ngày đã có trên phuquy.org; ở đây chỉ nhắc rằng gió nên là yếu tố đầu tiên khi chọn chiều đi.
Mười phút đầu: làm quen cảm giác gió
Người mới ra đảo nên dành mười phút đầu tiên trên xe thuê để làm quen, trước khi chạy ra những đoạn trống.
- Chạy chậm trong khu dân cư, nơi có nhà che gió, để quen tay ga, phanh, độ nhạy tay lái của chiếc xe lạ.
- Ra một đoạn đường hơi trống, chạy ở tốc độ thấp, cảm nhận gió đẩy thân xe từ bên nào.
- Thử hạ thấp người, kẹp gối, thả lỏng tay, xem xe ổn định hơn ra sao.
- Thử nhả ga khi tới cuối một dãy nhà, cảm nhận cú đẩy khi ra chỗ trống.
- Nếu chở người, chạy thử một đoạn ngắn có người ngồi sau, dặn họ ngồi yên và nghiêng theo.
- Chỉ khi thấy thoải mái mới tăng dần tốc độ và ra các đoạn ven biển dài.
Mười phút này giống như khởi động trước khi chơi thể thao. Người bỏ qua thường là người gặp cú lắc đầu tiên ở chính đoạn ven biển đẹp nhất, lúc đang mải ngắm biển.
Đi theo đoàn nhiều xe trong gió
Nhóm bạn, gia đình thuê ba bốn chiếc xe đi cùng nhau là cảnh quen ở Phú Quý. Trong gió mạnh, đoàn xe cần vài quy ước. Đi hàng một, không chạy song song nói chuyện: gió đẩy một xe lệch là va vào xe bên cạnh. Giữ khoảng cách đủ để mỗi xe có chỗ bị gió đẩy lệch mà không chạm xe trước.
Người chạy đầu nên là người quen đường, quen gió nhất; người chạy cuối là người thứ hai vững tay, để ý những xe phía trước. Người mới lái, người chở trẻ em đi ở giữa.
Thống nhất điểm dừng trước, ví dụ quán nước ở ngã rẽ nào đó, để không ai phải rồ ga đuổi theo khi bị tụt lại. Trong gió, người cố đuổi kịp đoàn là người dễ mất kiểm soát nhất.
Khi một xe dừng vì người lái mệt hay sợ, cả đoàn dừng ở chỗ an toàn phía trước. Không để ai lại một mình trên đoạn trống gió. Nghỉ chờ người đó uống nước, lấy lại bình tĩnh chỉ tốn vài phút; một cú ngã trên đoạn trống gió có thể tốn cả chuyến đi.
Câu hỏi thường gặp
Xe tay ga hay xe số chạy trong gió tốt hơn?
Không có loại nào hơn hẳn. Xe tay ga thân rộng hứng gió nhiều hơn nhưng dễ điều khiển cho người quen; xe số thân gọn, người lái kẹp gối vào bình xăng chắc hơn. Chọn loại bạn quen tay nhất; kỹ năng và tốc độ quan trọng hơn loại xe.
Có nên chạy sát mép đường để tránh xe khác khi gió mạnh không?
Không nên sát quá. Mép đường ven biển thường có cát, sỏi, có khi lở; gió đẩy xe thêm một chút là bánh xe ra khỏi mặt đường. Giữ xe ở giữa làn của mình, đủ chỗ để gió đẩy lệch mà vẫn trong làn.
Mũ nửa đầu có bị gió giật không?
Có thể bị gió nâng lên nếu quai cài lỏng, nhất là khi quay đầu nhìn ngang. Cài quai vừa khít dưới cằm, chừa khoảng một hai ngón tay. Mũ có kính chắn hoặc mũ ba phần tư che gió và cát tốt hơn cho những ngày gió lớn.
Gió mạnh có nên đeo kính râm khi lái không?
Kính giúp chắn cát và bụi bay vào mắt, rất nên đeo ban ngày. Chọn kính ôm mặt, không quá tối để vẫn nhìn rõ chỗ râm. Ban đêm không đeo kính râm; nếu cần chắn gió, dùng kính trong hoặc hạ kính chắn của mũ.
Đang chạy mà bị gió đẩy ra làn ngược chiều thì làm sao?
Không giật tay lái hay phanh gấp. Nhả ga, nghiêng nhẹ người về phía gió tới, nhìn về làn mình và lái êm trở lại. Sau đó giảm tốc hẳn và cân nhắc tấp vào nghỉ. Đó là dấu hiệu gió đã quá mạnh với tốc độ bạn đang chạy.