Túi thuốc cho một chuyến đi đảo Phú Quý nên có ba phần: thuốc riêng bạn đang dùng (đủ cả chuyến và dư vài ngày), một số nhóm thuốc thông dụng do dược sĩ hoặc bác sĩ tư vấn cho đúng người đi, và đồ sơ cứu cho những vết thương hay gặp ở biển như trầy xước đá, cắt san hô, gai nhum, sứa chích. Tất cả cất trong túi chống nước, để trong hành lý xách tay.
Bài viết này không kê đơn và không ghi liều thuốc. Mỗi người có cơ địa, bệnh nền, thuốc đang dùng khác nhau; trẻ em, người già, người mang thai càng phải được tư vấn riêng. Việc đúng nhất là mang danh sách dưới đây tới hiệu thuốc hoặc phòng khám quen trước chuyến đi, hỏi xem nhóm nào hợp với người đi, dùng loại nào, liều bao nhiêu.
Trên đảo có tiệm thuốc và cơ sở y tế; túi thuốc du lịch không thay thế chúng, chỉ giúp bạn xử lý những chuyện nhỏ ngay tại chỗ, nhất là lúc đang ở bãi vắng, trên thuyền ra hòn hay giữa đêm.
Vì sao đi đảo cần túi thuốc kỹ hơn đi phố
Ở thành phố, bạn có thể xuống nhà mua thuốc lúc nửa đêm. Ở đảo, hiệu thuốc tập trung ở khu đông dân, đóng cửa sớm hơn, và hàng hoá phụ thuộc chuyến tàu; không phải nhãn thuốc quen nào cũng có. Những vết thương nhỏ thường xảy ra ở nơi xa hàng quán: trên gành đá, ngoài hòn, dưới nước.
Đảo còn có những rủi ro mà chuyến đi phố ít gặp: cháy nắng, mất nước, trầy xước do đá bazan sắc, cắt bởi san hô, gai nhum đâm vào chân, sứa chích, côn trùng đốt, đổi nước đổi món gây rối loạn tiêu hoá. Mỗi thứ đều nhỏ, nhưng nếu không xử lý sạch sẽ ngay thì dễ thành nhiễm trùng, mất mấy ngày chơi.
Thêm vào đó là khả năng kẹt đảo khi tàu ngừng chạy. Người đang điều trị bệnh lâu dài mà hết thuốc giữa chừng là chuyện đáng lo thật, không phải chuyện bất tiện. Vì vậy phần quan trọng nhất của túi thuốc không phải băng cá nhân, mà là thuốc riêng của từng người.
Cuối cùng là chuyện khoảng cách. Từ một bãi đá phía xa hay từ Hòn Tranh về tới khu trung tâm có cơ sở y tế mất một quãng di chuyển, có khi phải chờ thuyền. Trong khoảng thời gian đó, một gói gạc sạch, chai nước muối và cái băng thun quyết định vết thương được giữ sạch hay dính cát suốt nửa ngày. Người đi chuyến lặn, chuyến ra hòn càng nên mang túi sơ cứu nhỏ trong túi chống nước của mình, không nên mặc định là người lái thuyền có đủ đồ.
Phần một: thuốc riêng của từng người
Mang đủ và dư. Đếm số ngày dự kiến, cộng thêm vài ngày dự phòng kẹt tàu. Với thuốc không được ngắt quãng như thuốc huyết áp, tiểu đường, chống đông, chống động kinh, thuốc hen, sự dư này rất cần.
Giữ bao bì hoặc đơn. Để thuốc trong vỏ hộp có tên, hoặc chụp ảnh đơn thuốc. Khi phải đi khám trên đảo, bác sĩ cần biết bạn đang dùng gì; người đi cùng cũng cần đọc được nếu bạn không tự nói được.
Chia hai nơi. Một phần để trong túi xách tay của chính người bệnh, một phần đưa người đi cùng giữ. Mất ba lô hay để quên trên thuyền thì vẫn còn phần kia.
Thuốc cần bảo quản lạnh. Một số loại như insulin cần giữ ở nhiệt độ phù hợp. Hỏi dược sĩ cách mang theo trên chuyến tàu nhiều giờ, và hỏi trước chỗ ở có tủ lạnh, có điện ổn định không.
Dị ứng nặng. Người từng bị phản ứng dị ứng nặng, nhất là với hải sản hay côn trùng đốt, nên hỏi bác sĩ về thuốc cấp cứu phải mang theo người và cách dùng; người đi cùng cũng nên biết để hỗ trợ.
Phần hai: các nhóm thuốc thông dụng nên hỏi dược sĩ
Bảng dưới chỉ liệt kê nhóm, mục đích và điều cần hỏi. Tên thuốc, liều dùng, có phù hợp với người đi hay không là việc của dược sĩ hoặc bác sĩ. Không tự phối nhiều thuốc cùng nhóm, vì nhiều sản phẩm cảm cúm, giảm đau có chung một hoạt chất và uống chồng lên nhau dễ quá liều mà không hay biết.
| Nhóm | Dùng khi | Nên hỏi dược sĩ, bác sĩ |
|---|---|---|
| Hạ sốt, giảm đau thông thường | Sốt, đau đầu, đau cơ sau ngày đi nhiều | Loại nào hợp với dạ dày, gan, thận của người đi; liều cho trẻ theo cân nặng |
| Bù nước và điện giải (oresol) | Tiêu chảy, nôn, mất nước do nắng | Cách pha đúng; ai cần thận trọng |
| Chống say tàu xe | Trước chuyến tàu, đi thuyền ra hòn | Gây buồn ngủ không, có hợp với trẻ, người mang thai, người lái xe sau đó |
| Thuốc dị ứng | Ngứa, nổi mẩn do côn trùng, thức ăn | Loại ít gây buồn ngủ; dấu hiệu dị ứng nặng cần đi cấp cứu |
| Thuốc tiêu hoá thông thường | Đầy bụng, rối loạn tiêu hoá nhẹ khi đổi món | Khi nào không được dùng thuốc cầm tiêu chảy |
| Thuốc bôi da | Vết côn trùng đốt, da kích ứng, cháy nắng nhẹ | Loại nào dùng được cho trẻ, cho mặt |
| Nhỏ mắt nước muối sinh lý | Mắt cay vì cát, nước biển | Khi nào đau mắt là cần đi khám |
Thuốc kháng sinh không nằm trong danh sách tự mang để dùng. Dùng kháng sinh không đúng chỉ định vừa không chữa đúng bệnh vừa góp phần làm vi khuẩn kháng thuốc; khi nghi nhiễm trùng, đi khám trên đảo.
Với chuyện say sóng trên tàu, bài "Say sóng khi đi tàu ra Phú Quý" đã viết kỹ cách chọn chỗ ngồi, ăn uống và lưu ý thuốc — xem thêm trên phuquy.org.
Phần ba: đồ sơ cứu cho vết thương ở biển
Đồ sơ cứu nên gọn, nhẹ, và hợp với kiểu vết thương thường gặp trên đảo. Không cần mang cả hộp y tế lớn, chỉ cần đúng thứ.
- Nước muối sinh lý loại chai nhỏ: rửa vết thương, rửa mắt; dùng được cho cả trẻ em.
- Gạc vô trùng và băng dính y tế: băng vết trầy rộng ở đầu gối, khuỷu tay do trượt ngã trên đá.
- Băng cá nhân chống nước: cho vết xước nhỏ khi vẫn muốn đi tiếp trong ngày.
- Dung dịch sát khuẩn theo tư vấn của dược sĩ.
- Nhíp đầu nhỏ: gắp mảnh vụn san hô, gai nhum nông, dằm gỗ trên thuyền.
- Kéo nhỏ đầu tù: cắt băng, cắt gạc (để trong hành lý gửi nếu quy định tàu không cho mang lên khoang).
- Băng thun: cố định tạm khi bong gân cổ chân trên lối đá.
- Găng tay y tế dùng một lần: khi sơ cứu cho người khác.
- Túi chườm lạnh tức thời hoặc túi zip để đựng đá lấy ở quán: chườm chỗ sưng, chỗ va đập.
Cách xử lý từng loại vết thương biển — cắt san hô, gai nhum, sứa, trầy đá — được viết ở bài riêng trong danh mục này. Điều cần nhớ ngay: rửa sạch là bước quan trọng nhất, và vết thương sâu, bẩn, sưng đỏ lan rộng là việc của nhân viên y tế.
Cất thuốc thế nào trong khí hậu đảo
Nắng, nóng, ẩm và hơi muối là kẻ thù của thuốc. Viên nén bị ẩm có thể chảy nước, đổi màu; dung dịch để trong cốp xe máy giữa trưa có thể nóng quá mức cho phép trên nhãn. Vì thế túi thuốc nên là túi chống nước có khoá kéo, đặt trong ba lô ở chỗ râm, không để trong cốp xe phơi nắng hay để trên sàn thuyền.
Khi về chỗ ở, cất túi trong phòng, tránh bậu cửa sổ có nắng chiếu. Gói hút ẩm nhỏ bỏ trong túi giúp giữ khô viên thuốc dạng vỉ trong những ngày nồm ẩm. Thuốc đã đổi màu, chảy nước, vỏ vỉ phồng không nên dùng tiếp.
Nên chia túi thuốc thành hai túi: túi nhỏ mang theo người mỗi ngày (thuốc riêng, nước muối, băng cá nhân, vài gói oresol) và túi lớn để ở chỗ ở. Không ai muốn mang cả túi thuốc khi đi lặn, nhưng cũng không ai muốn thiếu băng khi vừa trượt chân trên gành đá cách chỗ ở cả chục cây số.
Chuẩn bị túi thuốc trong một buổi chiều
Việc này mất không lâu nếu làm có thứ tự, nên làm vài ngày trước khi đi chứ không phải đêm trước giờ tàu.
- Liệt kê mọi người đi cùng, ghi bệnh nền, dị ứng, thuốc đang dùng của từng người.
- Kiểm thuốc riêng: còn bao nhiêu, đủ cho cả chuyến cộng dự phòng chưa, cần mua thêm gì.
- Mang danh sách tới hiệu thuốc hoặc phòng khám quen, hỏi về các nhóm thuốc thông dụng hợp với từng người, nhất là trẻ em và người lớn tuổi.
- Ghi lên một mảnh giấy bỏ trong túi: tên thuốc, dùng cho ai, liều đã được dặn.
- Gom đồ sơ cứu, kiểm hạn dùng của những thứ còn lại từ chuyến trước.
- Cho vào túi chống nước, chia phần đi hằng ngày và phần để ở chỗ ở.
- Chụp ảnh đơn thuốc, giấy tờ bảo hiểm y tế, lưu trong điện thoại và gửi cho một người đi cùng.
Mảnh giấy ở bước bốn có vẻ thừa, nhưng khi người đang mệt, đang hoảng, hay khi người khác phải cho trẻ uống thuốc giúp bạn, nó giúp tránh nhầm liều — một sai sót hay gặp khi đi xa.
Những thứ không nên có trong túi thuốc du lịch
Kháng sinh dự trữ "phòng khi nhiễm trùng" như đã nói ở trên. Thuốc của người khác, hoặc thuốc còn sót từ đợt bệnh trước mà không rõ còn hợp hay không. Các loại thuốc, cao, dầu không rõ nguồn gốc, không có nhãn tiếng Việt. Những mẹo dân gian xử lý vết thương biển như đắp cát, đắp lá, tiểu lên vết sứa chích: chúng không giúp vết thương sạch hơn, có khi còn làm bẩn thêm.
Cũng không nên trông cậy túi thuốc để "tự điều trị" những tình trạng cần khám: sốt cao kéo dài, tiêu chảy kèm máu, đau bụng dữ dội, khó thở, vết thương sâu hay có dấu hiệu nhiễm trùng. Túi thuốc là để bạn xử lý chuyện nhỏ cho gọn, đủ bình tĩnh tới khi gặp được người có chuyên môn.
Một điều nữa: đừng mang quá nhiều. Túi thuốc nặng, cồng kềnh rốt cuộc bị để lại ở phòng, đúng lúc cần thì không có bên mình. Một túi nhỏ đủ dùng mà luôn nằm trong ba lô có ích hơn một hộp đầy đủ nằm trong vali. Sau chuyến đi, xem lại món nào đã dùng, món nào chưa đụng tới, để lần sau soạn gọn hơn.
Chuyện các cơ sở y tế trên đảo, tủ thuốc của người dân sống lâu dài ở đảo, được viết trong bài "Khám chữa bệnh ở Phú Quý" — xem thêm trên phuquy.org.
Câu hỏi thường gặp
Có cần mang thuốc kháng sinh theo khi đi đảo không?
Không nên tự mang kháng sinh để dùng. Kháng sinh chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ; nếu có dấu hiệu nhiễm trùng như vết thương sưng đỏ lan rộng, sốt, chảy mủ, hãy đi khám ở cơ sở y tế trên đảo.
Túi thuốc nên để trong hành lý gửi hay xách tay?
Thuốc riêng đang dùng và túi sơ cứu nhỏ nên để trong hành lý xách tay. Hành lý gửi có thể bị ướt, bị đè hoặc đến chậm. Vật sắc như kéo thì làm theo quy định của tàu về đồ mang lên khoang.
Trẻ nhỏ đi đảo cần thêm gì trong túi thuốc?
Cần nhóm thuốc hạ sốt dạng phù hợp với tuổi, oresol, nước muối sinh lý, kem chống hăm, đồ đo nhiệt độ. Liều cho trẻ tính theo cân nặng nên phải hỏi bác sĩ nhi hoặc dược sĩ trước, ghi lại để người đi cùng không nhầm.
Thuốc bị ẩm trong chuyến đi có dùng tiếp được không?
Viên thuốc đổi màu, chảy nước, vỉ phồng, dung dịch đục bất thường thì không nên dùng tiếp. Cất thuốc trong túi chống nước, để chỗ râm mát và bỏ thêm gói hút ẩm để hạn chế chuyện này.
Trên đảo Phú Quý có hiệu thuốc không?
Có hiệu thuốc ở khu dân cư đông và cơ sở y tế của đặc khu. Tuy vậy giờ mở cửa và loại thuốc có sẵn không như thành phố lớn, nên thuốc điều trị riêng và đồ cho trẻ nhỏ vẫn cần mang đủ từ nhà.
Có nên mang dầu gió, cao xoa cho chuyến đi biển không?
Có thể mang loại bạn quen dùng để xoa khi mỏi cơ, côn trùng đốt nhẹ, nhưng không bôi lên vết thương hở, không dùng thay cho sơ cứu vết cắt san hô hay sứa chích. Trẻ nhỏ cần hỏi dược sĩ trước khi dùng.